Nhật-Trung-Mỹ với biến số thời hậu Abe

Ngoại giao là lĩnh vực mà Thủ tướng Shinzo Abe tỏa sáng. Ông là nhà lãnh đạo thực hiện nhiều chuyến công du không biết mệt mỏi để nâng cao vị thế quốc tế, ông đã khéo léo trong xử lý quan hệ với cả Trung Quốc và Mỹ. Các cặp quan hệ Nhật-Trung, Nhật-Mỹ sẽ như thế nào thời kỳ hậu Abe?

Đã chuyển bại thành thắng

Đối với Trung Quốc, thành tích ngoại giao của ông Abe có phần phức tạp khi trước đó làm xấu đi quan hệ song phương với Bắc Kinh bằng quyết định viếng đền Yasukuni hồi tháng 12-2013 và vấp phải sự phản đối của Mỹ vì hủy hoại sự ổn định của khu vực. Mặc dù vậy, ông Abe đã thận trọng từng bước cải thiện mối quan hệ với Trung Quốc thông qua chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 10-2018 và ký một hiệp định hợp tác với Bắc Kinh liên quan hơn 50 dự án xây dựng cơ sở hạ tầng chung được thực hiện tại những nước thứ 3.

Sau khi đại dịch COVID-19 bùng phát, trên các thùng hàng viện trợ của Nhật Bản gửi đến Vũ Hán (Trung Quốc) có ghi những câu thơ cổ có ý nghĩa sâu sắc như “Sơn xuyên dị vực, phong nguyệt đồng thiên” (sông núi khác vực, trăng gió cùng trời), “Thanh sơn nhất đạo đồng phong vũ, minh nguyệt hà tằng thị lưỡng hương” (núi xanh một đường dầm mưa gió, trăng sáng một vầng sao lại ở hai thôn)...  khiến dư luận Trung Quốc hết sức ấm lòng, cảm động.

Quan hệ Nhật-Trung-Mỹ đối diện nhiều thách thức trong tương lai.
Quan hệ Nhật-Trung-Mỹ đối diện nhiều thách thức trong tương lai.

Về sau, những thùng hàng mà phía Trung Quốc viện trợ Nhật Bản cũng viết câu thơ “Thanh sơn nhất đạo, đồng đảm phong vũ” (núi xanh một đường, cùng chịu gió mưa) để gửi tặng lại. Mặc dù những trao đổi này mang tính chất phi chính phủ nhưng cũng là bằng chứng cho thấy sự ổn định tương đối trong quan hệ chính trị Trung-Nhật thời kỳ Thủ tướng Abe.

Với Mỹ, Thủ tướng Abe cũng thể hiện được sự khéo léo và tinh tế trong hành xử của mình, chính ông đã giải quyết được tính bấp bênh về an ninh và kinh tế của chính sách “Nước Mỹ trước tiên” và mang lại những điểm cộng về ngoại giao. Khi ông Donald Trump đắc cử Tổng thống Mỹ, Thủ tướng Abe ngay lập tức bay đến thành phố New York để trở thành nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên gặp Tổng thống Trump tại tòa tháp Trump Tower.

Mặc dù Tổng thống Trump đã tuyên bố rút khỏi Hiệp định Đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP) với sự tham gia của 12 quốc gia, song với các mục tiêu kinh tế và chiến lược, ông Abe đã tiếp tục dẫn dắt hiệp định này và cùng với các nước còn lại đi đến thỏa thuận cuối cùng.

Ông Abe cũng là một trong số ít các lãnh đạo trên thế giới có được một mối quan hệ cá nhân tích cực với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông nhận được sự tán dương rộng rãi ở trong nước sau khi tránh được việc thực hiện yêu cầu của Trump về chi trả mọi chi phí cho quân đồn trú Mỹ tại Nhật Bản, cũng như tránh được việc đánh thuế ô tô nhập khẩu của Nhật Bản mặc dù hai bên mới chỉ đạt được một phần của thỏa thuận thương mại Mỹ-Nhật hồi năm 2019.

Mặc dù hiệp định thương mại Nhật–Mỹ có nhiều khoản thuế cao hơn so với mức tiêu chuẩn đạt được trong TPP, tuy nhiên, điều quan trọng đó là Nhật Bản tránh được xung đột thương mại với đồng minh Mỹ.

