Hiện nay trên cả nước có gần 4.600 làng nghề, trong đó có hơn 1.300 làng nghề truyền thống đã và đang giải quyết việc làm cho 11 triệu lao động nông thôn. Song, theo đánh giá của Bộ Tài nguyên và Môi trường thì có đến 80% các làng nghề này vi phạm pháp luật về môi trường, gây ô nhiễm môi trường, khu dân cư, làm ảnh hưởng đến đời sống và sinh hoạt của người dân tại các khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các cơ sở sản xuất xả thải chưa qua xử lý ra môi trường, khiến tình trạng ô nhiễm ngày càng trở nên nghiêm trọng.
Lò gạch thủ công bức tử môi trường
Tại An Giang, theo thống kê của Sở Công Thương, hiện nay trên địa bàn tỉnh có 607 cơ sở sản xuất gạch, với 1.695 miệng lò sản xuất theo phương pháp thủ công. Trong quá trình đốt cháy nhiên liệu trong lò đã làm tăng lượng phát thải bụi và các khí ô nhiễm môi trường xung quanh.
Cùng với công nghệ sản xuất lạc hậu, các cơ sở sản xuất gạch này lại nằm xen kẽ với nhà dân đã gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Mỗi năm có khoảng 1.400ha đất nông nghiệp bị thoái hóa, bạc màu do khai thác lớp đất để làm nguyên liệu sản xuất gạch. Hơn 1.000 người dân trong vùng bị ảnh hưởng do khí thải và bụi lò gạch nhiễm bệnh lao, bệnh phổi. Trong bán kính từ 1 - 1,5km, năng suất vật nuôi, cây trồng đều bị ảnh hưởng nặng nề do khí thải từ lò gạch.
Theo ghi nhận, tình trạng sản xuất gạch theo phương pháp thủ công tại xã Nhơn Mỹ, huyện Chợ Mới (An Giang) từ nhiều năm nay đã gây ra tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Cả xã có đến hơn 350 miệng lò gạch hoạt động tự phát xen lẫn trong các khu dân, các loại tro trấu, khói thải xả trực tiếp ra môi trường, không được xử lý triệt để đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống và sản xuất của người dân.
Tương tự, tại các xã Bình Mỹ và Bình Thủy (huyện Châu Phú) và thị trấn An Châu (huyện Châu Thành) có 283 miệng lò sản xuất gạch truyền thống, sản xuất nhỏ lẻ, tự phát gây ô nhiễm đến môi trường. Điều đáng nói, một số cơ sở, miệng lò gạch nằm trong tuyến dân cư, thị trấn có cả trường mẫu giáo, tiểu học gây bức xúc trong nhân dân.
Đóng cửa các cơ sở gây ô nhiễm nặng
Theo ông Trần Anh Thư - Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh An Giang, hiện nay, tỉnh đã giao cho ngành Công Thương xây dựng quy chế về môi trường như phân loại mức độ ô nhiễm của các làng nghề truyền thống, đặc biệt là các làng nghề thủ công. Qua quá trình kiểm tra, các cơ sở có mức độ ô nhiễm nghiêm trọng sẽ buộc phải đóng cửa cho đến khi khắc phục được tình trạng ô nhiễm mới cho hoạt động trở lại. Đồng thời, vận động các cơ sở khác di dời vào khu làng nghề tập trung, thay đổi công nghệ mới để bảo vệ môi trường.
Trong khi đó, vấn đề chuyển đổi công nghệ và di dời các cơ sở ra khỏi khu vực dân cư đang sinh sống tại các địa phương thuộc các tỉnh ĐBSCL là hết sức khó khăn. Trong quá trình thực hiện, một số địa phương vẫn còn lúng túng trong việc vừa muốn phát triển sản xuất, nâng cao đời sống nhưng mặt khác lại chịu áp lực của cộng đồng dân cư địa phương về những ảnh hưởng, tác động đến đời sống, sức khỏe do ô nhiễm môi trường làng nghề...
Riêng tại Đồng Tháp, hiện có trên 100 làng nghề truyền thống ở các ngành nghề khác nhau như: làng nghề truyền thống sản xuất bột kết hợp chăn nuôi heo ở xã Tân Phú Đông (Sa Đéc), làng nghề dệt choàng ấp Long Tả (huyện Hồng Ngự), làng nghề sản xuất chổi lông gà ở xã Bình Thành (huyện Lấp Vò), làng nghề sản xuất gạch ngói xã An Hiệp (huyện Châu Thành)… đã giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động nhàn rỗi.
Việc các làng nghề được khuyến khích phát triển, đã tạo việc làm có vai trò quan trọng trong việc xóa đói, giảm nghèo, góp phần tăng thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Tuy nhiên, hiện nay các làng nghề cũng đang đối mặt với nhiều thách thức về vấn đề ô nhiễm môi trường. Đa số các hộ sản xuất làng nghề có quy mô nhỏ, tự phát, sản xuất xen lẫn khu dân cư đã gây nhiều bất cập trong công tác bảo vệ môi trường, thu gom và xử lý chất thải. Các hộ dân, cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, lại không có đủ kinh phí để đầu tư các hệ thống xử lý chất thải đạt quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành.
Công tác bảo vệ môi trường làng nghề còn nhiều hạn chế, trên thực tế nhiều làng nghề sản xuất bột kết hợp chăn nuôi heo, sản xuất gạch ngói, sơ chế bọc nilon... gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến cộng đồng dân cư gây bức xức trong nhân dân
