Làng chài Cổ Đô có 105 hộ, hơn 600 nhân khẩu nằm rải rác dọc trên sông Đà. Ngoài xóm Tân Tiến tại làng vạn chài Cổ Đô (xã Cổ Đô) thì khoảng hơn hai chục hộ neo đậu tạm trú ở xóm vạn Trung Hà (xã Thái Hoà), rồi số khác ở xã Phù Nhiêu (Ba Vì), hay di cư lên Phú Thọ, Hoà Bình… sinh sống. Đời sống của dân vạn chài Cổ Đô đều trông vào nguồn cá ngày càng cạn kiệt của sông Đà.
"Cuộc sống của dân chài chúng tôi bây giờ ngày càng khó khăn hơn trước. Nhất là từ khi Nhà nước chặn sông làm Thuỷ điện Hoà Bình thì con tôm, con cá ngày một ít đi. Mặt khác, một số người còn dùng cả điện lưới, mìn đánh cá… đến trứng cá cũng chẳng còn nữa" - bà Ngô Thị Lệ ở xóm vạn Trung Hà than thở.
Bao năm qua, đã có bao nhiêu con người sinh ra, lớn lên trên sông Đà, kiếm sống bằng nghề chài lưới. "Tài sản" của cha ông để lại chỉ là con thuyền và những tấm lưới đánh cá. Cảnh nghèo khó vẫn tiếp diễn bởi sông nước cạn dần con tôm, con cá.
Một điều nữa dẫn đến cái nghèo, đói cố hữu của người dân vạn chài Cổ Đô - đó là đông con (trung bình mỗi nhà có 4 đến 5 con). Bởi theo họ suy nghĩ, đẻ nhiều để lấy người làm. Và như thế là thêm miệng ăn, khó khăn lại chồng chất khó khăn, nghèo đói lại "tiếp bước" đói nghèo. Đặc biệt, mọi sinh hoạt hàng ngày của người dân nơi đây gắn liền với nước sông Đà nên rất dễ phát sinh bệnh tật, nhất là bệnh về đường tiêu hóa.
Một góc làng chài Cổ Đô (ảnh trái). Chưa biết đến bao giờ trẻ em ở vạn chài Cổ Đô thoát khỏi cảnh thất học.
Do cuộc sống khó khăn nên phần lớn người dân vạn chài Cổ Đô đều rơi vào cảnh… thất học. "Đời chúng tôi thì đã "đoạn" rồi, nên rất mong con cái mình thoát khỏi cái cuộc sống sông nước này lắm chứ. Song "lực bất tòng tâm". Vì vậy, có nhà tằn tiện sinh hoạt, gom góp đầu tư tiền của cho con đi học đại học hẳn hoi, nhưng đến khi ra trường chẳng có tiền xin việc lại quay về đi kéo lưới với bố" - anh Lê Văn Tuyến tâm sự.
Về sự học ở đây, ông Lê Văn Lung, Phó trưởng thôn vạn chài Cổ Đô cho biết: "Ở đây nhiều cháu cũng ham học lắm, nhưng bà con điều kiện không có nên cũng chỉ cho chúng học đến khi biết đọc, biết tính toán nhàng nhàng rồi thôi". Nghỉ học, chúng lại trở về với sông nước, chài lưới phụ giúp gia đình.
Một điều trăn trở nữa làm cho nghèo đói vẫn bủa vây cuộc sống của người dân vạn chài Cổ Đô là họ vẫn phải sống chung với "thuỷ thần". Họ rất mong có cuộc sống ổn định trên bờ. Nhưng những hộ dân này làm sao có tiền để mua đất vì họ vẫn phải lo chạy ăn từng ngày.
Đứng trên gềnh Con Voi nhìn về làng vạn chài Cổ Đô vẫn là những ngôi nhà nổi lụp xụp, toát lên sự thiếu thốn và nghèo khổ...Mong sao các cấp chính quyền ở Cổ Đô, Ba Vì quan tâm, giúp đỡ bà con nơi đây từng bước vượt qua khó khăn, ổn định cuộc sống, nhất là có một mái ấm và công việc trên bờ