Tương lai không êm đềm

Quan hệ Trung-Nhật hay Mỹ-Nhật sẽ chẳng có gì nhiều để thảo luận nếu như Thủ tướng Shinzo Abe không bất ngờ từ chức.

Hiện vẫn chưa rõ tân Thủ tướng Nhật Bản sẽ áp dụng chính sách gì đối với Trung Quốc. Tuy nhiên, điều chắc chắn là so với thời ông Abe, những thách thức mà quan hệ Trung-Nhật phải đối mặt sẽ chỉ tăng chứ không giảm và sẽ có nhiều biến số hơn.

Thủ tướng Abe tạo quan hệ tích cực với ông Trump.
Thủ tướng Abe tạo quan hệ tích cực với ông Trump.

Nhân tố không chắc chắn lớn nhất trong quan hệ Trung-Nhật chính là những thay đổi trong quan hệ Trung-Mỹ. Xét tình hình hiện nay, bất kể Tổng thống Donald Trump tái đắc cử hay ứng cử viên Joe Biden làm Tổng thống Mỹ, Mỹ vẫn sẽ không từ bỏ việc gây sức ép toàn diện đối với Trung Quốc. Là đồng minh của Mỹ, Nhật Bản về đường hướng chung thực sự không có nhiều lựa chọn, chỉ có thể đứng về phía Mỹ để kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Đương nhiên, mức độ cụ thể mà Nhật Bản sẽ kiềm chế Trung Quốc liên quan nhiều đến lập trường và lựa chọn của người đứng đầu chính phủ mới. Trước mắt, việc Nhật Bản sẽ có một tân thủ tướng có thể hiện bề ngoài giống như ông Shinzo Abe - cứng rắn với Trung Quốc nhưng thực chất lại hy vọng cải thiện quan hệ Trung-Nhật rất khó đoán định. Ông Abe đã thực hiện nhiều bước đi chiến lược đúng đắn cho đất nước của ông. Tuy nhiên, ông đã rời nhiệm sở mà không biết liệu những nỗ lực của ông cuối cùng có đem lại thành công cho nước Nhật hay không. Đối trọng lại sự trỗi dậy của Trung Quốc là một thách thức cho Nhật Bản. Những người kế nhiệm ông Abe sẽ cần có cả may mắn và kỹ năng để chèo lái đất nước trước một tương lai khó đoán định.

Với Mỹ, tân Thủ tướng Nhật Bản sẽ phải “kết thân” với tổng thống nào của nước Mỹ cũng chưa có câu trả lời. Hiện tại, quan hệ Nhật-Mỹ đã được củng cố đẩy đủ và được thể chế hóa. Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 31-8 cho biết, Ngoại trưởng nước này Mike Pompeo và người đồng cấp Nhật Bản Toshimitsu Motegi cùng ngày đã điện đàm để đánh giá về mối quan hệ an ninh giữa hai nước, đặc biệt là các nỗ lực nhằm duy trì trật tự dựa trên các quy tắc tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Bộ Ngoại giao Mỹ nêu rõ: “Ngoại trưởng Pompeo và Ngoại trưởng Motegi đã thảo luận về việc phối hợp các ưu tiên chung tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, trong đó có việc duy trì trật tự dựa trên các quy tắc tại khu vực. Hai ngoại trưởng cũng tái khẳng định sức mạnh của liên minh Mỹ-Nhật, cũng như cam kết chung nhằm đảm bảo hòa bình và an ninh tại khu vực cũng như trên thế giới”. Rất ít nhà phân tích trông đợi sẽ có những thay đổi đáng kể trong quan hệ song phương giữa hai nước đồng minh lâu đời này trước sự ra đi của ông Abe.

Về tầm nhìn ngắn hạn, Nhật Bản vẫn không thể tách khỏi Mỹ. Do vậy, Nhật Bản sẽ còn bị kẹt trong quan hệ Trung-Mỹ. Nhật Bản phải tự tìm kiếm vị trí tốt nhất trong cạnh tranh Trung-Mỹ, phát huy vai trò bên thứ ba để hưởng lợi từ cả Trung Quốc và Mỹ, qua đó tối đa hóa lợi ích quốc gia. Nếu ông Biden đắc cử, thái độ của ông đối với Trung Quốc cũng sẽ không hề ôn hòa, thậm chí có khả năng làm gia tăng mâu thuẫn Trung-Mỹ.

