Chậm tiến độ, phát sinh tiền tỷ vì không đủ vật tư
Những cảnh báo được báo chí nêu lên thời gian qua quả không sai trước thực trạng xuất khẩu cát, sỏi tràn lan ở các tỉnh phía Nam, để rồi nay nhiều công trình giao thông trọng điểm quốc gia phải điêu đứng hoặc buộc giãn tiến độ vì thiếu cát, đá cho thi công.
Điều này thật khó chấp nhận nhưng nó đã xảy ra ở nơi có trữ lượng đá, cát dồi dào như nước ta. Theo ông Nguyễn Văn Huấn - Phó Tổng giám đốc Ban quản lý dự án đường Hồ Chí Minh, nhiều nhà thầu thi công công trình này cũng "kêu trời" vì không đủ đá thi công, kể cả đất cát đắp nền.
Đại diện Công ty CP Cầu 12 đang thi công cầu Hàm Luông cho biết, lúc cao điểm họ phải mua tới 400.000đ/m3 cát vàng để kịp đổ bê tông. Nguyên nhân hàng đầu là do nguồn cát nhập khẩu đủ tiêu chuẩn chất lượng bị hạn chế, trong khi nguồn cung tại chỗ như tại An Giang, Kiên Giang… lại có hạn và không đủ tiêu chuẩn. Giá cát phục vụ thi công nhiều nơi đã phải mua mức cao gấp ba lần so với giá Sở Tài chính địa phương thông báo, mà nhà thầu gom vẫn không đủ thi công. Cát vàng hiếm đã đành, cát đen vốn dồi dào ở nước ta và cả đất đắp nền đường cũng thiếu mới là điều đáng nói, nhất là ở khu vực Tây
Theo ông Cục trưởng Cục Quản lý xây dựng và Chất lượng công trình giao thông, khu vực đồng bằng sông Cửu Long hiện có trên 50 dự án cầu, đường lớn do Bộ Giao thông vận tải làm chủ đầu tư đang triển khai. Tình trạng thiếu vật tư như thế khiến cơ quan chức năng phải đề nghị Bộ xem xét tiêu chuẩn áp dụng vật liệu, cho phép thay đổi dầm cầu từ bê tông sang dầm thép…
Tại miền Bắc, nơi có tiếng là nhiều vật tư đá, cát cũng đứng trước nguy cơ thiếu nghiêm trọng khi một loạt công trình lớn bước vào thi công ồ ạt, như: Đường cao tốc Hà Nội-Lào Cai; cao tốc Hà Nội-Hải Phòng và tuyến Cầu Giẽ-Ninh Bình. Đó là chưa kể các công trình trọng điểm chào mừng 1.000 năm Thăng Long-Hà Nội như cầu Nhật Tân, các đường vành đai… cũng tiêu tốn nguồn đá, cát không hề nhỏ. Hậu quả trực tiếp là các nhà thầu phải chi thêm tiền tỷ để mua vật tư giá cao. Nhưng quan trọng hơn là tiến độ thi công phải lùi lại do thiếu đá, cát thi công. Nhiều công trình giao thông trọng điểm buộc phải giãn tiến độ và điều chỉnh tổng mức đầu tư- lãnh đạo Ban quản lý dự án Mỹ Thuận cho biết.
Nhiều công trường trên tuyến đường Hồ Chí Minh cũng thiếu đá, cát thi công.
Xuất hiện dấu hiệu đầu cơ, tạo cơn sốt đá, cát ảo
Nhìn nhận vấn đề này, các chuyên gia giao thông cho rằng: Ngoài việc các dự án giao thông lớn dồn dập triển khai do có vốn đầu tư cần tới lượng đá, cát khổng lồ để thi công, thì những dự báo thiếu chính xác nguồn cung cấp cũng như dấu ấn quy hoạch vùng sản xuất nguyên liệu cho xây dựng không rõ ràng đã dẫn tới tình trạng trên.
Tính đến nay, lượng cát tiêu thụ thực tế cao hơn so với mức dự báo đến 2010 cả trăm triệu mét khối. Bất hợp lý hơn cả là nguồn đá cho xây dựng. Dồi dào đá vôi mà các công trình trọng điểm kể cả đường Hồ Chí Minh hiện vẫn thiếu đá các loại để thi công. Lý do là các mỏ đá quan trọng có trữ lượng lớn hiện các địa phương đều cấp phép khai thác cho các doanh nghiệp tư nhân.
Đúng là có lý do nhiều công trường thi công ở xa nơi cung ứng đá, nhưng cái chính là các doanh nghiệp tư nhân sản xuất đá bằng công nghệ lạc hậu, sản lượng thấp. Chỉ riêng ba dự án đường lớn nêu trên, thì lượng đá cần cho thi công đã lên tới gần 25 triệu mét khối, chưa kể đá đất đắp nền. Xét thực tế các tuyến núi khu vực Hà Nam, Ninh Bình, Thanh Hóa, Hòa Bình… các dây chuyền sản xuất đá đều có công suất nhỏ, nên không thể cung ứng đủ lượng đá xây dựng lớn trong thời gian thi công nhanh như yêu cầu. Tuy vậy, muốn đưa công nghệ hiện đại vào giải phóng năng lực sản xuất tạo nguồn cung đá lớn cũng không dễ, bởi tuyến núi đã cấp cho các cá nhân.
Trong bối cảnh trên, dấu hiệu gom hàng, tạo cơn sốt đá, cát ảo đã xuất hiện. Điều này được ông Phó Tổng giám đốc Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt