Nỗ lực bảo quản nguồn tư liệu Hán Nôm trong cộng đồng

Hiện nay, rất nhiều dòng họ ở tỉnh Thừa Thiên-Huế vẫn còn lưu giữ các văn bản tư liệu Hán Nôm quý giá có từ thời Lê, Tây Sơn đến thời chúa Nguyễn, vua Nguyễn. Tuy nhiên, công tác bảo quản, giữ gìn để phát huy giá trị của các tư liệu quý này đang đặt ra nhiều khó khăn, thách thức đối với cơ quan chức năng...

Những tư liệu, văn bản Hán Nôm là các văn bản hành chính, pháp luật, đất đai, gia phả, hương ước, sắc phong, chiếu chỉ, ngự bút… của các vua, qua mỗi triều đại. 

Đáng tiếc là trải qua thời gian dài do chiến tranh, thời tiết khắc nghiệt nên có không ít tư liệu, văn bản Hán Nôm quý giá được lưu giữ ở các phủ đệ, làng, xã của tỉnh Thừa Thiên-Huế bị hư hỏng, thất lạc và thậm chí bị kẻ gian lấy trộm. 

Tình trạng bị mất cắp, thất lạc các loại gia phả, sắc phong chiếm phần lớn như gia phả nhà thờ họ Lê (Lê Văn Duyệt) ở Phú Mộng thuộc phường Kim Long, TP Huế; 10 sắc phong ở đình làng Lương Quán, phường Thủy Biều, TP Huế; một số văn bản Hán Nôm quý ở đình làng Dã Lê, phường Thủy Phương và đình làng Thanh Thủy Thượng, phường Thủy Dương, thị xã Hương Thủy… 

Mới đây, khi đoàn chuyên gia của Thư viện Tổng hợp tỉnh Thừa Thiên-Huế và các cơ quan liên quan tiến hành công tác khảo sát tư liệu Hán Nam tại làng Nghĩa Lập (xã Vinh Phú, huyện Phú Vang) để thực hiện số hóa thì phát hiện trong số 22 sắc phong và 1 địa bạ thời vua Gia Long được người dân làng này lưu giữ cẩn thận, nhưng vẫn có nhiều sắc phong bị mục nát không thể phục hồi như cũ. 

Các chuyên gia thực hiện số hóa tư liệu Hán Nôm tại làng Nghĩa Lập, xã Vinh Phú.
Các chuyên gia thực hiện số hóa tư liệu Hán Nôm tại làng Nghĩa Lập, xã Vinh Phú. 

Hay như đình làng Mỹ Lợi (xã Vinh Mỹ, huyện Phú Lộc) cũng đang lưu giữ một hòm bộ chứa hơn 1.000 trang văn bản Hán-Nôm ghi chép việc làng từ thời điểm khai canh lập làng đến thời vua Tự Đức (1848-1883). 

Ông Nguyễn Hải, Trưởng ban nghi lễ làng Mỹ Lợi, cho hay: “Trong số các văn bản, quý giá hơn cả là những tư liệu Hán Nôm nói về việc triều Nguyễn cắt cử quan quân ra đo đạc, trấn giữ Hoàng Sa. Vì thế, làng đã trao những văn bản gốc cho Bộ Ngoại giao để quản lý, bổ sung bằng chứng nhằm khẳng định chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc, đồng thời phối hợp các cơ quan chức năng thực hiện tốt công tác bảo quản các tư liệu Hán Nôm quý giá còn lại để tránh mất mát, hư hỏng”. 

Sắc phong triều Nguyễn của làng Nghĩa Lập, xã Vinh Phú (Phú Vang, Thừa Thiên-Huế) đã bị hư hỏng.
Sắc phong triều Nguyễn của làng Nghĩa Lập, xã Vinh Phú (Phú Vang, Thừa Thiên-Huế) đã bị hư hỏng.

Qua lời ông Hải nói mới hiểu thêm được rằng, không những các dòng tộc ở làng Mỹ Lợi mà người dân nhiều địa phương trên địa bàn Cố đô Huế đã xem những tư liệu Hán-Nôm như sắc phong, chiếu chỉ, ngự bút như là những “báu vật” vô giá và họ đã ra sức gìn giữ, bảo vệ từ đời này sang đời khác.

Để các văn bản, tư liệu Hán-Nôm quý giá không bị mất mát, thất lạc, nhiều năm qua, ngành Văn hóa cùng các cơ quan chức năng ở tỉnh Thừa Thiên-Huế đã nỗ lực trong công tác sưu tầm, số hóa di sản Hán Nôm trên địa bàn. 

Cụ thể, suốt gần 10 năm qua (từ năm 2009 đến 2018), Thư viện Tổng hợp tỉnh Thừa Thiên-Huế và Thư viện Khoa học Tổng hợp TP Hồ Chí Minh đã phối hợp thực hiện sưu tầm, số hóa khoảng 229.200 trang tài liệu, tư liệu Hán Nôm, hơn 10.000 sắc phong, chế phong, chiếu chỉ, lệnh chỉ được lưu giữ ở 14 phủ đệ, 100 làng, đền thờ cùng 492 họ tộc. 

Đặc biệt, 2 đơn vị này đã số hóa được tất cả bộ “Hoàng Việt luật lệ” thời vua Gia Long, nhiều sách đồng ở phủ Hàm Thuận Công và nhà thờ họ Nguyễn đóng ở phường Phú Hội, TP Huế cùng các sắc phong, chế phong có chất liệu bằng vải lụa ở phủ Kiến Hòa Quận Công, Phủ Hàm Thuận Công, Phủ thờ họ Nguyễn Phúc Tộc… 

Ông Phạm Xuân Phượng, Thư ký Hội đồng khoa học Thư viện Tổng hợp tỉnh Thừa Thiên-Huế, chủ trì đề tài sưu tầm, số hóa di sản Hán Nôm trên địa bàn tỉnh cho biết, ngoài các tư liệu, văn bản quý đã được số hóa thì có đến 40% văn bản Hán Nôm là các sắc phong, chiếu chỉ ở các làng xã đã bị hư hỏng mà nguyên nhân là do người dân đã cuộn, bọc kỹ các loại văn bản này trong túi nilon kín dẫn đến ẩm mốc. Như sắc phong tại làng Dạ Lê Chánh (xã Thủy Vân, thị xã Hương Thủy) bị hư hỏng hoàn toàn.

Với mong muốn không có thêm bất kỳ một văn bản Hán-Nôm nào có giá trị bị hư hỏng, thất lạc, thời gian qua, Thư viện Tổng hợp tỉnh Thừa Thiên-Huế và Thư viện Khoa học Tổng hợp TP Hồ Chí Minh đã tích cực phối hợp tổ chức tập huấn cho cán bộ thư viện tuyến huyện, các bảo tàng, hướng dẫn các tư gia, dòng họ và các làng xã về công tác kỹ thuật bảo quản tài liệu cổ. 

Ngoài ra, các đơn vị còn chú trọng ứng dụng công nghệ, máy móc hiện đại vào công tác số hóa với hy vọng trong thời gian đến, sẽ có thêm nhiều văn bản, tư liệu Hán Nôm được bảo quản, lưu giữ tốt hơn; góp phần phục vụ cho công tác nghiên cứu, khai thác và phát huy có hiệu quả di sản Hán Nôm đến cộng đồng.

Anh Khoa

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.