Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, để gỡ khó khăn, khủng hoảng cho ngành cá tra, dư nợ “rót” cho các doanh nghiệp và nông dân vay nuôi cá trong 9 tháng đầu năm 2012 là 38.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep) khẳng định, không thể có con số này, nếu dư nợ cho vay lớn như vậy thì chắc chắn không có việc hàng loạt doanh nghiệp cá tra phải phá sản hoặc ngừng sản xuất trong năm 2012.
Để làm rõ hơn vấn đề này, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đã chỉ đạo Bộ NN&PTNT và Ngân hàng Nhà nước xác minh việc vay vốn của doanh nghiệp và các hộ nuôi, chế biến cá tra từ các ngân hàng thương mại nhà nước năm 2012, đặc biệt là tại các địa bàn trọng điểm về nuôi cá tra như Đồng Tháp, An Giang và Cần Thơ.
Ngân hàng Nhà nước và Bộ NN&PTNT đã thành lập 2 đoàn kiểm tra. Đoàn thứ nhất kiểm tra từ ngày 14 đến 18/1 do Ngân hàng Nhà nước chủ trì tại TP Cần Thơ và Đồng Tháp. Đoàn thứ hai từ ngày 23 đến 24/1 do Bộ NN&PTNT chủ trì làm việc tại tỉnh An Giang. Sau khi hoàn thành đợt kiểm tra, mới đây nhất, Bộ NN&PTNT đã có công văn gửi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ TN&MT đưa ra kết luận: doanh nghiệp và người nuôi cá tra hiện nay vẫn đang rất khó vay vốn của các ngân hàng
Đoàn kiểm tra của Bộ NN&PTNT đã khảo sát tại HTX Thủy sản Châu Phú (xã Vĩnh Thạnh Trung, Châu Phú, An Giang). Hiện tại, 100% xã viên HTX đều phải vay vốn nuôi cá, nguồn vay từ nhiều ngân hàng khác nhau như Agribank, Vietinbank,... nhưng vẫn rất khó tiếp cận được nguồn vốn vay. Do không còn tài sản thế chấp để vay mới, nên chỉ có một số hộ được vay vốn của Agribank với lãi suất thấp. Mặc dù lãi suất vay từ Agribank với người nuôi cá tra đã được điều chỉnh xuống mức 12%/năm, nhưng ở các ngân hàng khác vẫn ở mức cao, chưa được điều chỉnh. Trong khi đó, người dân muốn chuyển sang vay vốn của Agribank cũng khó, vì ngân hàng đòi hỏi phải có tài sản đảm bảo thế chấp, có phương án kinh doanh hiệu quả.
Tại các công ty đang gặp khó khăn nhất hiện nay là Công ty Thuận An, Công ty Việt An, Công ty Việt Ngư thì các công ty luôn trong tình trạng thiếu vốn sản xuất. Đoàn kiểm tra cũng đã làm việc với UBND tỉnh An Giang. Theo đó, hiện diện tích nuôi cá tra ở đây chỉ còn 1.348ha, bằng 85% so với 2011. Số hộ nuôi giảm 2.046 hộ so với 2 năm trước, sản lượng cá tra cũng giảm. Năm 2012, các doanh nghiệp khó tiếp cận vốn từ chính sách của Chính phủ. Những doanh nghiệp có hàng tồn kho nhiều đã phải chấp nhận bán với giá thấp để có vốn tiếp tục sản xuất.
Thứ trưởng Bộ NN&PTNT, ông Vũ Văn Tám đánh giá, mặc dù trong năm 2012, tổng dư nợ cho vay nuôi trồng, chế biến xuất khẩu cá tra của các tổ chức tín dụng trong khu vực ĐBSCL đạt 22.777 tỷ đồng, nhưng người nuôi và doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận với nguồn vốn vay từ các ngân hàng. Số hộ được vay vốn mới với lãi suất dưới 11% là rất ít. Nguyên nhân người nuôi và doanh nghiệp khó “chạm tay” vào các khoản vay ngân hàng là do họ không còn tài sản thế chấp để vay mới.
Như ở Đồng Tháp, chỉ có 885/1.647 hộ được ngân hàng cho vay vốn trong năm 2012. Trong khi các ngân hàng lại không hạ điều kiện cho vay. Thời gian cho vay cũng chưa phù hợp với chu kỳ sản xuất (thời gian vay chỉ 4 tháng, trong khi chu kỳ sản xuất 8 - 12 tháng).
Để tháo gỡ khó khăn cho ngành cá tra trong năm 2013, Bộ NN&PTNT đề nghị Ngân hàng Nhà nước xem xét điều chỉnh lại thời hạn vay nuôi cá tra (cho vay theo chu kỳ nuôi cá 8 - 12 tháng), cơ cấu lại nợ, tăng hạn mức cho vay, tiếp tục chỉ đạo hệ thống ngân hàng triển khai cho vay theo tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Bộ NN&PTNT cũng kiến nghị
