Năm 2010, dư luận lên tiếng quá “dữ dằn”, Bộ Y tế đã có công văn chỉ đạo các BV địa phương phải hoàn tất hệ thống xử lý nước thải (XLNT). Năm 2011 chủ trương ngăn chặn mầm bệnh từ nước thải bệnh viện (NTBV) vào cộng đồng được triển khai quyết liệt với sự "chung sức" của cả 3 bộ: Bộ TNMT, Bộ Y tế và Bộ Kế hoạch Đầu tư. Nhưng việc đầu tư xây dựng hệ thống XLNT vẫn ì ạch. Đó là thực trạng tại TP Hồ Chí Minh.
Những nghiên cứu từ Viện Tài nguyên môi trường (ĐH KHTN TP Hồ Chí Minh) từ lâu đã cảnh báo, NTBV là nguồn gây ô nhiễm rất cao, chứa một lượng lớn vi sinh vật gây bệnh và các chất gây nguy hại cho đất, nguồn nước. Không được xử lý đúng những chất này sẽ là nguồn lây lan mầm bệnh rất lớn cho cộng đồng. Đặc biệt, những nghiên cứu cho thấy, bệnh nhân khi được điều trị kháng sinh thường có chứa một lượng lớn những vi khuẩn đề kháng với kháng sinh trong đường ruột. Những vi khuẩn này bài xuất với một lượng rất lớn ra môi trường và cuối cùng xuôi vào dòng nước thải sinh hoạt trong cộng đồng. Do có tính đề kháng với thuốc nên tự bản thân loại vi khuẩn này tạo ra một dạng nhiễm trùng BV hoặc nhiễm khuẩn trong cộng đồng. Nguy cơ phổ biến nhất thường xảy ra là gia tăng bệnh tật, tỉ lệ các trường hợp tử vong cũng gia tăng cùng với số mắc bệnh mới, làm tăng thêm chi phí điều trị.
Một nguyên nhân nữa gây bệnh cho cộng đồng từ NTBV là viêm đường ruột do siêu vi. Là bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất trong nguồn nước bị ô nhiễm. Nguyên nhân được tìm thấy từ những loại ký sinh trùng, vi khuẩn và virus gây bệnh như Rotavirus gây viêm đường ruột cấp và gây tử vong ở trẻ nhũ nhi. ở người lớn, siêu vi này góp phần là nguyên nhân gây nên dịch tiêu chảy. Độ lây lan sẽ tăng theo cấp số nhân khi không chỉ lây theo đường tiêu hóa mà còn theo cả đường hô hấp. Bùng phát thành dịch bệnh viêm đường ruột trong cộng đồng do Rotavirus trong nước thải nếu không được xử lý. Virus trong nước thải y tế còn được ghi nhận gây nên những đợt dịch bùng phát khi ô nhiễm vào nguồn thực phẩm. Người bệnh chỉ có triệu chứng chung là tiêu chảy và nôn ói. Và cho tới nay cơ chế sinh bệnh còn chưa tìm ra, chỉ biết trong đó nguồn nước thải y tế là "thủ phạm".
NTBV nguy hại là vậy nhưng tại TP Hồ Chí Minh hiện vẫn còn rất nhiều BV, cơ sở y tế chưa xây dựng hệ thống XLNT hoặc có nhưng lại quá cũ và lạc hậu không đáp ứng được yêu cầu hoạt động. Lượng NTBV không được xử lý thải trực tiếp ra hệ thống cống thoát nước chung. Hiện tại, mỗi ngày có khoảng 20.000 tới 30.000m3 nước thải từ các BV trong TP Hồ Chí Minh đổ ra môi trường. Tuy nhiên, theo báo cáo tại cuộc họp gần đây nhất ở TP Hồ Chí Minh với ông Hứa Ngọc Thuận - Phó Chủ tịch UBND TP cùng các BV và các ngành liên quan, TP hiện có 99 BV đang hoạt động gồm 13 BV Trung ương, 29 BV thành phố, 23 BV quận huyện, và 34 BV tư nhân. Nhưng mới có 9 BV có hệ thống XLNT đạt chuẩn môi trường..
