Một nữ khách hàng hiếm muộn, giáp Tết Canh Dần đến "chợ chữ", người bán chữ sau khi hỏi han gia cảnh, viết cho chị chữ "Phúc". Ngày 20 tháng Chạp, "chợ chữ" họp phiên đầu tiên, chị khách hàng nọ tìm ngay đến người bán chữ năm ngoái. Chị hớn hở thông báo đã sinh con trai và tạ lễ người... bán chữ. Có lẽ chữ là mặt hàng duy nhất, người bán hàng nhận được hậu tạ.
"Chợ chữ" họp ở bên hông Văn Miếu, trên vỉa hè phố Quốc Tử Giám. Những ngày này, cả khách và người bán chữ khá thư thả, khác hẳn cảnh đông đúc như những ngày đầu năm mới. Tôi đến "chợ" vào chiều 22 tháng Chạp, lặng lẽ ngắm nhìn cảnh mua, bán, đàm đạo về chữ nghĩa và chợt nhận ra, đến đây những ngày này mới có được sự nhởn nhơ, thư thả.
Trò chuyện với bác Lê Trần Lụa, chủ nhân một "ki ốt" trong "chợ", tôi mới biết, những người "bán hàng" là thành viên Câu lạc bộ UNESCO Việt Nam, chuyên Hán Nôm (gọi tắt là CLB Hán Nôm). CLB Hán Nôm có trên 300 hội viên, mỗi tháng sinh hoạt một lần. Dịp Tết Tân Mão, CLB Hán Nôm kết hợp với UBND phường Văn Miếu, quận Đống Đa tổ chức "chợ chữ". "Chợ" họp trên vỉa hè phố Quốc Tử Giám rộng, thoáng hơn trên vỉa hè phố Văn Miếu như những năm trước. Lực lượng tự quản được bố trí trông giữ xe ngay trên vỉa hè, rất thuận lợi cho khách hàng. Tiếc rằng, việc thu 5.000đ/xe máy/lượt cũng khiến một số vị khách nhíu mày khó chịu.
Bác Lê Trần Lụa là một thợ lắp máy nghỉ hưu, nhà ở phố Hào
Những ngày giáp Tết, khách đến "chợ chữ" chủ yếu là khách của năm ngoái. Họ đến vì tín nhiệm người bán hàng, để mua một chữ cho năm nay và cũng để trả lễ người bán chữ. Bác Phạm Đức Hinh, một "ông đồ" mặc comple, đầu đội khăn xếp kể rằng, mở hàng ngày đầu tiên họp "chợ chữ" (ngày 20 tháng Chạp) là một cô khách của năm ngoái. Câu đầu tiên cô này nói khi gặp bác là "Cháu tìm bác từ hôm Rằm (15 tháng Chạp), tận hôm nay mới gặp được". Thế rồi cô khoe, chữ "Phúc" bác cho năm ngoái đem lại cho cô một cậu... con trai. Cô thấy chữ mua năm mới vận vào mình thật may mắn nên năm nay dẫn theo một người bạn gái gần 40 tuổi mà vẫn phòng không đến xin chữ. Cô và người bạn định mua chữ "Phúc" để cầu may.
Kể đến đây, bác Hinh hỏi tôi: "Trong trường hợp này thì theo cháu nên cho cô ấy chữ gì?". Tôi nhanh nhảu trả lời: "Chữ "Duyên", vì cô này đang cầu duyên ạ". Nghe vậy, bác Hinh lắc đầu bảo: "Chữ "Duyên" nặng lắm, không phù hợp trong hoàn cảnh này". Bác không có viết cho vị khách nữ nọ chữ "Phúc" như yêu cầu mà thay vào đó là chữ "Hồng Vận" kèm lời đề nghị: "Bao giờ có tin vui thì thông báo cho tôi nhé". Nhận hai chữ "Hồng Vận" vừa ráo mực, cả khách mua chữ và người bán chữ đều vui vẻ và hồ hởi.
Lại có vị khách năm trước đến "chợ chữ" tâm sự với "ông đồ" về cái luận án Tiến sỹ làm 6 năm vẫn chưa xong. Nghe chuyện, "ông đồ" liền viết hai chữ "Thành Công". Năm nay, vị khách quay lại biếu chai rượu và khoe luận án đã hoàn thành và xin "ông đồ" chữ. Ông lại suy ngẫm về viết chữ "Đạt" và không nhận tiền công.
Xin chữ gì, bán chữ gì còn căn cứ vào từng đối tượng, nghề nghiệp, tuổi tác, giới tính. Bác Lê Viết Triệu, nguyên Trưởng khoa Ngoại ngữ, Học viện An ninh nhân dân, một nhà thư pháp tâm huyết đúc kết rằng: Người cán bộ, quan chức thì từng thời điểm, tùy từng công việc, chức vị mà xin những chữ: Liêm, Chính, Trung, Dũng, Công, Tâm, Nhân, Nghĩa, Đức, Danh, Thành...; người đang học hành, rèn luyện, phấn đấu thường xin chữ Minh, Chí, Chuyên, Nhẫn, Cần, Thành, Đạt, Toại, Đắc...; các cháu học sinh thường xin những chữ: Tuệ, Trí, Minh, Tiến, Đạt, Thành, Chuyên, Cần...; các nhà thương gia, doanh nhân thường xin chữ: Lộc, Tài, Tiền, Thuận, Phát, Hưng, Thịnh, Vượng... Theo bác Triệu, những năm gần đây xu hướng chơi thư pháp, xin chữ đầu xuân rất phát triển. Vào các ngày Tết, lượng người đến "chợ chữ" đông nghịt, tùy đối tượng khác nhau mà cho chữ cho phù hợp.
Bác Phạm Đức Hinh bảo rằng, năm ngoái bị "cháy" chữ "chiêu tài tiến bảo". Đây là chữ được những người kinh doanh, người lãnh đạo rất thích. Ngày hôm nay (22 tháng Chạp), có một cậu sinh viên đến xin bác chữ "Nhẫn". Nghe tâm sự của cậu, bác khuyên không nên chọn chữ "Nhẫn". Chữ này chỉ phù hợp với những người từ 45 tuổi trở lên, thành đạt. Còn tuổi trẻ thì nên "Tĩnh Tâm" để sinh ra minh sáng. Nghe giải thích như vậy, cậu sinh viên hồ hởi mua chữ "Tĩnh Tâm" để cầu mong năm mới mọi sự sẽ được suy nghĩ thấu đáo.
Khác hẳn với các chợ thông thường, "chợ chữ" không ồn ào, tất bật. Cả người mua và người bán đều nhàn tản lựa chọn, bàn thảo chuyện chữ nghĩa. Đây là một địa chỉ văn hóa rất đẹp ngày cuối năm