Trên thị trường còn xuất hiện tình trạng nhiều DN công bố thông tin không chính xác sau đó lại đính chính, giải trình. Việc đính chính tưởng như đơn giản nhưng lại gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến túi tiền cũng như niềm tin của người chơi chứng khoán.
Điều chỉnh lợi nhuận từ 269 tỷ xuống 6 tỷ!
Trong thời gian gần đây, sự cố về bản BCTC của Vinaconex (VCG) gây xôn xao trong giới đầu tư chứng khoán. Đã có một sự chênh lệch rất lớn trong BCTC của cổ phiếu này và kết quả kiểm toán năm 2009, và Vinaconex đã phải điều chỉnh bản BCTC của mình, giảm mức lợi nhuận sau thuế thuộc về cổ đông từ 269 tỷ đồng xuống… 6 tỷ đồng...
Nhận định về điều này, các chuyên gia cho rằng đó là do thị trường có sự điều chỉnh của tỷ giá và "không có tác động quá lớn" nhưng đối với các NĐT, nhất là những người coi BCTC là "kim chỉ nam" cho mọi quyết định đầu tư, thì rõ ràng họ đã hoàn toàn bị động trong nhận định của mình.
Lý giải về việc nhiều báo cáo từ lỗ biến thành lãi và ngược lại diễn ra trong thời gian gần đây, ông Nguyễn Sơn, Trưởng ban Phát triển thị trường, UBCKNN cho biết: thường thì các DN có lập Quỹ dự phòng, nên các BCTC trong quý, bán niên hoặc thường niên có thể có sự thay đổi sau khi quyết toán.
Tuy nhiên, theo kinh nghiệm của các chuyên gia tài chính thì loại trừ những tác động của khủng hoảng tài chính, nếu việc dồn lỗ là có tính toán của DN niêm yết có thực thì NĐT đã bị thua thiệt rất lớn bởi những con số đưa ra đã khiến họ nhận định sai lệch về triển vọng tài chính trong một thời gian dài của DN. Ngược lại, nếu không phải là chủ ý, thì những biến động khách quan gây thua lỗ cho DN lại là bài học lớn cho DN về trích lập dự phòng đầy đủ cho các tổn thất đã nêu trong các báo cáo trước đó để hạn chế đẩy các khoản dự phòng rơi vào cuối năm.
Nhà đầu tư cần "soi" kỹ báo cáo tài chính trước khi quyết định đầu tư.
Các thủ thuật gian lận báo cáo tài chính
Trong một nghiên cứu của mình, bà Lê Minh Thủy, Công ty Tư vấn tài chính Capstone đã điểm mặt các hình thức gian lận trong BCTC. Theo bà Thủy, các DN thường phù phép thời gian bằng cách thay đổi thời gian và mức độ hoàn thành dịch vụ. Một hình thức khác là phân bổ chi phí hoặc thu nhập cho nhiều kỳ, thay vì ghi nhận toàn bộ một lần hay ngược lại. Cách thức thứ 2 là tạo nghiệp vụ ảo. Các công ty có thể dùng các tổ chức hoặc cá nhân liên quan làm công cụ hỗ trợ. Chẳng hạn, ký các hợp đồng mua bán với số lượng cao và giá bán tốt với một số công ty mà thực chất là công ty mẹ, công ty con hoặc các công ty "chị em" trong tập đoàn, nhằm tăng doanh số tạm thời, tạo nhu cầu và giá bán ảo cho hàng hóa của công ty. Cách thức thứ 3 là ghi nhầm chỗ.
Thủ đoạn này thường gặp nhất là việc các công ty ghi nhận các khoản thu nhập khác vào doanh thu như thu nhập từ hoạt động tài chính và thu nhập bất thường, nhằm tăng tỉ lệ tăng trưởng doanh thu, tạo ảo tưởng về tiềm năng phát triển của công ty. Ngoài ra, còn có cách che giấu giao dịch. Với nhiều mục đích khác nhau, nhiều giao dịch bị che giấu bằng cách không hạch toán hoặc hạch toán dưới nội dung khác.
Doanh thu bán phế phẩm, hoa hồng và chiết khấu nhận từ nhà cung cấp không được ghi vào sổ sách nhằm đem lại lợi ích cho cá nhân. Một "nghiệp vụ" nữa là thay đổi chính sách kế toán. Các chính sách kế toán thường xuyên bị biến hóa bao gồm phương pháp xác định giá thành sản phẩm, chính sách lập dự phòng, phương pháp khấu hao… Đối với các ngành nghề khác nhau, các hình thức gian lận BCTC thường gặp cũng khác nhau.
| "Để phát hiện gian lận, NĐT cần thường xuyên cập nhật thông tin phi tài chính về công ty, đội ngũ lãnh đạo và sự thay đổi các cổ đông lớn. Khi có sự thay đổi liên tục giám đốc tài chính hoặc kế toán trưởng, NĐT cũng cần tìm hiểu nguyên nhân. Các cổ đông nên làm quen với cách đọc BCTC, đặc biệt là các thông tin trong thuyết minh báo cáo và hiểu một số chỉ số tài chính cơ bản như vòng quay hàng tồn kho, số ngày phải thu, tỉ lệ lãi gộp. Có như vậy, NĐT mới thấy được sự bất hợp lý của số ngày phải thu trong báo cáo năm nay so với năm trước, rủi ro nợ xấu không được lập dự phòng, sự biến động lớn số dư của các tài sản, hay các khoản nợ tiềm ẩn", bà Thủy khuyến cáo. |
