Đã 24h đêm ngày 2/8, sông Sài Gòn – đoạn giáp ranh giữa huyện Trảng Bàng (Tây Ninh), Củ Chi (TP Hồ Chí Minh), Dầu Tiếng (Bình Dương) vẫn náo động, ồn ào bởi tiếng nổ phát ra từ các máy hút cát. Men theo con đường đất từ tỉnh lộ 6 ra bờ sông Sài Gòn (ấp Phú Hiệp, xã Phú Mỹ Hưng, huyện Củ Chi, TP Hồ Chí Minh), chúng tôi thấy cả chục chiếc ghe, đậu cặp thành 5 tụ đang thi nhau đưa ống nhựa xuống sông, hút cát. Khoảng hơn một tiếng sau, khi cát đã gần đầy, các ghe lại thi nhau nổ máy chạy về bên kia sông, hướng xã Thanh Tuyền (Dầu Tiếng, Bình Dương) để tập kết cát.
4h sáng 5/8, cách cầu Bến Súc (xã Thanh Tuyền, huyện Dầu Tiếng) gần 1km về phía thượng nguồn sông Sài Gòn, dưới ánh sáng nhạt nhòa của mấy ống đèn tuýp chạy bằng bình ắc quy, chúng tôi nhận thấy có 4 ghe hút cát đậu quanh một chiếc xà lan loại nhỏ. Trên mỗi ghe có hai thanh niên liên tục cầm Bá lan… (một dạng máy khoan có công suất lớn) dìm ống dẫn xuống nước, đâm sâu vào phía bờ sông hút cát chảy vào xà lan.
Ông Trần Văn Năm, một hộ dân đã dựng nhà, lập vườn sống bên bờ sông Sài Gòn hàng mấy chục năm nay bức xúc: “Trước kia, khi các cấp chính quyền, các ngành chức năng thường xuyên tổ chức các đợt kiểm tra trên sông Sài Gòn thì nạn khai thác cát lậu trên sông có giảm đáng kể. Một số người đã bán ghe, bỏ nghề tìm việc làm mới. Chỉ một số ít là bám sông, bám ghe tiếp tục khai thác nhưng cũng chỉ dám hoạt động vào ban đêm, lén lút né tránh cơ quan chức năng. Những tháng gần đây, việc khai thác cát trái phép trên sông Sài Gòn lại huyên náo trở lại. Họ chẳng những không sợ mà con ngang nhiên khai thác, hút cát cả ban ngày. Phần là do thời gian gần đây, việc kiểm tra của nhà nước trên sông Sài Gòn có phần ít hơn so với trước. Điều quan trọng là hiện đang trong mùa xây dựng, nhu cầu sử dụng cát là rất lớn do đó những người chuyên khai thác cát lậu bất chấp pháp luật, miễn sao kiếm được nhiều tiền. Điều đó giải thích tại sao, nạn khai thác cát trái phép trên sông Sài Gòn những tháng gần đây lại diễn ra ở giữa ban ngày, rất rầm rộ và công khai.
Từ nạn khai thác cát trái phép liên tục tiếp diễn trong nhiều năm qua, gần 100km hai bờ sông Sài Gòn (từ xã Bình Mỹ, huyện Củ Chi, TP Hồ Chí Minh đến huyện Dầu Tiếng, Bình Dương) bị sạt lở nghiêm trọng. Để ngăn thủy triều hai bên bờ sông do nhân dân địa phương tự đắp cũng đã bị nước cuốn trôi, ruộng vườn của các hộ dân đã bị “Hà Bá” nuốt chửng. Chỉ tính riêng 15km bờ sông phía huyện Bến Cát, Bình Dương, gần 4 năm qua (2011 đến nay) đã có 16 vị trí bờ sông bị sạt lở, mỗi vị trí có chiều dài từ 200m – 300m.
Trước đây, chiều ngang sông Sài Gòn đoạn qua khu vực này có chiều rộng từ 150m – 200m, nay nhiều đoạn chiều rộng ra tới gần 250m.
