4 năm xã hội hóa thị trường xuất bản lịch, điều dễ nhận thấy là số lượng lịch được in nhiều hơn, giá cả cũng phù hợp và người tiêu dùng được thỏa sức lựa chọn với mẫu mã hết sức phong phú. Nhưng với các NXB, 4 năm qua cũng là một giai đoạn "mất nhiều, được ít" với nhiều điều đòi hỏi phải cấp thiết thay đổi.
Được giao cơ chế mở hoàn toàn trong việc sản xuất lịch từ năm 2006, tưởng rằng, các NXB sẽ có cơ hội để khẳng định mình cũng như nâng cao đời sống cho người lao động, nhưng thực tế thì chưa hẳn. Liên tiếp các cuộc khủng hoảng thừa đã diễn ra, có năm ế tới 3 triệu bloc như mùa lịch 2007.
Trong cuộc chạy đua khi lần đầu được tự chủ, nhiều NXB đã thua lỗ trắng tay, do thiếu vốn và thiếu kinh nghiệm nên không lường hết được những diễn biến của thị trường. Đơn cử như NXB Văn hóa Thông tin, trước kia, mỗi năm nộp ngân sách từ sản xuất lịch hơn 1 tỷ đồng, nhưng sau vụ thứ nhất, chỉ còn hơn 400 triệu, năm sau xuống còn 100 triệu và cuối cùng là lỗ.
Sự thua lỗ đã khiến các NXB bỏ ngỏ thị trường cho tư nhân hoành hành, mà Nhà nước cũng bị thất thu thuế khi trong 4 năm sản xuất theo cơ chế thị trường, việc sản xuất lịch gần như không kiểm soát được do bán lịch không có hóa đơn.
Một vấn đề được Cục Xuất bản (Bộ Thông tin&Truyền thông) đặc biệt quan tâm là, việc xuất bản lịch do tư nhân chi phối đã dẫn đến các thông tin in trên lịch bị sai nhiều. Không chỉ sai về nội dung thông thường như thời tiết, ngày tháng năm, mà Cục Xuất bản từng phải thu hồi một số loại lịch năm 2006, mà còn có cả những thông tin trái sự thật lịch sử...
Dường như không muốn lặp lại nỗi đau kéo dài tới 4 năm, bằng việc "trám" lại lỗ hổng trong sản xuất lịch của các NXB, vào giữa năm 2010, các nhà sản xuất đã có một cuộc hội thảo khá sôi nổi, để tìm một cơ chế mới cho việc sản xuất lịch bloc từ năm 2010.
Lịch 2011 duy trì được sự phong phú về mẫu mã và giá cả hợp lý.
Ông Nguyễn Kiểm, Cục trưởng Cục Xuất bản cho biết: Sau những trao đổi, bàn thảo, các NXB đi đến thống nhất: Từ năm 2011, sẽ thành lập một Ban điều hành xuất bản lịch bloc, để xây dựng kế hoạch tổng thể và điều hành việc xuất bản các loại lịch hằng năm phù hợp với nhu cầu xã hội, nâng cao chất lượng nội dung, cải tiến mẫu mã, đáp ứng thị hiếu của người tiêu dùng, giảm thiểu lãng phí tiền của xã hội do cung vượt quá cầu, đồng thời, khắc phục tình trạng thiếu lịch ở vùng sâu, vùng xa v.v… Không thể coi đây là tái diễn hình thức độc quyền, khi NXB nào đồng ý thì tham gia, không thì vẫn có thể tiếp tục "đứng ngoài".
Theo phương án mới, Hội Xuất bản và Cục Xuất bản cùng nghiên cứu lại thị trường lịch 4 năm qua, để đưa ra dự báo về tổng số lịch tiêu thụ. Hầu hết các NXB đồng ý với phương án này, nhưng có 5 NXB vẫn muốn tự mình quyết định là NXB Đại học Quốc gia TP HCM, NXB Đại học Kinh tế Quốc dân, NXB Đại học Sư phạm, Đại học Sân khấu, NXB Trẻ.
Ông Nguyễn Kiểm cho biết: Nhờ phương thức mới, số lượng đăng ký lịch 2011 của các NXB giảm hẳn, hợp với nhu cầu thực tế hơn là số lượng đăng lý cao ngất ngưởng để "hù dọa" lẫn nhau như trước. Năm 2009, số lịch đăng ký tới 120 triệu, năm 2010 vẫn còn chừng 30 triệu và số lượng lịch 2011 chỉ còn là 17 triệu bloc, sát với dự báo của Cục Xuất bản.
Với cách quản lý mới, số lượng đăng ký lịch khổ lớn đã giảm hẳn, góp phần không cổ súy cho việc tiêu dùng ngoài khả năng của xã hội. Để chống nhập lậu từ nước ngoài, bảo vệ các NXB và tránh thất thu thuế, từ năm 2011, lịch được dán tem chống lậu.
Áp dụng phương thức mới, các NXB vừa chủ động, vừa có trách nhiệm hơn trong hoạt động sản xuất lịch. 55 NXB được chia làm 4 nhóm sản xuất lịch, với cách phát hành thông qua hệ thống phát hành ở các địa phương, sẽ đưa lịch phục vụ đến tận các vùng sâu, vùng xa. Đặc biệt, năm nay, các NXB trong nhóm liên kết thống nhất dành tặng mỗi đồn Biên phòng ở miền núi và hải đảo một cuốn lịch.
| Ông Nguyễn Kim Hải, Phó Giám đốc NXB Chính trị - Sự thật, Trưởng nhóm liên kết các NXB, cũng cho biết: Năm nay, số lượng lịch in của các NXB tham gia trong nhóm liên kết đều tăng với mẫu mã lịch tiếp tục đa dạng, phong phú, tạo cơ hội cho người tiêu dùng. Các nhà sản xuất và phát hành lịch cũng đã tìm được tiếng nói chung trong việc xây dựng giá bìa và mức chiết khấu cho từng nhóm lịch, giúp thị trường ít bị lộn xộn về giá trong bối cảnh giá cả nguyên liệu không ổn định. Mức chiết khấu năm nay cho các khách hàng mua sỉ được thống nhất là 40% và giá bán lẻ lịch từ 10.000 đồng đến 45.000 đồng/bloc. |
