Chỉ tính riêng trong quý I-2010, toàn ngành Hải quan phát hiện và bắt giữ 2.877 vụ vi phạm, trị giá hàng hoá khoảng 38,5 tỷ đồng. Ngoài ra còn trên 20 vụ phạm tội về ma tuý. Hành vi phạm pháp phổ biến là vận chuyển kim loại quý, ngoại tệ trái phép qua biên giới, các lô hàng thuộc diện cấm nhập.
Trung tâm Tiêu chuẩn kỹ thuật đo lường chất lượng 3 (Quatest 3) mới đây phát hiện 4 lô vải nhập khẩu nhiễm formaldehyde và amin thơm vượt tiêu chuẩn cho phép. Nếu tính từ khi chính thức bắt buộc phải xét nghiệm formaldehyde và amin thơm đối với vải nhập khẩu, đơn vị này đã phát hiện tổng cộng 13 lô có nguồn gốc từ Trung Quốc, Thái Lan bị nhiễm hai hóa chất trên. Đáng nói, các lô hàng này đều đã vượt cửa ải vào nội địa.
Hay mới đây, vụ một giám đốc vận chuyển tới 300 máy tính xách tay bằng đường hàng không. Vụ việc được xác định: vào giữa năm 2009, Lý Quân Kiệt trực tiếp sang Hồng Kông mua 2.750 bàn phím máy tính và 300 máy tính xách tay song khi làm hợp đồng, Kiệt chỉ ghi số lượng bàn phím mà không ghi 300 laptop rồi thống nhất với phía đối tác là sẽ xếp laptop ở dưới, chồng thùng carton đựng linh kiện máy tính lên trên.
Vượt qua các cửa ải kiểm tra nghiêm ngặt, khi hàng về đến TP HCM, Kiệt đã chỉ đạo nhân viên của mình lập tờ khai hải quan là 460 thùng carton với 2.750 bàn phím các loại. Chỉ khi CQĐT của Bộ Công an vào cuộc, vụ việc mới bại lộ.
Còn việc vận chuyển ngoại tệ, kim loại quý trái phép qua đường hàng không dường như đã thành chuyện cơm bữa. Có vụ đối tượng vận chuyển số lượng lớn, đi trên máy bay không bị phát hiện. Điển hình bà Patel Rita (quốc tịch Pháp) đi trên chuyến bay FM838 từ TP HCM đến Thượng Hải - Trung Quốc, mang theo hơn 62.000 euro không hề khai báo vẫn lọt cửa kiểm soát.
Trước đó, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2010, có tới 5 vụ vận chuyển trái phép ngoại tệ với số tiền vi phạm lên tới 174.800 USD và 14.800 EUR ngang nhiên qua đường hàng không. Vụ ông Lưu Chí Hùng, quận 11, TP HCM đi chuyến bay UA869 từ Hồng Kông đến TP HCM giấu số lượng kim cương trị giá trên 7 tỷ đồng gồm lắc tay, dây đeo cổ, bông tai… cũng thản nhiên qua trạm kiểm soát như không hề gì…
Hiện đại hoá khâu kiểm tra hàng hóa nhưng số vụ phạm pháp đường hàng không vẫn tăng.
Nhưng khó hiểu nhất là vụ 18 tấn hạt thuốc phiện "rơi" từ trên trời xuống. Khi vụ việc bị phát giác, Viện KSND tối cao đề nghị làm rõ nguồn gốc xuất xứ lô hàng và yêu cầu làm rõ việc ông Aswani Haresh Chhalaram - Giám đốc Công ty TNHH Kdy Pte (Singapore) nhập lô hàng 18 tấn hạt anh túc.
18 tấn hạt này được vận chuyển khá bài bản, Công ty TNHH Kdy Pte nhập khẩu về Việt Nam và bị phát hiện, tạm giữ tại kho ngoại quan Cảng Sài Gòn khu vực II. Đối chiếu điều 194 - Bộ luật Hình sự thì đối tượng phạm tội phải là quả thuốc phiện (khô hoặc tươi). Vấn đề là hạt thuốc phiện khô nói trên có thể gieo mầm được hay không.
Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3 (Trung tâm 3) giám định, kết luận rằng hạt cây thuốc phiện đang bị giữ đã được sấy khô và không có khả năng nảy mầm, theo nghĩa đó thì không có gì vi phạm. Thế nhưng khi trưng cầu giám định tại Viện Khoa học hình sự Bộ Công an lại cho kết luận ngược hoàn toàn: những hạt thuốc phiện trên có thể nảy mầm. Không biết vì lý do gì, sau đó Trung tâm 3 xin rút kết luận trước đó cho rằng có sự nhầm lẫn (!?).
Rõ ràng, kiểu kết luận giám định "thích thì kết" như Trung tâm 3 ảnh hưởng lớn đến việc xử lý nhưng lại không có chế tài nào ràng buộc những người ký quyết định kết luận như vậy.
Các hành vi vi phạm chủ yếu là vi phạm thủ tục hải quan (tạm nhập - tái xuất, tạm xuất - tái nhập phương tiện vận tải quá thời hạn quy định), vận chuyển hàng hoá không có giấy tờ hợp lệ trong địa bàn hoạt động hải quan, tự ý tiêu thụ hàng hoá đang chịu sự giám sát của cơ quan hải quan.
Tại Khu Kinh tế thương mại - công nghiệp Mộc Bài thuộc tỉnh Tây Ninh, một số doanh nghiệp hoạt động trong Khu Kinh tế gian lận bằng cách khai thấp trị giá hải quan, nhập hàng vào khu miễn thuế niêm yết giá bán thấp, sau đó đầu nậu tổ chức thuê người mua hàng vận chuyển vào nội địa để tiêu thụ. Còn vi phạm với đường hàng không, cửa khẩu sân bay, những hình thức như trên hoàn toàn không phải thủ đoạn gì tinh vi, kín kẽ. Đối tượng mang cả hàng hóa nặng hàng tấn như vụ 18 tấn hạt thuốc phiện hay hàng trăm máy tính, không lý do gì lại vô tư qua mặt cơ quan chức năng có chuyên môn cao
