Chỉ cần điểm sơ qua các dự án lớn như Dự án xây dựng đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai, Dự án đường cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây; Dự án xây dựng đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng… dễ nhận thấy khối lượng xây lắp do các nhà thầu nước ngoài trúng thầu và thực hiện chiếm gần 90% khối lượng xây lắp của cả dự án. Ngỡ rằng, với sự tham gia của nhà thầu ngoại thì chất lượng và tiến độ sẽ được đảm bảo. Song, trái với suy đoán ban đầu, cho đến nay phần lớn các dự án kể trên vẫn đang trong tình trạng chậm tiến độ, thậm chí tại một số gói thầu còn chưa đạt chất lượng…
Đây là thực trạng đáng báo động được Bộ GTVT đưa ra tại Hội nghị đẩy nhanh tiến độ, đảm bảo chất lượng một số dự án hạ tầng giao thông với sự tham gia của nhiều nhà thầu nước ngoài, sáng 6/6, tại Hà Nội.
Từ chất lượng đến tiến độ... “rùa”
Được khởi công từ tháng 9 năm 2009, dự án xây dựng đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai có chiều dài 244km, với tổng mức đầu tư là 19.984 tỷ (vốn ODA do VEC vay ADB và vốn đối ứng do VEC phát hành trái phiếu), được chia thành 8 gói thầu xây lắp.
Trong số này, các nhà thầu Hàn Quốc đã trúng thầu 6 gói, nhà thầu Trung Quốc trúng một gói, còn lại là nhà thầu nội. Tuy khởi công từ cách đây 3 năm, nhưng đến nay giá trị sản lượng do các nhà thầu nước ngoài thực hiện mới đạt 26,9% giá trị giải ngân (kể cả tạm ứng) đạt 28,9%. Cụ thể, gói thầu A1 đạt 42,9% chậm 46,11%; gói thầu A2 đạt 26,5% chậm 28,35%; gói thầu A3 đạt 18,9% chậm 48,59%...
Với Dự án xây dựng đường cao tốc TP HCM-Long Thành - Dầu Giây (được chia làm hai dự án thành phần), với tổng mức đầu tư 15.010 tỷ đồng. Dự án thành phần 1 không có gì đáng nói vì đang trong giai đoạn tổ chức lựa chọn nhà thầu, còn Dự án thành phần 2 từ Vành đai 2 - Long Thành - Dầu Giây với 7 gói thầu xây lắp lại đáng chú ý dù được tổ chức đấu thầu rộng rãi quốc tế theo hướng dẫn của ADB và JICA.
Dự án gồm có nhà thầu Hàn Quốc trúng 3 gói thầu, nhà thầu Trung Quốc trúng gói thầu số 1A. Được khởi công từ tháng 6 năm 2010, nhưng từ khi thực hiện đến nay giá trị sản lượng do các nhà thầu nước ngoài thực hiện mới đạt 50,4%, chậm 3,32% so với tiến độ tổng thể của dự án.
Tương tự, tại Dự án xây dựng đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng cũng có tới 9/10 gói thầu xây lắp do nhà thầu nước ngoài đảm nhiệm, gồm nhà thầu Hàn Quốc trúng 5 gói, nhà thầu Trung Quốc trúng 4 gói. Nói đến dự án này, đại diện Cục Quản lý xây dựng và chất lượng công trình giao thông cũng đưa ra nhận định: Từ khi thực hiện đến nay giá trị sản lượng do các nhà thầu nước ngoài thực hiện không đạt yêu cầu về tiến độ thi công theo đúng hợp đồng xây lắp đã ký kết. Các gói thầu cũng đều chậm ít nhất từ 13% cho đến nhiều nhất hơn 55%.
Không dừng lại ở việc chậm tiến độ, tại hội nghị, đại diện Bộ GTVT còn nhấn mạnh về công tác quản lý chất lượng ở các nhà thầu ngoại. Đó không chỉ là việc thi công các lớp cấp phối đá dăm có hiện tượng sử dụng máy san để rải, nên khó kiểm soát được độ ẩm, cao độ và độ bằng phẳng. Đó còn là tư vấn giám sát một số dự án chưa kịp thời ban hành các văn bản hướng dẫn để nhà thầu thi công một số hạng mục chưa đúng với yêu cầu chỉ dẫn kỹ thuật. Đó còn là việc vật liệu đưa vào công trình một số vị trí chưa thực hiện nghiêm túc thí nghiệm theo quy định, như tần suất lấy mẫu vật liệu đầu vào như đất đắp, vật liệu mỏng đá dăm lớp 2, lớp 1…
Tiếp tục để chậm tiến độ, nhà thầu phải chịu mọi trách nhiệm
Theo Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng, để xảy ra tình trạng trên, trách nhiệm lớn nhất vẫn thuộc về các nhà thầu. Ông Mai Tuấn Anh, TGĐ Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) đã rất bức xúc khi phản ánh, các nhà thầu “ngoại” đã không thể hiện được năng lực đúng với uy tín, thương hiệu của mình, hầu hết các nhà thầu đều đang vi phạm hợp đồng quốc tế, khi không huy động đầy đủ nguồn lực, cả về nhân lực và trang thiết bị để đẩy nhanh thi công, không thực hiện đúng các cam kết ban đầu về năng lực tài chính, mà hoàn toàn phụ thuộc vào tiền tạm ứng, thanh toán của chủ đầu tư, không đủ năng lực quản lý các nhà thầu phụ dẫn đến chất lượng, tiến độ công trình bị ảnh hưởng… có nhà thầu đã thể hiện năng lực yếu kém đến mức cần phải chấm dứt hợp đồng, như nhà thầu Keangnam, cả 2 gói thầu A4, A5 tại dự án đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai do nhà thầu này thực hiện đều chậm tiến độ, trong đó gói thầu A5 mới chỉ thực hiện được 5% khối lượng.
Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Đinh La Thăng đã khẳng định, sẽ kiên quyết không điều chỉnh tiến độ của 3 dự án giao thông nói trên. Nếu không thực hiện đúng tiến độ, các nhà thầu sẽ hoàn toàn chịu trách nhiệm theo các điều khoản trong hợp đồng đã ký.
Để hỗ trợ các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ, Bộ trưởng Đinh La Thăng yêu cầu các chủ đầu tư cụ thể là Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) và Tổng công ty Phát triển hạ tầng và đầu tư tài chính Việt Nam (VIDIFI) phải chủ động giải quyết những vướng mắc hiện nay để các nhà thầu không còn “viện cớ” bao biện cho việc chậm trễ tiến độ.
Cụ thể, cần đơn giản hơn nữa các thủ tục quy trình thực hiện dự án, có thể điều chỉnh cho phép một số nhà thầu tự cung cấp VLXD để đẩy nhanh tiến độ, khẩn trương hoàn thành GPMB... Về phía các nhà thầu, Bộ trưởng khẳng định: “Tôi sẽ trực tiếp xử lý các vướng mắc của nhà thầu để tháo gỡ khó khăn với mục tiêu các dự án phải được hoàn thành đúng thời hạn”