Về xã Thanh Tuyền những ngày cuối tháng 7 này, lội qua những vườn chôm chôm, măng cụt sai trĩu quả của nhiều hộ dân nằm sát mép bờ sông, ai ai cũng rạng rỡ khuôn mặt vì một năm cây trái được mùa, đời sống sẽ ấm no hơn. Song, kèm với nó vẫn là mối lo canh cánh của những chủ vườn, chủ ruộng ở đây bởi nạn khai thác cát trái phép cứ tiếp tục diễn biến như thế này, chẳng bao lâu nữa, ruộng vườn của bà con sẽ nằm dưới lòng sông do bờ sông bị sạt lở. Ông Nguyễn Bá Đa (SN 1952), cư ngụ tại ấp Suối Cát, xã Thanh Tuyền, huyện Dầu Tiếng, Bình Dương thấp thỏm: “Tài sản duy nhất của gia đình tôi chỉ là ở 3 sào đất vườn nằm ngay giáp bờ sông này. Mấy năm qua, bọn “cát tặc” đã làm mất đi của tôi gần 1 sào đất, cây ăn trái lâu năm của tôi cũng theo đó mà đổ xuống dòng sông.
Trước những bức xúc, lo lắng của nhân dân về những tác hại từ việc khai thác cát lậu trên sông Sài Gòn, Công an huyện Dầu Tiếng (Bình Dương) đã tổ chức kiểm tra, xử lý. Lúc 20h ngày 2/7, trên sông Sài Gòn đoạn qua xã Thanh Tuyền, lực lượng Công an huyện Dầu Tiếng đã phát hiện 3 máy đang hút cát. Để thu gọn mẻ lưới, mặc dù lúc này trời mưa rất to nhưng các chiến sĩ Công an vẫn kiên trì mai phục. Đúng như dự đoán, đến 21h30, 3 ghe nổ máy theo nhau chạy vào bãi cát của Công ty TNHH MTV Hồ Văn Trí nằm ngay ở phía bên sông (xóm Bến, xã Thanh Tuyền). Qua kiểm tra, lực lượng Công an đã lập biên bản tạm giữ 3 ghe khai thác cát lậu cùng 30m3 cát. Giám đốc Công ty Hồ Văn Trí khai: “Trong 3 chiếc ghe này, có 2 chiếc công ty thuê để khai thác cát lậu cho doanh nghiệp, chỉ có 1 chiếc là của công ty”. Qua xác minh, Công an huyện Dầu Tiếng xác định Giám đốc Hồ Văn Trí đã thuê 1 chiếc ghe của ông Cao Văn Phước (38 tuổi), cư ngụ tại ấp Phú Hiệp, xã Phú Mỹ Hưng, huyện Củ Chi (TP Hồ Chí Minh) còn 1 chiếc thuê của ông Võ Minh Tuấn (37 tuổi), cư ngụ tại ấp Lâm Vồ, xã Thanh Tuyền, huyện Dầu Tiếng. Sau khi kiểm tra bãi chứa cát của Công ty Hồ Văn Trí, Công an huyện Dầu Tiếng xác định chỉ có 550m3 là có giấy tờ hợp lệ, 157m3 không rõ nguồn gốc. Theo lời khai của một số chủ ghe tham gia khai thác cát lậu trên sông Sài Gòn, mỗi đêm (từ 20h đến 5h sáng hôm sau), nếu trót lọt, mỗi ghe có thể khai thác được 200m3 cát. Nếu bán với giá 60.000đ/m3, trừ chi phí, mỗi ghe thu lãi gần 10 triệu đồng.
Theo Thượng úy Tịnh Quốc Long Khánh, Đội phó Đội CSKT Công an huyện Dầu Tiếng thì hiện nay, việc khai thác cát lậu là siêu lợi nhuận nên bằng mọi cách các chủ ghe vẫn tham gia hoạt động phi pháp. Mặc dù Công an huyện Dầu Tiếng đã tổ chức nhiều đợt phục bắt nhưng kết quả vẫn chưa cao vì sông Sài Gòn chảy qua nhiều địa phương, nhưng lại chưa có sự phối kết hợp đồng bộ nên “cát tặc” vẫn có điều kiện né tránh. Nếu việc khai thác cát cứ tiếp tục diễn ra như hiện nay, hậu quả không chỉ làm sạt lở bờ sông, mất ruộng vườn của dân, thất thoát tài nguyên của cả nước mà chắc chắn còn đe dọa đến tính mạng con người
