Nơi tái hiện “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”

Với gần 15 ngàn hiện vật, tư liệu gốc, Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh đã khắc họa, phản ánh khá sinh động về sự lớn mạnh, ý chí quật cường trong cuộc chiến chống đế quốc xâm lược bảo vệ chủ quyền đất nước của Bộ đội Trường Sơn. Với tổng diện tích hơn 20.000m2, Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh là một công trình văn hóa mang tính đặc thù, nơi tái hiện một thời “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”.

1-Tôi đến Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh khi dịp kỷ niệm 41 năm Giải phóng miền Nam thống nhất nước nhà đang đến gần. May mắn thay, tôi được gặp Thiếu tướng Nguyễn Bá Tòng - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Phó Tư Lệnh, Bí thư Đảng ủy Binh đoàn 12 (tiền thân là Bộ đội Trường Sơn) ở đây. Là một cựu chiến binh của tuyến lửa Trường Sơn nên Thiếu tướng Nguyễn Bá Tòng khá am tường về các hiện vật đang được trưng bày ở Bảo tàng.

Chỉ tay về khối sắt có hình thù giống quả bom, Thiếu tướng Nguyễn Bá Tòng – khi đó là Tiểu đội trưởng nhớ như in lần giáp mặt với loại vũ khí mới của đế quốc Mỹ. Đó là buổi chiều một ngày đầu năm 1971, khi đang trực tại vị trí điểm cao thuộc tuyến đường 128 (giáp Lào), đồng chí Tiểu đội trưởng Nguyễn Bá Tòng phát hiện một tốp máy bay hỏa lực của địch lượn 2 vòng trên bầu trời rồi thả một chùm vật lạ xuống vạt rừng.

Thiếu tướng Nguyễn Bá Tòng bên hiện vật “cây nhiệt đới” lưu giữ tại Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh.
Thiếu tướng Nguyễn Bá Tòng bên hiện vật “cây nhiệt đới” lưu giữ tại Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh.

Ngay lập tức, thông tin được cấp báo về Ban Chỉ huy: “Rất có thể là bom từ trường hoặc bom nổ chậm. Đề nghị đồng chí không cho ai lại gần chờ người đến xử lý”. Nghe vậy, chiến sỹ trẻ bèn cởi bỏ hết áo ngoài, tiến lại gần kiểm tra thật kỹ khu vực vật lạ trước đó rơi xuống. “Nơi vật lạ rơi xuống chưa thấy nổ”, anh điện đàm Ban Chỉ huy. “Rất có thể là “cây nhiệt đới”, cần phải tìm, vô hiệu hóa gấp bởi chỉ vài giờ nữa, đoàn xe vận tải tiếp tế lương thực, vũ khí ở ngoài Bắc sẽ vào tới”, vừa nghe lời chỉ đạo trên, anh cùng đồng đội “bổ” đi tìm cho ra số vật lạ trên.

Ít lâu sau, toàn bộ số vật lạ (sau đó xác định là “cây nhiệt đới” – loại công cụ thu tiếng động, giúp máy bay địch ném bom chiến lược) đã được anh và đồng đội khắc chế bằng cách chụm các đầu ăng ten, lấy dây – áo buộc chặt đầu ăng ten lại với nhau.

Nếu có dịp đến Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh sẽ bắt gặp ngay hiện vật có kiểu dáng khá kỳ lạ. Đó chính là “hầm di động”. Đây là loại phương tiện giúp Bộ đội Trường Sơn tránh bị sát thương khi tháo gỡ bom mìn. Chiếc “hầm di động” chính là điểm nhấn, là minh chứng cho sự sáng tạo, ứng dụng sáng chế để chống lại vũ khí tối tân của địch.

Gặp lại kỷ vật một thời, Thiếu tướng Nguyễn Bá Tòng vẹn nguyên ký ức. Ông kể cho tôi nghe rất nhiều chuyện xoay quanh hiện vật này. Năm 1968, đế quốc Mỹ gia tăng các đợt ném bom bi và các loại bom sát thương khác xuống đường Trường Sơn. “Hầm di động” của quân và dân ta đã ra đời. Đây là dụng cụ tự làm bằng vỏ phuy xăng, có lớp tre nứa bao quanh. Nó được dùng cơ động trong quá trình rà, phá bom bi, bom sát thương trên đường 20 Quyết Thắng – Trường Sơn.

“Bộ đội Trường Sơn khi ấy mỗi lần đi rà phá bom mìn (chủ yếu là bom bi, bom nổ chậm) đều khoác chiếc “hầm di động” này. Đi đến đâu, anh em chỉ việc thò chiếc gậy (có độ dài 6-8m) ra để khều cho bom nổ. “Hầm di động” đã góp phần giảm thiểu độ sát thương do bom bi gây ra đối với anh em”, Thiếu tướng Nguyễn Bá Tòng nhớ lại.

2-9h30 ngày 5-4-2016, trong gian phòng trưng bày các hiện vật, tư liệu về con đường huyền thoại Trường Sơn (giai đoạn năm 1959-1972), đông kín sinh viên. Giọng nói truyền cảm, đầy cung bậc cảm xúc, Thiếu tá Nguyễn Hải Bình, Ban tuyên truyền (Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh) giới thiệu tỉ mỉ về các hiện vật gốc mà Bảo tàng đang lưu giữ.

