Vừa qua, trong hành trình xuyên vùng Đông Bắc Thái Lan, qua những địa danh: Khon Kaen, Udon Thani, Nakhon Phanom… chúng tôi được gặp gỡ, tiếp xúc với nhiều bà con Việt kiều thuộc các thế hệ khác nhau đang làm ăn, sinh sống tại đây.
Điều đặc biệt là tại mỗi gia đình người Thái gốc Việt đều treo ảnh Bác Hồ ở nơi trang trọng nhất và sau phút giây tay bắt, mặt mừng gặp gỡ đồng hương, bà con đều hỏi: “Các anh, các chị đã đến di tích Bác Hồ thắp hương chưa?”. Nhiều câu chuyện thật cảm động về tấm lòng của bà con nơi đất khách với tình yêu Tổ quốc và tôn kính lãnh tụ Hồ Chí Minh.
Theo lời kể của cụ Nguyễn Thị Lương (89 tuổi), quê gốc Hà Tĩnh, sinh ra ở Thái Lan, hiện ở thành phố Nakhon Phanom (Thái Lan), thì lưu dân Việt đã có mặt trên đất Xiêm (Thái Lan) từ những năm đầu thế kỷ 19. Trải qua hàng trăm năm vất vả mưu sinh, đến nay nhiều gia đình gốc Việt trên đất Thái đã có tới bốn đời sinh sống ở đây.
Và trong những năm 1928 - 1929, nhiều bà con Việt kiều đã được gặp Bác Hồ… Mùa thu năm 1928, Nguyễn Ái Quốc từ châu Âu đến Thái Lan bằng đường biển. Thời kỳ ở Thái Lan, với các tên gọi khác nhau như Ông Thọ, Nam Sơn, Thầu Chín (tức ông già Chín), Người đã đi nhiều nơi như: Bangkok, Khon Kaen, Udon Thani, Nakhon Phanom… để khơi gợi lòng yêu nước và tuyên truyền đường lối đấu tranh chống ách áp bức của thực dân, giải phóng dân tộc trong bà con Việt kiều, đồng thời móc nối đưa một số thanh, thiếu niên ở Việt Nam sang Thái Lan đào tạo và trở về nước hoạt động.
Với nhãn quan sắc bén của một lãnh tụ thiên tài, Nguyễn Ái Quốc đã nhìn thấy ở cộng đồng người Việt trên đất Thái một nguồn sức mạnh tiềm ẩn, một mảnh đất tốt để gieo những mầm xanh cách mạng. Người chủ trương tuyên truyền cho kiều bào và tổ chức họ vào những hội thân ái để giúp nhau trong sản xuất và sinh hoạt; tổ chức các sinh hoạt văn hóa như dạy tiếng Việt cho con em họ, bảo lưu các nét văn hóa Việt trong các ngày lễ, Tết dân tộc; kiến nghị với chính quyền bản địa về vấn đề quốc tịch, quyền đi lại, làm ăn; cho mở trường dành cho Việt kiều…
Hoạt động của các tổ chức Việt kiều dần khởi sắc đã qui tụ bà con, nâng cao tinh thần tương thân, tương ái trong cộng đồng người Việt và khuyến khích lối sống hòa đồng, đoàn kết với bà con địa phương, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng tổ chức cách mạng Việt Nam… Tuy vô cùng bận rộn, Người vẫn dành nhiều thời gian dịch, biên tập sách lý luận cách mạng để làm tài liệu tuyên truyền cách mạng và huấn luyện cho cán bộ trong tổ chức và chỉ đạo ra tờ báo “Thân ái”. Cuối năm 1929, Nguyễn Ái Quốc rời Thái Lan sang Trung Quốc, chuẩn bị cho quá trình thành lập Đảng Cộng sản Việt
Tuy chỉ lưu lại đất Thái trong khoảng thời gian không lâu, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã để lại những dấu ấn không phai mờ trong bà con Việt kiều nơi đây. Nhiều thanh niên ưu tú trong các tổ chức cách mạng trong cộng đồng người Việt trên đất Thái đã trở về nước hoạt động hoặc trở thành những hạt nhân tích cực trong phong trào yêu nước của cộng đồng Việt kiều trên đất Thái, hướng về sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc của đất nước bằng những hành động thiết thực như quyên góp xây dựng quĩ kháng chiến, mua vũ khí, lương thực chuyển về Tổ quốc.
Trước sự lớn mạnh của cộng đồng người Việt trên đất Thái, với nhiều đóng góp cho quá trình phát triển kinh tế tại địa phương và xây dựng tình đoàn kết, hữu nghị, hợp tác giữa bà con Việt kiều và nhân dân các địa phương trên đất bạn, Chính phủ Thái Lan cũng đã nhìn nhận, đánh giá tích cực sự đóng góp của cộng đồng người Việt và đã có những chính sách thỏa đáng về nhập cư và an sinh xã hội cho kiều bào.
Không những thế, chính quyền Thái Lan ở một số địa phương như tỉnh Udon Thani hay Nakhon Phanom đã ra những văn bản đồng ý công nhận và cấp đất cho cộng đồng Việt kiều xây dựng, tôn tạo các di tích mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dừng chân năm xưa.
Địa điểm khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại bản Noọng Ôn, huyện Mương, tỉnh Udon Thanom có giá trị lịch sử to lớn. Đây là nơi mùa thu năm 1928, Bác đã dừng chân, sống và làm việc trong sự yêu thương, đùm bọc của bà con Việt kiều. Khu lưu niệm Bác Hồ được những người Việt ở địa phương bảo vệ, tôn tạo qua biết bao nhiêu khó khăn, thăng trầm của lịch sử bang giao giữa hai nước Việt - Thái.
Ngày 29/10/2002, ngài Xay-da-phon Rắt-tha-na-na-kha, Tỉnh trưởng Udon Thani đã ký quyết định phê duyệt Dự án phát triển Trung tâm giáo dục và du lịch về Chủ tịch Hồ Chí Minh tại làng Noọng Ôn, xã Xiêng Phin, huyện Mương (Udon Thani). Khu di tích rộng 1,4 ha, có căn nhà sàn nơi Bác ở, khiêm nhường dưới tán cây. Trong khu vườn còn có một căn nhà tranh, như ngôi nhà Bác ở Kim Liên, nơi để bàn thờ Bác và một số di vật của Người thời hoạt động ở đây, được bà con Việt kiều lưu giữ trưng bày.
Tôi và anh em trong đoàn thắp nén hương trên bàn thờ Bác, lòng nghẹn ngào rưng rưng, nghĩ về con đường Thầu Chín đã đi để gieo những mầm xanh cách mạng cho đất nước. Bước đi trên lối nhỏ đến bên căn nhà sàn đơn sơ, nơi đã từng in dấu bao kỷ niệm của vị Cha già dân tộc, mỗi người Việt Nam chúng ta chắc đều xúc động và tự hỏi lòng mình: Để có con đường đi đến độc lập, tự do cho dân tộc ta hôm nay, đã có bao thế hệ người Việt Nam tranh đấu, hy sinh cho lý tưởng cao đẹp mà Đảng ta và Bác Hồ đã vạch ra, kiên cường lãnh đạo toàn dân đi tới
