Kỷ niệm Ngày Dân số thế giới (11-7) hằng năm là dịp để mỗi quốc gia và toàn thể nhân loại nhìn lại những nỗ lực của mình trong việc kiểm soát sự phát triển dân số, từ đó tiếp tục đề xuất các chính sách, giải pháp hữu hiệu để thực hiện ngày càng tốt hơn mục tiêu dân số và phát triển.
Ở Việt
Đến nay, mức sinh đã giảm mạnh và được duy trì ở mức thay thế. Số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ đã giảm 2,11 con (2005) đạt mức sinh thay thế và giảm còn 2 con (2010). Năm 2010, quy mô dân số là 87 triệu người, tỷ lệ tăng dân số là 1,05%, giảm 0,5% so với thời kỳ 1989-1999. Tỷ lệ sử dụng các biện pháp tránh thai của các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ tiếp tục tăng, từ 76,8% (2005) tăng lên 80,3% (2010). Chất lượng dân số được nâng lên.
Năm 2009, tuổi thọ trung bình đạt 72,8% tuổi, tăng 4,3 tuổi so với năm 1999; số năm đi học trung bình đã đạt 9,6 năm; tổng sản phẩm quốc dân bình quân đầu người tăng hơn hai lần. Chỉ số phát triển con người (HDI) của Việt
Những thành tựu, kết quả của chương trình DS-KHHGĐ Việt Nam trong những năm qua đã góp phần tích cực vào việc duy trì phát triển kinh tế - xã hội và cải thiện đời sống nhân dân, làm tăng khoảng 2% GDP bình quân đầu người, đặc biệt là góp phần thực hiện thành công Mục tiêu thiên niên kỷ tại Việt Nam như cải thiện sức khỏe bà mẹ; giảm tử vong ở trẻ em; tăng cường bình đẳng giới và nâng cao vị thế, năng lực của phụ nữ; giảm tình trạng đói nghèo.
Công tác DS-KHHGĐ đã góp phần giảm bớt được sức ép về sự gia tăng dân số đối với phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh chính trị, an sinh xã hội, tạo cơ hội cho người dân tiếp cận thuận tiện và hiệu quả hơn các dịch vụ y tế, giáo dục, việc làm và các dịch vụ xã hội khác.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác DS-KHHGĐ ở nước ta cũng đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức gay gắt. Hiện tại, mức sinh thay thế mới được duy trì qua 5 năm và còn tiềm ẩn nhiều yếu tố khách quan và chủ quan làm tăng trở lại do phong tục tập quán của người dân "muốn có đông con và phải có con trai còn rất nặng nề"; đồng thời, số phụ nữ trong tuổi sinh đẻ (15-49 tuổi) tiếp tục tăng nhanh, đạt tới 25,9 triệu người (chiếm 29,8% dân số).
Nếu không kiểm soát được mức sinh thì tổng tỷ suất sinh sẽ tăng lên 2,35-2,5 con và quy mô dân số sẽ đạt mức cực đại là 130-142 triệu người vào năm 2050 dẫn tới nhiều hệ lụy phức tạp, trong đó có vấn đề an ninh lương thực. Tỷ lệ mất cân bằng giới tính nam/nữ khi sinh có xu hướng tăng nhanh từ 106/100 năm 1989 lên 107 năm 1999, lên 110 năm 2006 và 111,2 năm 2010, nhưng chưa có biện pháp khống chế hiệu quả.
Chất lượng dân số vẫn thấp. Tỷ lệ trẻ em mới sinh bị dị tật bẩm sinh do di truyền chiếm tới 3% và xu hướng tiếp tục gia tăng do điều kiện sống, môi trường độc hại, lối sống hoặc phong tục, tập quán lạc hậu. Chỉ số phát triển con người tuy đạt mức trung bình là 0,725 điểm, nhưng thứ bậc xếp hạng là 116 và không đổi so với 182 nước tham gia xếp hạng. Tuổi thọ trung bình là 72,8 tuổi, nhưng tuổi thọ bình quân khỏe mạnh thấp, chỉ là 66 tuổi.
Tỷ số chết mẹ, tỷ suất chết sơ sinh, tỷ suất chết trẻ em, tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em còn khá cao và có sự cách biệt giữa các vùng miền. Tình trạng thừa cân, béo phì có dấu hiệu gia tăng. Tỷ lệ mắc các bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản, bệnh lây truyền qua đường tình dục còn cao.
Tình trạng tảo hôn, quan hệ tình dục trước hôn nhân, có thai ngoài hôn nhân, tình trạng nạo phá thai, ly hôn có chiều hướng gia tăng. Việc sử dụng chất gây nghiện và lạm dụng chất gây nghiện, lối sống ích kỷ và áp lực của cuộc sống sinh hoạt đã dẫn tới tình trạng hạn chế về sức khỏe thể chất trong một bộ phận thanh niên, vị thành niên. Tình trạng nam, nữ thanh niên kết hôn cận huyết thống cũng để lại những hậu quả làm giảm chất lượng dân số về thể chất.
Mặt khác, do hệ quả của tỷ suất sinh, tỷ suất chết giảm và tuổi thọ trung bình của dân số ngày càng cao đã dẫn đến dân số đang già đi với tốc độ nhanh. Số người từ 65 tuổi trở lên tăng. Năm 2009 tỷ trọng người từ 65 tuổi trở lên là 6,8% và chỉ số già hóa là 37,9%, cao hơn mức trung bình của khu vực Đông Nam Á tới 7,9%. Quá trình già hóa này sẽ gây áp lực mạnh đến việc đảm bảo an ninh xã hội, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi…
Phát huy những kết quả đã đạt được, khắc phục những khó khăn, thách thức về công tác DS-KHHGĐ, hướng tới kỷ niệm 50 năm truyền thống công tác DS-KHHGĐ (26/12/1961 - 26/12/2011) và Tháng hành động quốc gia về dân số năm 2011, cả nước cần tiếp tục phấn đấu đưa công tác quan trọng này vào nền nếp, đạt chất lượng cao hơn