Nếu xét về mức độ nguy hại có thể nói nước thải ở Trung tâm Pháp y thuộc loại nguy hại nhất thành phố vì ngoài chứa các vi sinh vật gây bệnh còn chứa một lượng lớn hóa chất độc hại là phoóc môn để xử lý tử thi và xử lý các mô, bệnh phẩm của người chết. Tuy nhiên, từ khi hoạt động đến nay trung tâm không hề có hệ thống xử lý nước thải nào.
ông Trịnh Tất Thắng - GĐ BV Tâm thần TP Hồ Chí Minh thì phân trần: "Trong năm 2010, BV này được ghi vốn 1 tỷ đồng để xây dựng hệ thống XLNT nhưng mới được ngân sách TP cấp 50 triệu đồng thì sao mà làm?".
BV Ung bướu là một BV lớn, lượng nước thải chứa nhiều hóa chất độc hại trong điều trị ung thư nhưng mãi đến năm 2010, BV này mới hoàn thành hệ thống XLNT với kinh phí 6,9 tỉ đồng.
Theo Phòng Hành chính quản trị của BV này cho biết thì hệ thống XLNT của BV đang thực hiện theo tiêu chuẩn VN số 6772-2000. Rà soát cho thấy đây chỉ là QCVN cho việc XLNT sinh hoạt, với quy mô đáp ứng cho các khu nhà chung cư, BV quy mô 300 giường…
Trong khi ấy nhiều năm nay hoạt động của BV này mỗi ngày điều trị hơn 10.000 bệnh nhân nội trú và gần 2.500 bệnh nhân ngoại trú. Lượng nước thải (nhu cầu sinh hoạt) gần 700m3/ngày. Riêng những chất thải từ khu vực hóa trị, xạ trị sử dụng kỹ thuật xạ hình y học hạt nhân tại BV này khoảng 20m3/ngày.
Khi chúng tôi thắc mắc tiêu chuẩn 6772 không thể xử lý được những chất thải từ khu vực sử dụng kỹ thuật xạ hình y học hạt nhân, ông Võ Duy Thức - Phó phòng Hành chính quản trị mới cho biết: "Thì cũng ông Sở TNMT cho người xuống tư vấn, phê duyệt dự án, và cung cấp công ty thực hiện, kiểm tra hằng năm về chất lượng cũng do TNMT TP, TNMT quận huyện… còn BV chỉ biết chữa bệnh cho bệnh nhân".
Ngay từ năm 2007, TP Hồ Chí Minh đã đặt ra mục tiêu hoàn thành hệ thống XLNT BV, sau đó không hoàn thành được; rồi đến năm 2010 lại đặt ra mục tiêu 90 - 100% BV có hệ thống XLNT đạt chuẩn.
Và năm 2011 tiếp tục quyết tâm đến tháng 6/2012 nếu đơn vị nào trong ngành Y tế không có XLNT phải đóng cửa. Tuy nhiên, kế hoạch này đối mặt với nguy cơ không thực hiện được vì cho đến nay còn quá nhiều cơ sở y tế chưa có dự án xây dựng hệ thống XLNT.
Do đó việc hoàn tất hệ thống XLNT không thể một mình ngành Y tế lo nổi mà cần nhiều hỗ trợ của các ban, ngành. Song cái quan trọng nhất vẫn là cần chấm dứt sự cương quyết "nửa vời" từ nhiều năm nay. Không thể kéo dài mãi một nghịch lý cơ sở y tế là nơi đề cao nhất về vấn đề sức khỏe con người mà phía trước thì lo chữa trị bệnh, phía sau lưng mình lại thải mầm bệnh ra môi trường để cộng đồng "gánh hộ"
