PGS.TS, nhà văn, nhà phê bình Ngô Văn Giá:

Nói thêm về ông “vua truyện ngắn” Nguyễn Huy Thiệp

Ngày 20/3, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp về cõi vĩnh hằng, để lại một sự nghiệp văn học rực rỡ. Tuy nhiên, không hẳn bạn đọc nào yêu mến ông cũng hiểu nhiều về cuộc đời, sự nghiệp của ông, như chữ dùng của Nhà xuất bản Trẻ giới thiệu về Nguyễn Huy Thiệp trong tủ sách “Mỗi nhà văn một tác phẩm” là “vua truyện ngắn” ở Việt Nam đương thời.

Câu chuyện PGS.TS, nhà văn, nhà phê bình Ngô Văn Giá (nguyên Trưởng khoa Viết văn – Báo chí, Trường Đại học Văn hóa, Hà Nội), một trong số những người gắn bó lâu năm với nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, chia sẻ với chúng tôi ngày 21/3 hy vọng sẽ góp phần khắc họa rõ nét thêm chân dung ông “vua truyện ngắn” của văn học Việt Nam đương đại.

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.
Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.

Tôi quen nhà văn Nguyễn Huy Thiệp cũng do cơ duyên. Khoảng chục năm tôi là Trưởng khoa Viết Văn, nay là Khoa Viết văn báo chí, Trường Đại học Văn hóa, trong chương trình giảng dạy có một nội dung quan trọng là mời các nhà văn nổi tiếng đến hướng dẫn bài tập sáng tác hoặc giảng dạy, nói chuyện với sinh viên. Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp là một trong số các khách mời. Suốt nhiều năm, chúng tôi đã mời ông đến nói chuyện, chia sẻ kinh nghiệm viết với các học viên.

Vào những năm 1988 – 1989, xã hội có nhiều luồng dư luận, trong đó có luồng dư luận phê phán nhà văn Nguyễn Huy Thiệp gay gắt. Lúc đó tôi đang học cao học tại Đại học Sư phạm Hà Nội và cũng là một trong những người viết bài bênh vực nhà văn một cách rất hồn nhiên, vô tư nhưng cuối cùng ông lại nhớ. Từ đó, tôi có nhiều dịp gặp gỡ với nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.

Không chỉ riêng tôi, mà nhiều người viết trẻ khác đều có ảnh hưởng từ nhà văn Nguyễn Huy Thiệp. Ông quý người làm văn chương, người trẻ, nên ngày càng thân nhau. Hơn nữa, nhà tôi cũng ở gần nhà của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, cách nhau chỉ hơn 1km nên tôi thỉnh thoảng đạp xe đến thăm, anh em trò chuyện rất thân tình.

Cũng vì gần gũi với nhà văn Nguyễn Huy Thiệp nên tôi biết cuộc sống của anh rất vất vả, mặc dù anh cũng xuất bản, tái bản sách nhiều lần, ở cả trong nước và nước ngoài. Mỗi lần in sách, anh có được ít tiền. Nhưng tiền nhuận bút anh nhận được chỉ như “gió vào nhà trống”. Trong khi đó, anh có cả một gia đình phải chăm lo. 

Vợ anh về hưu, lương rất thấp. Còn lương anh, nếu tôi nhớ không nhầm thì chỉ được hơn 2 triệu đồng. Trong số các con của anh, chỉ có người con lớn là họa sĩ kiếm sống được. Anh còn nuôi một người em của vợ có trí óc không bình thường… Vì thế, anh mang gánh nặng mưu sinh.

Trong đời văn của Nguyễn Huy Thiệp có khoảng 10 năm chói sáng, từ năm 1987 cho đến năm 1997. Trước năm 1987, trước Nguyễn Huy Thiệp, văn chương của ta cũng có những dấu hiệu đổi mới nhưng chưa thực sự trở thành thi pháp văn xuôi mới, chưa trở thành một ngôn ngữ truyện ngắn mới. 

Đến Nguyễn Huy Thiệp, nhà văn làm mới tất cả. Nhà văn hiện diện như một sự đổi mới, dứt khoát, chói sáng, góp phần mạnh mẽ vào tiến trình đổi mới văn học của đất nước. Không ai làm văn chương lúc đó không ảnh hưởng từ trường đổi mới mà nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã đóng góp.

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp hầu như chỉ làm văn xuôi. Tuy anh viết cả kịch, tiểu thuyết, tiểu luận, thậm chí cả thơ nữa, nhưng thành công nhất vẫn là truyện ngắn. Một số tiểu thuyết, như anh chia sẻ lúc sinh thời, là viết để kiếm tiền.

Đời văn Nguyễn Huy Thiệp thành công nhất với truyện ngắn. Hơn 60 truyện ngắn trong một đời văn, truyện nào cũng đáng kể, trong đó có hơn 20 truyện ngắn xuất sắc. Trong đó có những truyện ngắn, không chỉ là đỉnh cao trong sự nghiệp của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, mà còn là đỉnh cao trong thể loại truyện ngắn của văn học Việt Nam hiện đại. Vì thế, tôi nghĩ, nếu không có Nguyễn Huy Thiệp thì nền văn học Việt Nam có khoảng trống rất lớn.

Gần chục năm nay, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp gần như không viết nữa. Khi tôi hỏi, anh vẫn hay tâm sự là mình đã hết thời rồi. Đời sống văn học luôn luôn vận động, như cuộc sống vốn như thế và cần như thế. Rồi sẽ có những gương mặt lấp lánh khác trên văn đàn Việt Nam. Nhưng hiện nay, chưa có một gương mặt trẻ nào tương đương tầm vóc với Nguyễn Huy Thiệp thời ông còn sung sức.

Tôi biết anh đau yếu đã lâu và hiểu rằng, sinh - lão - bệnh - tử là quy luật của đời sống này. Nhưng nghe con trai lớn của anh là họa sĩ Nguyễn Phan Bách báo tin anh mất, tôi vẫn buồn và sốc.

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp ra đi, đối với làng văn Việt Nam, đây là khoảng trống lớn, không gì có thể bù đắp. Sự ra đi của anh là nỗi buồn, để lại sự hụt hẫng, nhưng mặt khác cũng giống như cái đẹp của nỗi buồn, để cho những người làm văn chương phải nghĩ lại về sự lao động nghệ thuật của mình, để cho bạn đọc thêm một lần suy ngẫm vì sao văn chương lại gắn bó và quan trọng với đời sống đến như vậy? Cho nên, sự ra đi của những tên tuổi lớn như Nguyễn Huy Thiệp là một nỗi buồn lớn nhưng là một nỗi buồn đẹp.

N.Hoa (ghi)

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.