Chiều 18/6, tại phiên làm việc thông báo kết quả phiên họp thứ 30 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, trả lời câu hỏi của phóng viên về việc thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng, Người phát ngôn Bộ Công an cho biết, đây là công tác luôn được Bộ Công an xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong quá trình điều tra, xử lý vụ án.
Thu hồi tài sản gắn liền với tái sử dụng nguồn lực cho phát triển
“Từ tháng 12/2023 đến 5/2026, các cơ quan điều tra các cấp trong CAND đã khởi tố điều tra 6.685 vụ án kinh tế, tham nhũng, chức vụ; đã thu hồi hơn 37,5 nghìn tỷ đồng. Trong đó, án tham nhũng, chức vụ thu hồi hơn 9,5 nghìn tỷ đồng, đạt hơn 85%; án kinh tế thu hồi hơn 28 nghìn tỷ đồng, đạt 52%. So với trước đây, đây là kết quả rất tích cực", Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản nêu và cho biết, công tác này cũng đang gặp 4 khó khăn lớn mà các cấp và Bộ Công an và các cơ quan cũng đang chỉ đạo rất sát sao để khắc phục.
Cụ thể, 4 khó khăn đó là: nhiều tài sản do phạm tội mà có đã bị hợp thức hoá, đứng tên người thân, trung gian, bên thứ 3 nên việc thu hồi gặp nhiều khó khăn.
Thứ 2 là các đối tượng thường xuyên đối phó, việc tẩu tán ngày càng tinh vi, lợi dụng không gian mạng, kinh tế số để tẩu tán tài sản. Điển hình như sử dụng ví điện tử, đầu tư vào cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, chuyển tiền qua tài khoản trung gian, bất động sản, chuyển tiền ra nước ngoài, đầu tư vào tài sản số, tài sản mã hoá…
Thứ 3, nhiều vụ án kinh tế thiệt hại đặc biệt lớn nhưng người vi phạm không trực tiếp chiếm hưởng hoặc không còn tài sản tương xứng để khắc phục.
Khó khăn thứ 4 trong công tác thu hồi tài sản tham nhũng, chức vụ đó là công tác giám định, định giá, xác định thiệt hại trong một số vụ án còn kéo dài; cơ sở dữ liệu về ngân hàng, đất đai, thuế, chứng khoán chưa liên thông đầy đủ; việc cung cấp thông tin của một số tổ chức, cá nhân có lúc chưa kịp thời. Đối với tài sản ở nước ngoài, việc truy vết, phong tỏa, thu hồi còn phụ thuộc cơ chế tương trợ tư pháp, sự khác biệt pháp luật giữa các quốc gia và khả năng xác định chủ sở hữu thực tế.
Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản nêu rõ, Bộ Công an đang tiếp tục chỉ đạo Cơ quan điều tra các cấp xác định thu hồi tài sản là yêu cầu bắt buộc trong suốt quá trình điều tra; tập trung truy nguyên dòng tiền, xác minh tài sản ngay từ đầu; phối hợp chặt chẽ với viện kiểm sát, tòa án, thi hành án dân sự, ngân hàng, thuế, đất đai, chứng khoán để kịp thời phong tỏa, kê biên, ngăn chặn giao dịch tài sản. Đồng thời, Bộ Công an tiếp tục thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 164/2024/QH15 của Quốc hội về thí điểm xử lý vật chứng, tài sản trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử một số vụ án, vụ việc hình sự; nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện cơ chế thu hồi tài sản không qua kết tội, nhất là đối với tài sản không giải trình được nguồn gốc hợp pháp, tài sản đứng tên người thứ ba nhưng có căn cứ xác định liên quan đến hành vi phạm tội, tài sản bị che giấu, tẩu tán, chuyển hóa hoặc chuyển ra nước ngoài. “Quan điểm của Bộ Công an là xử lý nghiêm tội phạm, thu hồi tối đa tài sản cho Nhà nước, tổ chức, cá nhân bị thiệt hại; không để đối tượng phạm tội lợi dụng”, Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản nhấn mạnh.
Nhiều phương thức, thủ đoạn mới, nổi lên trong các vụ án tham nhũng, lãng phí, tiêu cực
Trả lời câu hỏi về phương thức, thủ đoạn mới, nổi lên trong các vụ án tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thời gian qua, Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản khẳng định tinh thần trong 6 tháng đầu năm của lực lượng Công an là bám sát chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Công tác này gắn liền với triển khai của Nghị quyết 04 của Trung ương vừa ban hành với quyết tâm mới, khí thế mới, giải pháp mới.
