Như cánh hạc bay về trời

Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Như Mai sinh ngày 6 tháng 8 năm 1919 tại xã Liên Ninh, huyện Thanh Trì, Hà Nội. Nếu tính từ năm 1943, khi bắt đầu tham gia ngành Giáo dục, cho đến nay, tròn 70 năm, Giáo sư Hoàng Như Mai đã toàn tâm toàn ý cho sự nghiệp trồng người như lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh "Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người". Ông vừa đi vào cõi vĩnh hằng vào ngày 27/9.

Giáo sư Hoàng Như Mai là một nhà giáo, một nhà hoạt động văn hóa - xã hội, và hơn thế là một nghệ sĩ đa tài. Năm 2005, Nhà xuất bản Giáo dục xuất bản tác phẩm Hoàng Như Mai - Tuyển tập (do PGS Trần Hữu Tá tuyển chọn và giới thiệu). Có thể coi đây là công trình của một đời văn, có chất lượng cao và đặc biệt hết sức phong phú về nội dung. Là thế hệ học trò của Giáo sư Hoàng Như Mai và về sau là đồng nghiệp tham gia giảng dạy môn Văn học Việt Nam hiện đại (từ sau năm 1945), tôi có được cái may mắn thụ hưởng những "luống cày vỡ" của thầy khi tiếp cận giáo trình Văn học Việt Nam hiện đại (1945-1960) do Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành năm 1961.

Nhiều thế hệ học trò Khoa Ngữ văn (Đại học Tổng hợp Hà Nội) còn nhớ như in hình ảnh người thầy có mái đầu bạc như cước, đôi mắt sáng tinh anh, giọng nói trời phú âm vang mà nồng ấm, phong thái vừa khoan thai, vừa như nghệ sĩ trên sân khấu đã truyền lửa cho những sinh viên hiếu học, càng tăng thêm lòng yêu đất nước, quê hương qua những áng văn thơ bỗng nhiên "mọc cánh" từ bài giảng của thầy. Bí quyết để thầy chinh phục người nghe, tôi cứ nghĩ, không gì khác ngoài cái tình người, tình đời sâu thẳm, hay nói cách khác từ một tấm lòng nhân hậu bao la. Thầy không hề cao đàm khoát luận, thầy xa lạ với lối hàn lâm kinh viện, thầy có cái khả năng biến những điều phức tạp nhất thành sự giản dị, chân phương. Mãi sau này khi trưởng thành, tôi mới ngẫm ra: Cái đẹp chính là sự giản dị, cũng như chân lí bao giờ cũng giản dị.

Năm 1986, nhân dịp kỉ niệm 30 năm thành lập Khoa Ngữ văn (Đại học Tổng hợp Hà Nội), thầy từ TP HCM đã trở về với đồng nghiệp, với sinh viên của khoa trong ngày hội lớn. Đứng cạnh thầy, riêng tôi có cảm giác như thầy vừa mang cái hơi ấm của một vùng đất nắng gió phương Nam ra miền Bắc vào cữ tháng mười se se lạnh. Dịp đó, thầy đã viết những dòng thơ giản dị, chân tình và xúc động "Thầy cô người mất người còn/ Sinh viên mấy nấm mồ chôn chiến trường/ Ba mươi năm một chặng đường/ Về đây có cả buồn thương vui mừng/ Nguyện xin đốt nén hương chung/ Những ai đã khuất hãy cùng lại đây" (Trở về Khoa Ngữ văn).

Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Như Mai chia sẻ cùng các giảng viên ở Trường ĐH Văn Hiến.
Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Như Mai chia sẻ cùng các giảng viên ở Trường ĐH Văn Hiến.

Trong tác phẩm Hoàng Như Mai - Tuyển tập, chọn đăng 36 bài thơ của thầy, ai có dịp đọc sẽ thấy, một tâm hồn thi sĩ, đắm đuối với đời, với người. Dường như không có kĩ thuật, dường như xa lạ với các chủ nghĩa, thơ của thầy vọt trào lên từ sự sống, một sự sống không bao giờ chán nản. Tôi nghĩ, chính cái chất lạc quan, vui sống đã giúp thầy trường thọ, khỏe mạnh, tinh anh như chúng ta thấy cho đến tận hôm nay, trước ngày đi xa.

Sự nghiệp trồng người mà thầy đã dâng hiến trong 70 năm tròn là một bài học, là một tấm gương sáng cho các thế hệ thầy cô giáo trẻ noi theo. Nhưng tôi còn nghĩ, làm nên bề dày, tầm cao, chiều sâu của một nhà giáo trong nghĩa đích thực, từ đầu đến cuối sự nghiệp giáo dục, thầy luôn luôn có ý thức sâu sắc và mạnh mẽ về mối dây liên hệ giữa nhà trường và xã hội. Tôi còn nhớ câu thầy vẫn nhắc nhở khi tôi được thụ giáo "Lý thuyết thì xám còn cây đời mãi xanh tươi". Những năm tháng tôi (và nhiều đồng nghiệp khác nữa) được thầy dìu dắt, thầy vẫn chỉ nhận mình là người chở đò kiên nhẫn, người làm vườn vĩnh cửu. Cái phẩm tính khiêm tốn ấy không dễ gì tìm thấy ở những người chung quanh chúng ta.