Tiếng chị bỗng chùng xuống khi cả đoàn bước đến nơi trưng bày bức tranh khổ lớn mô phỏng tuyến đường 20 Quyết Thắng (Thống nhất) - mở từ làng Phong Nha (Việt Nam) tới Ngã Ba Lùm Bùm (Lào): “Đây là đoạn đường chiến lược ta mở để lật cánh từ Đông sang Tây Trường Sơn, nên địch luôn đánh phá ác liệt với một khối lượng bom đạn khổng lồ. Đất cày đi xới lại, không một bóng cây ngọn cỏ nào sống sót được... Song với tinh thần: “máu có thể đổ, đường không thể tắc”, Bộ đội Trường Sơn đã vượt qua tất cả”.

Trên tuyến “lửa” Trường Sơn thời bấy giờ không chỉ là nơi đọ sức quyết liệt giữa ta và địch mà còn là nơi con người và thiên nhiên phải đối mặt với nhau một cách nghiệt ngã. Để sống, chiến đấu trên mặt trận Trường Sơn, quân và dân ta đã không quản hy sinh gian khổ, kiên cường bám trụ vị trí với khẩu hiệu “còn người còn xe, còn hàng”. Em Đinh Trọng Hiền, quê ở TP Nam Định (Nam Định), sinh viên năm thứ 2 – Khoa Công trình, Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải Hà Nội xúc động khi thấy những hình ảnh ghi lại cảnh Bộ đội Trường Sơn vượt gian khó, đảm bảo sự sống cho con đường huyền thoại. “Những gì em được nghe và chứng kiến ở đây sẽ là động lực tinh thần thôi thúc em cố gắng học cho thật tốt, góp sức mình cho xã hội”, em Hiền tự nhủ.

Thầy giáo Lương Công Lý, Trưởng khoa Lý luận chính trị (Trường Đại học Công nghệ giao thông vận tải Hà Nội) cho biết, năm nào cũng vậy, thầy cũng đều dẫn các sinh viên đến tham quan bảo tàng. Đây là một trong những hoạt động thường xuyên của nhà trường trong việc giáo dục chính trị, tư tưởng cho các em sinh viên. Và hôm nay, đã có 120 em sinh viên Khoa công trình, Khoa Tin đến Bảo tàng.

Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh thu hút đông bạn trẻ đến tham quan.
Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh thu hút đông bạn trẻ đến tham quan.

3- Đã có 17 năm gắn bó với Bảo tàng, Thiếu tá Hoàng Oanh, Phó Giám đốc Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh nắm khá rõ về lịch sử hình thành, những nét khu biệt của Bảo tàng. Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh là một công trình văn hóa mang tính đặc thù được xây dựng và đi vào khai thác sử dụng trên nền đất với tổng diện tích 20 ngàn m2 ở phía Tây Thủ đô Hà Nội. Trong khuôn viên của Bảo tàng tọa lạc một tòa nhà chính rộng 2.800m2 với cách thức bài trí hiện vật, tư liệu, hình ảnh theo phương pháp liên tục thể hiện sự phát triển của Bộ đội Trường Sơn.

Cũng chính bởi những hiện vật có giá trị văn hóa lịch sử, sự tái hiện, phục dựng bức tranh sinh động về cuộc chiến bảo vệ đất nước của quân và dân ta, nên thời gian qua, nơi đây đã trở thành điểm đến không thể thiếu của nhiều du khách. Chỉ tính riêng từ năm 2015 đến nay, Bảo tàng đã đón 278 đoàn khách với 23.230 lượt người đến tham quan, ôn lại truyền thống hào hùng của Bộ đội Trường Sơn.

Do Bảo tàng được xây dựng một nửa chìm dưới lòng đất, độ ẩm không khí cao, ảnh hưởng không nhỏ đến độ bền vững của các hiện vật nên cán bộ công nhân viên phải thường xuyên lau chùi. Đối với các hiện vật dễ bị ảnh hưởng do độ ẩm không khí, Bảo tàng phải thao tác bảo quản theo những quy định ngặt nghèo. Ví như đối với các hiện vật giấy, Bảo tàng duy trì nhiệt độ 20-25 độ C, độ ẩm 55%; trong các tủ đựng hiện vật giấy phải có Silicagel hút ẩm, thông gió mỗi tuần ít nhất 2 lần…

Thiếu tá Hoàng Oanh, Phó Giám đốc Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh

Qua 16 năm chiến đấu anh dũng (1959-1975) trên tuyến đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh, lực lượng cầu đường với 4 sư đoàn công binh và 1 vạn thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, kiên cường bám trụ, giành giật từng thước đường. 

“Máu có thể đổ, nhưng đường không thể tắc”, Bộ đội công binh Trường Sơn đã làm nên một hệ thống giao thông vĩ đại gồm 5 trục dọc, 21 trục ngang với gần 17 ngàn km đường xe cơ giới; lực lượng công binh đã tiêu diệt và bắt sống 17.740 tên địch, giải phóng một vùng rộng lớn ở Nam Lào, bảo vệ vững chắc hành lang tuyến chi viện.

Trần Huy

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.