Trong 6 tháng đầu năm, các cơ quan chức năng đã xử lý 1.985 vụ án với 4.671 bị can tham nhũng, chức vụ, kinh tế. Đây là khối lượng công việc rất lớn, cho thấy tinh thần không có vùng cấm trong phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, tiêu cực.
Quá trình đấu tranh nổi lên 2 vấn đề lớn liên quan loại tội phạm này. Một là, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực xảy ra ở nhiều lĩnh vực, nhất là trong triển khai các dự án trọng điểm quốc gia, thực hiện chính sách an sinh xã hội, giải quyết thủ tục hành chính công và các loại dịch vụ khác, điều này gắn liền với tinh thần xây dựng bộ máy kỷ luật, kỷ cương, liêm chính.
Thứ hai là tình trạng tham nhũng xảy ra tại các doanh nghiệp cổ phần, doanh nghiệp tư nhân có xu hướng gia tăng, gây thất thoát tài sản Nhà nước và các tổ chức, doanh nghiệp. Các hành vi phổ biến bao gồm: Nhận hối lộ, lợi dụng chức vụ quyền hạn khi thi hành công vụ, tham ô tài sản, vi phạm quy định về quản lý sử dụng tài sản Nhà nước, vi phạm về đầu tư công và các quy định về đấu thầu… "Đây là những vi phạm không mới và vẫn tiếp tục diễn ra trong 6 tháng đầu năm", Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản nêu và chia sẻ 5 vấn đề chính về phương thức, thủ đoạn của các đối tượng, đó là:
Thứ nhất là có sự cấu kết, móc nối giữa đối tượng trong cơ quan Nhà nước và đối tượng ngoài xã hội, hình thành xuyên suốt chuỗi hoạt động từ đầu tư, đấu thầu, nghiệm thu đến thanh quyết toán. Tội phạm đi vào từng khâu của quá trình thực hiện dự án, rồi hình thành các lợi ích nhóm, cài cắm tiêu chí kỹ thuật, nâng khống dự toán công trình, lợi dụng chức vụ can thiệp cho nhà thầu trúng thầu và sử dụng trung gian, hệ sinh thái để che giấu dòng tiền tham nhũng.
Thứ hai là lợi dụng nhiệm vụ được giao trong cấp các loại giấy phép và giải quyết thủ tục hành chính để thu thêm phí ngoài, liên quan tình trạng tham nhũng vặt.
Thứ ba là lợi dụng nhiệm vụ được giao về quản lý tài sản, quá trình cổ phần hóa, tái cơ cấu doanh nghiệp, xử lý tài sản công để thực hiện các hành vi định giá thấp tài sản Nhà nước, chuyển quyền sử dụng đất công, bán tài sản không qua định giá, đấu giá gây thất thoát.
Thứ tư là lợi dụng chuyển đổi số để che giấu tội phạm, đây cũng là xu hướng hoạt động mang tính chất quy luật, khi chúng ta triển khai mạnh chuyển đổi số, kinh tế số, Chính phủ số thì đồng thời các đối tượng lợi dụng sử dụng tin nhắn mã hóa, tài sản ảo, hồ sơ điện tử và giao dịch tài chính trực tuyến. Đây là vấn đề chung của thế giới chứ không chỉ Việt Nam.
Thứ năm là lợi dụng các mô hình kinh doanh mới, tài sản mới để chiếm đoạt và trục lợi, đặc biệt vừa qua nổi lên mô hình bất động sản nghỉ dưỡng, sở hữu hợp đồng kỳ nghỉ, huy động vốn dự án. Công an Hà Nội vừa khởi tố 21 vụ án liên quan đến 25 công ty và 187 đối tượng liên quan hành vi này.
Về giải pháp với loại tội phạm này, Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản cho biết, đầu tiên là nhận diện sớm, đi trước tội phạm. tất cả tội phạm đều có dấu hiệu, cần bám sát môi trường và điều kiện hoạt động phạm tội để nắm bắt các dấu hiệu phát sinh.
Hai là tăng cường công tác phòng ngừa, đặc biệt trong xây dựng mô hình quản trị quốc gia liêm chính, hiệu quả; xây dựng kỷ luật, kỷ cương công vụ, trách nhiệm liêm chính gắn với kiểm soát quyền lực.
Ba là có giải pháp mạnh mẽ với tội phạm công nghệ, tội phạm trên không gian số, hoàn thiện sớm việc xây dựng và kết nối cơ sở dữ liệu để chủ động phòng ngừa.
Thứ tư là tăng cường công tác tuyên truyền. "Bộ Công an sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng văn hóa công vụ, văn hóa liêm chính", Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản nhấn mạnh.