Nhìn vào tiểu sử của thầy, bất cứ ai cũng có thể nhận biết một điều hết sức giản dị: Có thể sự thành đạt trong trường đời, như ai đó nói, là do cái "số". Nhưng bằng tấm gương lao động không mệt mỏi của thầy, tôi lại thấy đó chính là kết quả của sự lao động cần cù, kiên nhẫn; là kết quả của niềm tin mãnh liệt vào sự chiến thắng cuối cùng của chính nghĩa và cái đẹp.

Cuộc đời của thầy không hề giản đơn, suôn sẻ, chỉ đi trên những nẻo lối toàn hoa thơm, chỉ toàn tiếng hoan ca ngây ngất. Bên thầy nhiều năm, tôi mới nhận biết một cách sâu sắc rằng: Chính thầy đã tự tại, đã đắc đạo hơn rất nhiều người cả trong những trạng huống nan nguy nhất trên đường đời. Hình như không thấy thầy buồn, lại càng không thấy thầy rơi vào "bĩ cực", tưởng như thầy có phép màu biến không thành có, biến bại thành thắng. Không hề như thế, trái lại, thầy biết cách điều hòa tâm thế, biết rất rõ cái "ngưỡng" của đời sống, thầy biết "cho" và "nhận" một cách hài hòa theo tinh thần nhà Phật. Thật sự tự đáy lòng, trong giờ phút này, tôi không muốn kể về những gì thầy đã làm được, mà chỉ muốn tâm niệm và chia sẻ một điều  hết sức giản dị - thầy đã sống như thế nào giữa chúng ta.

Nhưng hỡi ôi, mấy ai vượt qua được cái quy luật khắt khe của tạo hóa "sinh lão bệnh tử"! Rồi cũng đến cái ngày mà không ai muốn, nhưng không thể chống lại được - con người cuối cùng rồi trở về với đất, cũng có thể vì "người ta là hoa đất" chăng? Giáo sư Hoàng Như Mai đã đi vào cõi thiên thu ngày 27/9/2013. Bài viết của tôi, trong giờ khắc này, như một nén tâm nhang dâng lên linh hồn người thầy của tôi, của bạn, của chúng ta. Trong tôi, giờ khắc này bỗng chốc chan hòa cả hai tâm trạng đặc biệt: đau thương và tự hào. Đau thương vì vĩnh quyết một Con Người. Tự hào vì thế giới này đã từng sinh ra một Con Người như Giáo sư - Nhà giáo Nhân dân Hoàng Như Mai.

Từ sau ngày nghỉ hưu, Giáo sư Hoàng Như Mai còn đảm nhận chức Hiệu trưởng Trường Đại học Dân lập Văn Hiến, Hiệu trưởng Trường Trung học tư thục Trương Vĩnh Ký, TP HCM. Năm 1984, thầy Hoàng Như Mai được phong học hàm Giáo sư; năm 1990, được nhận danh hiệu Nhà giáo Nhân dân. Vì những công lao trong công cuộc kháng chiến và kiến quốc, Giáo sư Hoàng Như Mai đã được tặng thưởng các huân chương cao quý: Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng nhì (1961), Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng nhất (1985), Huân chương Lao động hạng nhất (1995).

Lễ viếng GS Hoàng Như Mai được tổ chức từ 8h ngày 29/9 đến 7h ngày 1/10 tại Nhà tang lễ TP HCM, số 25 Lê Quý Đôn; an táng ở Nghĩa trang TP HCM.

B.V.T.

Các tin khác

Siết chặt các biện pháp bảo vệ đàn cá voi vùng biển Cù Lao Mái Nhà

Siết chặt các biện pháp bảo vệ đàn cá voi vùng biển Cù Lao Mái Nhà

Hôm nay (20/5), ông Nguyễn Hùng Dũng, Chủ tịch UBND xã Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk đã ký văn bản chỉ đạo Công an, Quân sự cùng các phòng, ban, mặt trận, tổ chức chính trị - xã hội ở địa phương và Đồn biên phòng An Hải tăng cường các biện pháp bảo vệ các loài động vật biển.

Việt Nam đứng thứ 2 tại Olympic Tin học Châu Á Thái Bình Dương

Việt Nam đứng thứ 2 tại Olympic Tin học Châu Á Thái Bình Dương

Với kết quả 6/6 học sinh đoạt giải, trong đó có 2 huy chương Vàng (HCV),  4 huy chương Bạc (HCB), đội tuyển Olympic Tin học Việt Nam xuất sắc đứng thứ 2 toàn đoàn (đồng hạng với Nhật Bản) sau đội tuyển Nga đứng thứ nhất. Thành tích này giúp Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu trong khu vực Đông Nam Á.