Trong trường hợp này, ông Biden sẽ không chỉ áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính, thương mại mới đối với Trung Quốc mà còn yêu cầu các đồng minh như Nhật Bản giữ thái độ tương tự. Tân Thủ tướng Nhật Bản chắc chắn sẽ không thể “nhàn nhã” khi thay thế ông Abe với mục tiêu đưa đất nước Mặt trời mọc tiến về phía trước.

Hà Phương (Tổng hợp)

Các tin khác

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử quốc hội đưa Balendra Shah - cựu rapper 35 tuổi - tiến gần tới vị trí thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal. Nhưng, phía sau làn sóng ủng hộ mạnh mẽ là những kỳ vọng khổng lồ và cả một núi thách thức quản trị phức tạp, đặt ra bài toán không dễ giải đối với một chính khách chưa trải qua nhiều kinh nghiệm.

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Giữa bối cảnh nước Pháp tiến gần đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2027, các cuộc bầu cử địa phương diễn ra ngày 15 và 22/3 đang trở thành “chiếc nhiệt kế” rất quan trọng. Từ những làng quê nhỏ đến các thành phố lớn, lá phiếu của cử tri lần này không chỉ chọn ra các thị trưởng mà còn “cập nhật” tâm trạng chính trị của xã hội Pháp trước cuộc bầu cử lớn hơn vào năm sau.

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Với đặc thù là tỉnh biên giới, để đảm bảo an ninh, an toàn cho bầu cử, Công an tỉnh Tây Ninh đã triển khai cao điểm siết chặt quản lý lưu trú và quản lý xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu. Qua phối hợp tuần tra, kiểm soát, lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, xử lý hàng trăm đối tượng vi phạm pháp luật, ngăn chặn hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh vào trong nước, bắt giữ hàng chục đối tượng có tiền án giao cho Công an các địa phương xử lý theo pháp luật…

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Năm 2025 khép lại, tình hình an ninh Đông Nam Á có những chuyển biến đáng lo ngại buộc các nhà lãnh đạo cảnh sát khu vực phải nâng cao hợp tác để vừa giải quyết triệt để các thách thức an ninh phi truyền thống mới nảy sinh, vừa bảo đảm tính tự chủ chiến lược của từng quốc gia trong bối cảnh mới đầy biến động.

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng thống Frank-Walter Steinmeier đang dần đi đến những trang cuối, mở ra một cuộc đua không chỉ đơn thuần là tìm người kế nhiệm vị trí nguyên thủ quốc gia Đức. Trong bối cảnh xã hội phân cực và chính trường nhiều biến động, những lời kêu gọi về một nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết, hứa hẹn một sự thay đổi mang tính biểu tượng tại Đức.

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Cái chết của trùm ma túy khét tiếng El Mencho đẩy bang Jalisco rơi vào tình trạng hỗn loạn, kéo theo những lo ngại ngày càng lớn về công tác đảm bảo an ninh cho World Cup 2026 - giải đấu mà Mexico trong vai trò quốc gia đồng chủ nhà.

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Cuộc bầu cử ở Nhật Bản diễn ra vào ngày 8/2, hơn nửa tháng sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi giải tán Quốc hội (ngày 23/1). Hầu hết các phân tích đều tập trung vào bối cảnh đây là lần đầu tiên trong 60 năm, Hạ viện Nhật Bản bị giải tán đúng vào ngày khai mạc kỳ họp thường kỳ của Quốc hội và thực hiện chiến dịch tranh cử ngắn ngủi bất thường chỉ vỏn vẹn có 16 ngày.

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Trong bối cảnh nền kinh tế gặp khó khăn và tình trạng tham nhũng, cử tri Thái Lan coi cuộc bầu cử ngày 8/2 là cơ hội để vực dậy đất nước. Đó là chính sách nhằm thắp sáng thời kỳ hoàng kim của việc phát triển cơ sở hạ tầng và đưa Thái Lan trở thành trung tâm thương mại - đầu tư của Đông Nam Á trong nhiều thập kỷ tới.

