Từ 10/7, việc thu mua tạm trữ 500.000 tấn gạo vụ hè thu theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ sẽ được bắt đầu và được thực hiện đến ngày 10/8/2012. Có một thực tế không mới nhưng mỗi khi vào "chiến dịch" thu mua lúa gạo tạm trữ, lại trở thành đề tài bàn luận khá bức xúc với cả nông dân và doanh nghiệp (DN) là chuyện đầu tư xây dựng hệ thống kho trữ 4 triệu tấn tại vựa lúa đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL)…
Chẳng ai nghĩ rằng, tại nơi sản xuất lúa chuyên nghiệp như ĐBSCL, mỗi năm đạt khoảng 22 triệu tấn lúa nhưng chuyện xây hệ thống kho trữ lúa lại là chuyện không giản đơn…
Theo tìm hiểu của PV Báo CAND, chương trình xây dựng hệ thống kho trữ 4 triệu tấn ở ĐBSCL (1,5 triệu tấn kho chứa cũ và 2,5 triệu tấn kho sẽ xây dựng mới) đã bắt đầu triển khai từ cách nay gần 3 năm và theo kế hoạch, xong từ cuối 2011. Thế nhưng, đã hết nửa năm của 2012, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, tổng lượng kho xây mới tại ĐBSCL hiện chỉ đạt chừng 1 triệu tấn trên chỉ tiêu 2,5 triệu tấn.
Nguyên nhân khiến cho việc đầu tư triển khai chậm - theo VFA là do hầu hết DN không tiếp cận được nguồn vốn vay sau khi được phê duyệt dự án; chính sách ưu đãi đầu tư đã có (Quyết định 63/2010/QĐ-TTg với mục đích hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng kho dự trữ lúa) nhưng văn bản hướng dẫn thực hiện chậm được các bộ, ngành có liên quan ban hành; nhiều địa phương chậm phê duyệt các dự án đầu tư kho trên địa bàn mình.
Theo một báo cáo gần đây của Bộ NN&PTNT, hiện chỉ có Vinafood 2 xây dựng được kho 711.000 tấn (đạt gần 75% kế hoạch) và Vinafood 1 xây dựng được kho 210.000 tấn (đạt 80%). Còn lại việc xây dựng hệ thống kho chứa lúa tại các địa phương được giao, trừ An Giang, Kiên Giang, Sóc Trăng (UBND tỉnh đã phê duyệt danh mục đầu tư để giao cho các doanh nghiệp thực hiện), còn các tỉnh, thành khác như: Long An (kho 350.000 tấn), Đồng Tháp (kho 310.000 tấn), Hậu Giang (kho 130.000 tấn), Cần Thơ (kho 450.000 tấn)... tính đến hết quý I-2012 vẫn là kế hoạch nằm trên giấy.
Bộ NN&PTNT cho biết, dự kiến đến hết năm 2012, tổng kho chứa lúa tại ĐBSCL đạt 3 triệu tấn, bằng 75% kế hoạch. Điều này cũng có nghĩa là từ nay đến cuối năm nay, ĐBSCL sẽ phải xây dựng thêm kho mới đạt dự trữ 500.000 tấn, chủ yếu do Vinafood 1 và Vinafood 2 thực hiện. Còn kho mới với mức dự trữ 1 triệu tấn (chủ yếu do các tỉnh ở ĐBSCL được giao thực hiện) sẽ hoàn thành trong năm 2013.
Các chuyên gia kinh tế phân tích rằng kế hoạch hoàn thiện hệ thống kho dự trữ 4 triệu tấn lúa tại ĐBSCL vào cuối năm 2013 sẽ khó thành hiện thực nếu như các bộ, ban, ngành có liên quan không khẩn trương cùng nhau thống nhất kế hoạch hỗ trợ, gỡ khó cho DN trong nhu cầu vay vốn, hỗ trợ lãi suất sau đầu tư; VFA không khẩn trương rà soát, đôn đốc việc triển khai các dự án của Vinafood 1 và 2; UBND các tỉnh được giao xây dựng kho trữ không quyết liệt phê duyệt danh mục đầu tư để giao cho các DN thực hiện…