Cải tạo chung cư cũ, người dân được chọn 4 phương án tái định cư

Cải tạo chung cư cũ, người dân được chọn 4 phương án tái định cư


Thành phố Hà Nội dự kiến khi thực hiện cải tạo, xây lại nhà chung cư, người dân được lựa chọn một trong 4 hình thức gồm tái định cư tại chỗ, nhận nhà ở tái định cư tại địa điểm khác, nhận tiền bồi thường hoặc kết hợp nhận nhà và tiền. Đáng chú ý, căn hộ tái định cư được bố trí có diện tích, chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật cao hơn hoặc tương đương căn hộ cũ. 

Tiếp tục tôn vinh những tấm gương thanh niên tiêu biểu

Tiếp tục tôn vinh những tấm gương thanh niên tiêu biểu

Theo Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên (LHTN) Việt Nam Nguyễn Tường Lâm, chương trình Tỏa sáng Nghị lực Việt đã vinh danh 98 tấm gương thanh niên khuyết tật tiêu biểu, đã hỗ trợ 10 dự án khởi nghiệp xuất sắc của thanh niên khuyết tật với tổng kinh phí 500 triệu đồng.

Trồng hàng nghìn cây mai anh đào trong rừng

Hướng tới kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 – 19/5/2026) và hưởng ứng Festival Hoa Đà Lạt – Lâm Đồng lần thứ XI năm 2026, ngày 19/5, tại tiểu khu 144B, UBND phường Lâm Viên – Đà Lạt (Lâm Đồng), đã long trọng tổ chức lễ phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ”.

 Đắk Lắk: Lại xảy ra vụ chó nghi dại tấn công nhiều người

Đắk Lắk: Lại xảy ra vụ chó nghi dại tấn công nhiều người

Cùng với việc tư vấn hướng dẫn 4 người dân bị con chó nghi dại tấn công ở khu phố Phước Bình Bắc, phường Phú Yên, tỉnh Đắk Lắk, lực lượng chức năng ở phường này đang tìm kiếm những người đã tiếp xúc và những con vật khác có liên quan đến một con chó đã bị đập chết ở khu phố Lộc Đông, có kết quả xét nghiệm dương tính với virus dại.

Đồng bào các dân tộc vùng cao ở Huế tự hào mang họ Bác Hồ

Đồng bào các dân tộc vùng cao ở Huế tự hào mang họ Bác Hồ

Suốt hàng chục năm qua, đã có hàng nghìn người dân thuộc đồng bào các dân tộc thiểu số ở miền núi A Lưới và Nam Đông (TP Huế) tình nguyện mang họ Bác Hồ kể từ ngày Bác Hồ qua đời vào năm 1969. Trong thời kỳ kháng chiến, học tập và làm theo lời Bác dạy, đồng bào các dân tộc mang họ Bác Hồ đã gan dạ, dũng cảm giết giặc, góp sức giải phóng quê hương, nhiều người trong số đó trở thành Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND). Ngày nay, đồng bào các dân tộc trên dãy Trường Sơn ở phía Tây của TP Huế tiếp tục nỗ lực thi đua lao động sản xuất để xây dựng cuộc sống mới.

Cảnh báo ô nhiễm môi trường từ chất thải nguy hại tại các garage ô tô

Cảnh báo ô nhiễm môi trường từ chất thải nguy hại tại các garage ô tô

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, đời sống của người dân trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk ngày càng được nâng cao, kéo theo nhu cầu sở hữu và sử dụng ô tô tăng mạnh. Cùng với đó là các xưởng sửa chữa, bảo dưỡng ô tô xuất hiện ngày càng nhiều đã thải ra một lượng lớn chất thải nguy hại, gây nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường.

Phát động cuộc thi cơ sở y tế không khói thuốc lá lần thứ II

Phát động cuộc thi cơ sở y tế không khói thuốc lá lần thứ II

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, Quốc hội đã thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025. Vì vậy, cơ sở y tế càng phải đi đầu trong nhận diện, truyền thông, giám sát và ngăn chặn các sản phẩm này.

Phát hiện nhiều sai phạm tại Thẩm Mỹ Bee Hin

Phát hiện nhiều sai phạm tại Thẩm Mỹ Bee Hin

Ngày 19/5, Công an xã Phú Giáo (TP Hồ Chí Minh) kêu gọi những người từng thực hiện dịch vụ xâm lấn tại Thẩm Mỹ Bee Hin hãy trình báo để phục vụ công tác xác minh, xử lý vụ việc.

Phát hiện con voi nhà 44 tuổi chết trong rừng

Phát hiện con voi nhà 44 tuổi chết trong rừng

Ngày 19/5, Trung tâm Bảo tồn voi, cứu hộ động vật và Quản lý bảo vệ rừng Đắk Lắk (Trung tâm Bảo tồn voi) cho biết, một con voi nhà nặng khoảng 4,6 tấn, ở xã Buôn Đôn vừa được phát hiện chết trong rừng chưa rõ nguyên nhân.

Đại học Kinh tế Quốc dân có tân Giám đốc

Đại học Kinh tế Quốc dân có tân Giám đốc

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hoàng Minh Sơn vừa có Quyết định bổ nhiệm PGS.TS Bùi Đức Thọ, nguyên Chủ tịch Hội đồng Đại học Kinh tế Quốc dân làm Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân nhiệm kỳ 2026-2030.