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Việc chính phủ Albania ra mắt “bộ trưởng ảo” Diella nhằm mục đích minh bạch hóa bộ máy hành chính đang đối mặt với những nghi ngại lớn sau khi các quan chức đứng đầu cơ quan phát triển hệ thống này bị điều tra vì sai phạm kinh tế. Sự việc không chỉ đặt ra thách thức cho mục tiêu gia nhập EU của Albania mà còn mở ra suy ngẫm về những giới hạn của công nghệ trong quản trị quốc gia.

Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Trong những ngày đầu năm 2026, nước Mỹ chứng kiến một làn sóng phản kháng chưa từng có nhắm vào Cơ quan Di trú và Hải quan (ICE). Cái chết của người mẹ 3 con ở Minneapolis đã trở thành ngòi nổ kéo theo các cuộc biểu tình khắp cả nước và đẩy đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump vào thế nguy hiểm chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng.

Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Trong bối cảnh một châu Âu chao đảo, nước Đức dưới thời Thủ tướng Friedrich Merz đã thoát khỏi hình ảnh "lưỡng lự" trong chính sách đối ngoại, khẳng định vị thế trụ cột không thể thiếu của EU và NATO. Tuy nhiên, phía sau ánh hào quang của những thành công trên trường quốc tế, một cuộc khủng hoảng nội tại đang âm ỉ đe dọa chính phủ của ông khi những cuộc bầu cử đang tới gần.

Ôtô Trung Quốc bon bon xuất ngoại

Ôtô Trung Quốc bon bon xuất ngoại

Trung Quốc hiện là quốc gia xuất khẩu ô tô nhiều nhất thế giới tính theo đầu xe. Các hãng xe hơi Trung Quốc đang phải chịu sức ép cạnh tranh khủng khiếp trên thị trường nội địa. Nhiều nhà sản xuất xe vì vậy coi thị trường nước ngoài như chiếc “van xả” giúp giảm bớt áp lực.

Cuộc sống hiện tại của gia đình ông Bashar Al-Assad

Cuộc sống hiện tại của gia đình ông Bashar Al-Assad

Trước khi làm Tổng thống Syria, ông Bashar Al-Assad từng là một bác sĩ. Khi làm Tổng thống Syria, ông thường được gọi là “Bác sĩ” hơn là “Tổng thống”. Sau khi từ bỏ ghế Tổng thống Syria và sống lưu vong ở Moscow, ông được cho là đang quay lại với nghề y, tham gia các lớp học nhãn khoa.

Peru: Các cựu Tổng thống liên tục bị kết án

Peru: Các cựu Tổng thống liên tục bị kết án

Đất nước Peru ở Nam Mỹ đang lập một kỷ lục hiếm có trong lịch sử chính trị thế giới đương đại, với việc có đến 7 đời tổng thống trong 7 năm , và đặc biệt là đã bỏ tù đến 6 cựu nguyên thủ quốc gia trong vòng 20 năm qua.

Brazil: Ông Bolsonaro bắt đầu thụ án

Brazil: Ông Bolsonaro bắt đầu thụ án

Cựu Tổng thống Brazil Jair Bolsonaro phải bắt đầu thụ án 27 năm tù vì tội âm mưu đảo chính bất thành, thẩm phán Tòa án Tối cao Alexandre de Moraes ra phán quyết hôm 25/11.

Chiến thắng ở Bihar, đòn bẩy chính trị cho Thủ tướng Modi

Chiến thắng ở Bihar, đòn bẩy chính trị cho Thủ tướng Modi

Chiến thắng áp đảo của Liên minh Dân chủ Quốc gia (NDA) do đảng Nhân dân Ấn Độ (BJP) lãnh đạo tại bang Bihar là đòn bẩy quan trọng cho Thủ tướng Narendra Modi. Kết quả này không chỉ phản ánh sự đồng thuận của cử tri với các chính sách an sinh và phát triển địa phương mà còn mở ra dư địa chính trị để New Delhi cân bằng lợi ích trong quan hệ thương mại với Mỹ và giữ thế chủ động trước căng thẳng kéo dài với Pakistan.