Khi dư âm vụ sản xuất ma túy tổng hợp ở một phòng trọ giữa lòng Hà Nội chưa kịp lắng xuống thì những ngày qua tại một nhà trọ bình dân ở quận Long Biên lại xảy ra vụ nổ súng chống trả lực lượng Công an. Sử dụng tên giả là Hoàng Văn Phi, Bùi Mạnh Hà (36 tuổi, trú tại đường Lê Lợi, phường Lê Lợi, TP Hải Phòng), đối tượng trốn lệnh truy nã đã tìm thuê căn nhà ở số 2 C, ngõ 190, phố Hoàng Như Tiếp, phường Bồ Đề, quận Long Biên (Hà Nội) và biến nơi đây thành một tụ điểm mua bán trái phép ma túy... Vô hình trung, một số nhà trọ, nhà cho thuê trở thành nơi nương náu của các loại tội phạm.
Nhà trọ, nhà cho thuê, tiềm ẩn những phức tạp
Kể lại việc phát hiện tụ điểm mua bán trái phép ma túy do Bùi Mạnh Hà điều hành, Trung tá Trịnh Đạt Mạnh, Cảnh sát khu vực (CSKV) Công an phường Bồ Đề cho biết: Khoảng đầu tháng 9/2010, Hà đến Công an phường làm thủ tục đăng ký tạm trú, tạm vắng, khi đó Hà dùng tên là Hoàng Văn Phi, đăng ký HKTT ở quận Hoàn Kiếm. Theo quy định, Trung tá Mạnh phát cho Hà mẫu phiếu khai báo tạm trú nhưng phải nhiều ngày sau đó, Hà mới nộp lại biểu mẫu cùng một chiếc CMND cũ nát…
Việc phát hiện hành vi phạm tội của Hà sẽ rất khó khăn nếu hắn không có các biểu hiện khác thường, Trung tá Mạnh nhớ lại. Đó là việc Hà cho lắp đặt hệ thống camera quanh nhà. Điều đó khiến Trung tá Mạnh đặt câu hỏi nghi vấn và tập trung tìm hiểu về người khách thuê trọ. Khi gặp ông Nguyễn Hữu Đạo, tổ trưởng tổ liên gia số 9, phường Bồ Đề để nắm thông tin, những thắc mắc của Trung tá Mạnh đã được giải đáp. Hà có lịch sinh hoạt rất bất thường, ban ngày hắn ở lỳ trong nhà, ít quan hệ với những người xung quanh. Nhưng tối đến, căn phòng trọ này lại là nơi lui tới của rất nhiều người, họ chỉ đến một lúc rồi lại bỏ đi ngay…
Trung tá Mạnh cho biết: Theo quy luật, đối tượng phạm tội thường tìm vào các nhà trọ, nhà cho thuê ở khu vực kín đáo, ít người qua lại nhằm che giấu tung tích và che đậy hoạt động phi pháp. Trường hợp của Hà cũng vậy, nơi Hà thuê trọ đều ở trong ngõ sâu. Ngoài ra, để tránh bị phát hiện, Hà cũng thường xuyên thay đổi địa điểm. Khi đọc được thông tin về căn phòng trên qua trang quảng cáo - rao vặt trên mạng Internet, Hà đã chấp thuận thuê 4 triệu đồng/tháng, một cái giá không hề rẻ nhưng anh ta ưng thuận vì vị trí "đắc địa" của nó...
Trao đổi những khó khăn trong công tác quản lý nhà trọ, nhà cho thuê và những người ở nơi khác đến tạm trú, một cán bộ Công an quận Long Biên cho biết: Thực tế cho thấy, đối tượng thuê phòng trọ với mục đích phạm tội thường có sinh hoạt rất "khác người", bọn chúng lấy ngày làm đêm, thường xuyên thay đổi chỗ ở… Ngoài sử dụng giấy tờ giả làm thủ tục khai báo tạm trú, tạm vắng, chúng còn có thủ đoạn "tránh mặt" cơ quan chức năng. Nhiều trường hợp, khi phát hiện có lực lượng làm nhiệm vụ, chúng khóa trái cửa ở lỳ trong nhà. Trong khi đó, những đối tượng này thường xuyên di chuyển, còn chủ nhà trọ, nhà cho thuê, sau khi thu tiền của khách thì cũng phó mặc cho họ, muốn làm gì thì làm. Trong vụ trùm ma túy dùng súng chống trả lực lượng làm nhiệm vụ, Bùi Mạnh Hà tự động thay đổi kết cấu của ngôi nhà, tạo ra các lối thoát hiểm nhưng chủ cho thuê nhà cũng chẳng biết, chẳng hay…
Cần một sự vào cuộc đồng bộ của các ban, ngành…
Hiện nay, nhà trọ, nhà cho thuê thường tập trung ở các địa bàn đang trong giai đoạn đô thị hóa… Ở những nơi này, diện tích đất nông nghiệp, ao hồ còn rất lớn nên nhiều người đã tận dụng xây nhà trọ, phòng cho thuê, khiến số người về lưu trú, tạm trú ngày càng gia tăng. Không chỉ trực tiếp quản lý, một số chủ nhà còn cho người ngoại tỉnh thuê lại để kinh doanh. Chính sự thờ ơ, không chấp hành các quy định của chủ nhà trọ, dẫn đến khó khăn vốn đã bộn bề lại càng chồng chất hơn cho cảnh sát khu vực. Thế nên có trường hợp, đối tượng thuê trọ trong thời gian dài và sử dụng làm nơi hoạt động phạm tội mới bị phát hiện...
