Xe công nông (xe máy cày tay) trước đây chủ yếu hoạt động trên các đường liên thôn, liên xã, nhưng thời gian gần đây, loại xe này “tự phát” hoạt động trở lại trong việc chở hàng hóa nông sản và chở người trên các đường phố. Tại TP Buôn Ma Thuột, trên các tuyến đường phố như Phạm Ngũ Lão, Lê Duẩn, Nguyễn Văn Cừ... hằng ngày, những chiếc xe công nông tự chế nhồi nhét người vẫn vô tư hoạt động. Mỗi xe thường chở từ 10 - 25 người. Những người trên xe không hề có ghế ngồi, thường ngồi hai bên thành phía sau xe rất nguy hiểm.
Một điều đáng chú ý là hầu hết các “bác tài” này đều không có bằng lái, chạy trên đường không tuân thủ các quy tắc giao thông. Nhiều người dân và cả các tài xế xe tải cho biết, họ đều sợ khi lưu thông cùng với những chiếc xe tự chế này, bởi các loại xe này không có đèn báo chuyển hướng, tầm nhìn phía sau bị che khuất bởi hàng hóa cồng kềnh và người lái xe lại không được học Luật Giao thông nên điều khiển xe như chỉ có một mình trên đường.
Tại nhiều khúc cua, hay đường giao nhau, các xe công nông thường tự cua gấp, đột ngột khiến nhiều phương tiện lưu thông khác bị bất ngờ, rất dễ xảy ra tai nạn. Những xe công nông được đặt biệt danh là “5 không”: không còi, không đèn, không đăng ký, không kiểm định và không bằng lái. Những hành khách trên xe thường là đồng bào dân tộc thiểu số, trình độ nhận thức về an toàn giao thông còn hạn chế nên họ thường phó mặc mạng sống cho những tài xế không bằng lái điều khiển những “hung thần” đường phố này.
Theo Phòng CSGT (PC67) Công an tỉnh Đắk Lắk, từ đầu năm 2013 đến nay, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra 15 vụ TNGT liên quan đến xe công nông, làm 6 người chết, 6 người bị thương (tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm 2012). Đơn cử như vụ TNGT nghiêm trọng xảy ra lúc 17h ngày 30/6 trên địa bàn xã Ea Knuếch, huyện Krông Pắk giữa xe máy mang BKS 47M1-173.48 do Y Miên Niê (21 tuổi, trú tại buôn Nhái, xã Ea Knuếch) điều khiển, chở phía sau Y Họp Ayun (20 tuổi, trú cùng thôn) với xe máy công nông không BKS do Y Ten Ayun (41 tuổi, trú tại buôn Riêng A, xã Ea Knuếch) điều khiển. Vụ tai nạn đã làm Y Họp Ayun chết trên đường đi cấp cứu, Y Miên và Y Ten bị thương nặng.
Khoảng 8h ngày 5/10, anh Y Bluc Byă (31 tuổi, trú tại buôn Ea Knốp, xã Cư Ni, huyện Ea Kar) điều khiển xe công nông chở thuê khoảng 4 tấn lúa đi từ thôn Ea Rớt, xã Cư Bông về xã Cư Ni. Khi đến đoạn đường liên thôn Ea Rớt, do đường dốc, xe công nông lại chở nặng nên đã lật nhào xuống đường khiến Y Bluc bị đè tử vong tại chỗ.
Mới đây nhất, vào khoảng 18h30 ngày 23/10, tại đường liên xã thuộc thôn 9, xã Ea Ngái, huyện Krông Púk xảy ra vụ TNGT giữa xe máy của anh Bùi Khánh Dương (30 tuổi, trú tại buôn Xóm A, xã Cư Pơng, huyện Krông Púk) điều khiển đi từ xã Ea Ngái về xã Cư Pơng với xe công nông không BKS do anh Đoàn Công Ngà (29 tuổi, trú tại xã Pơng Drang, huyện Krông Púk) điều khiển theo hướng ngược chiều. Hậu quả, anh Dương chết tại chỗ, xe máy bị hư hỏng nặng…
Trước thực trạng TNGT ngày càng tăng do xe công nông gây ra và trở thành nỗi bức xúc của toàn xã hội, thời gian qua, lực lượng CSGT Công an tỉnh Đắk Lắk đã có nhiều nỗ lực như tăng cường công tác tuần tra, xử lý, nhắc nhở các trường hợp vi phạm; đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về ATGT, trong đó có khuyến khích người dân tham gia các lớp đào tạo, sát hạch GPLX hạng A4, nhưng tỷ lệ người tham gia hằng năm vẫn còn quá ít. Điều đáng lưu ý hiện nay, đa phần xe công nông do các cơ sở cơ khí nhỏ tự chế tạo, không theo một quy trình, tiêu chuẩn kiểm định nào nên khó cho việc đánh giá tình trạng kỹ thuật xe, dẫn tới cả cơ quan chức năng và người dân không biết thế nào là chuẩn để được cấp đăng ký…
“Hiện nay, Phòng CSGT đang đề xuất với UBND tỉnh sẽ triển khai thực hiện đợt tổng kiểm tra, xử lý phương tiện tham gia giao thông là xe công nông. Một tín hiệu vui đến với người dân trong tỉnh Đắk Lắk là vừa được Ủy ban ATGT Quốc gia chọn làm thí điểm đào tạo, sát hạch, cấp GPLX hạng A4, kinh phí do UB ATGT Quốc gia tài trợ. Dự kiến đợt học này sẽ có trên 500 học viên tham gia” - Đại tá Nguyễn Văn Đức, Trưởng phòng CSGT Công an tỉnh cho biết