Chia sẻ với chúng tôi, đồng chí Tâm, Đội trưởng Đội quản lý hành chính, Công an quận Hoàng Mai cho biết: Theo quy định của Luật Cư trú thì hiện nay chỉ có nhà trọ nằm trong diện quản lý của Nghị định 08, áp dụng đối với các cơ sở kinh doanh có điều kiện, còn các cơ sở kinh doanh nhà cho thuê và người nơi khác đến tạm trú đều thực hiện theo Nghị định 72.
Một con số được đưa ra khiến chúng ta đáng lo ngại đó là các đơn vị chưa kiên quyết xử lý đối với các chủ cơ sở chây ỳ, cố tình không làm thủ tục xin đăng ký kinh doanh. Vì vậy, hầu hết các nhà trọ bình dân hiện nay hoạt động không có đăng ký kinh doanh, vì không đủ điều kiện được cấp phép về ANTT như xây nhà trên đất nông nghiệp, trên ao hồ… không đảm bảo về ANTT và vệ sinh môi trường. Thế nhưng, các loại nhà trọ, nhà cho thuê này vẫn thu hút được đông người tìm đến vì giá thành rẻ, phù hợp với túi tiền.
Ở các nhà cho thuê này, khi có khách đến lưu trú hoặc tạm trú, chủ nhà chỉ cần khai báo tạm trú, tạm vắng, điều đó giảm đi các biện pháp áp dụng biện pháp của cơ quan Công an. Bên cạnh đó, ý thức chấp hành của chủ cơ sở (đa phần trong số đó là người tỉnh ngoại tỉnh về thuê nhà sau đó bóc tách cho thuê lẻ từng phòng) khai báo không thường xuyên nên khách thuê trọ có thể ở một ngày, hai ngày nhưng khi Công an kiểm tra thì lại di chuyển ngay…
Bên cạnh đó "sự quá tải" cũng là một trong những khó khăn của lực lượng làm nhiệm vụ. Một Cảnh sát khu vực, cùng lúc quản lý lên tới vài trăm nhân khẩu, trong khi đối tượng này thường xuyên di chuyển. Đi tìm hiểu nguyên nhân, chúng tôi được biết ngoài những nguyên nhân khách quan, cũng có những lỗi từ chính các lực lượng làm nhiệm vụ. 3 năm, kể từ khi Luật Cư trú có hiệu lực (tháng 7/2007) nhưng một số làm nhiệm vụ vẫn còn lúng túng với một số quy định mới và khác so với các văn bản trước đó như lẫn lộn giữa nhóm tự quản của chủ các nhà trọ bình dân với tổ tự quản trong số khách thuê trọ nên chưa đưa vào diện quản lý.
Do số lượng người nhập cư đông nên nhiều Công an phường, chưa quan tâm, theo dõi bổ sung điều chỉnh các biến động, tăng giảm. Cá biệt, có một số trường hợp khi bắt giữ đối tượng phạm pháp là người tỉnh ngoài đang tạm trú trong các nhà trọ bình dân, một số đơn vị thường chuyển số này sang dạng nhân khẩu sống "lang thang" vì sợ trách nhiệm, đồng thời cũng có thể cắt bớt được một số thủ tục trong khâu tố tụng. Chính việc làm này đã vô tình tạo ra sự chủ quan, thờ ơ của CSKV và chỉ huy một số Công an phường...
Để hạn chế phạm pháp hình sự, Công an quận Hoàng Mai, một trong những địa bàn "nóng" về nhà cho thuê, nhà trọ đã có một số biện pháp rất hữu hiệu, có thể nhân rộng. Từ năm 2007 đến năm 2010, Công an quận Hoàng Mai đã có kế hoạch "Tăng cường công tác quản lý nhà trọ, nhà cho thuê và người nơi khác đến tạm trú trên địa bàn quận Hoàng Mai". 92 nhóm tự quản được thành lập. Trong khu vực nhà trọ bình dân, các nhóm tự quản thường xuyên nhắc nhở thực hiện nghiêm túc các quy định của Nhà nước của chính quyền cơ sở trong hoạt động kinh doanh lưu trú, giúp đỡ bảo vệ tính mạng, tài sản của khách, kịp thời phát hiện, tố giác các loại đối tượng trà trộn trong số khách thuê nhà tạm trú, số khách tạm trú có biểu hiện nghi vấn phạm pháp.
Trên địa bàn quận Hoàng Mai, qua thực hiện các biện pháp quản lý trong kế hoạch đã mang lại những hiệu quả thiết thực. Tổng số phạm pháp hình sự trong nhà trọ bình dân từ tháng 4/2007 đến năm 2010 giảm 36 vụ, tỷ lệ điều tra, khám phá các vụ phạm pháp hình sự trong nhà trọ bình dân của 3 năm thực hiện kế hoạch là 81,9 %, tăng 3,8 % so với 3 năm trước. Tổng số đối tượng là khách thuê trọ phạm pháp bị bắt giữ 203 đối tượng. Một trong những biện pháp đó là phải chuyển việc kiểm tra hành chính từ ban đêm sang các buổi sáng.
Thực tế cho thấy, để quản lý có hiệu quả đối với các nhà trọ, nhà cho thuê cần phải có sự vào cuộc đồng bộ của nhiều ban ngành. Nên chăng cần có một quy hoạch cụ thể, theo quận và phường, đặc biệt quan tâm đến khu vực có khu công nghiệp, các trường đại học để tập trung quản lý; phải nắm chắc từ khâu cấp giấy phép, phải kiên quyết xử lý đối với các chủ nhà trọ không đủ điều kiện
