Người nặng lòng với cổ vật của các dân tộc Tây Nguyên

Cuộc sống hiện đại, no đủ khiến người ta dễ rơi vào trạng thái bỏ quên quá khứ. Những hiện vật thô sơ của một thời thường bị con người ruồng bỏ. Nhưng khi hiểu rõ về gốc tích của những hiện vật đó, ta phải trầm trồ thốt lên: Đây là sự kỳ diệu của nền văn minh trên vùng đất này.

Cán bộ Công an đam mê sưu tầm hiện vật

Những hiện vật của bà con đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hằng ngày vẫn đang được anh nâng niu, trân quý như chính tình cảm mà bà con đã dành cho anh suốt 44 năm qua, kể từ khi đặt chân lên miền đất đỏ bazan này.

Đó là Thượng tá Đặng Minh Tâm, người được Bộ Công an tăng cường vào Tây Nguyên chiến đấu, truy quét Fulro và thu phục những nhóm chống Đảng, Nhà nước của cái gọi là “Mặt trận thống nhất đấu tranh của các sắc tộc bị áp bức” trở về với ta sau những năm 1975.

Với tính cách dễ thân thiện, gắn bó với dân làng, những năm tháng công tác ở Tây Nguyên, chàng thanh niên quê Nam Định đã được chính bà con cưu mang, đặt cho cái tên trìu mến: KTâm. Trải qua những tháng năm hoạt động trong lòng dân, nhiều ngôn ngữ của người Kho, Bana, Jarai, Churu, Châu Mạ… đã được anh Tâm sử dụng thành thạo. Để thể hiện tấm lòng quý mến, bà con thường trao tặng cho anh những hiện vật gắn liền với đời sống sinh hoạt, văn hóa tín ngưỡng của cá nhân, cộng đồng, đó có thể là cái ché, con dao, cái gùi… Tình yêu, đam mê sưu tầm hiện vật, văn hóa Tây Nguyên trong anh bắt đầu từ những điều bình dị như thế. 

Người nặng lòng với cổ vật của các dân tộc Tây Nguyên -0
Anh Đặng Minh Tâm giới thiệu cho du khách về hiện vật của các dân tộc ở Tây Nguyên được anh sưu tầm.

Lúc tôi tới nhà, gần 20 khách từ TP Hồ Chí Minh và Vũng Tàu cũng đến để tìm hiểu về các hiện vật được anh dày công tìm kiếm, sưu tầm suốt 44 năm qua. Khác với những gì thường thấy ở chỗ đông người là sự ồn ào, xô bồ, gần 20 người, trẻ em có, người lớn có nhưng tuyệt nhiên không một tiếng động mạnh. Mọi người chăm chú nghe anh thuyết trình, giải thích tỉ mỉ về gốc tích, công dụng của từng loại hiện vật tiêu biểu đã được anh dày công sưu tầm đem về lưu giữ. Cách diễn đạt đầy sự hiểu biết, mang tính chuyên sâu của một nhà nghiên cứu và cũng không kém phần dí dỏm của Thượng tá Công an từng làm công tác dân vận khiến những người lắng nghe, chứng kiến đi hết ngạc nhiên này tới ngạc nhiên khác.

Đối diện với hàng nghìn hiện vật, trong đó nhiều loại có niên đại lên tới hàng trăm năm, thậm chí cả nghìn năm, mới thấy được sự hao công tổn sức của anh Đặng Minh Tâm trong việc tìm kiếm, sưu tầm. Nếu không có vốn hiểu biết và niềm đam mê tột đỉnh, một lòng đau đáu với những hiện vật đã từng một thời gắn bó với bà con đồng bào các dân tộc ở Tây Nguyên đang dần bị mai một theo thời cuộc, khó ai có thể làm được như anh, nhất là khi anh làm việc đó không nhằm mục đích kinh doanh, thương mại theo dạng mua đi bán lại để kiếm lời mà làm đúng nghĩa là lưu giữ, bảo tồn và phát huy giá trị của từng hiện vật.

Sau 44 năm rong ruổi khắp các buôn gần, bản xa, nhiều vùng đất cách trở nhất thuộc các tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng đã được anh Đặng Minh Tâm đặt chân tới. Từ niềm đam mê, với chiếc xe máy, mình anh chênh vênh trên những cung đường lởm chởm sỏi đá, dưới mưa nguồn suối lũ, hay nắng cháy da người.

Từ Đà Lạt, anh vượt hơn 500km lên Kon Tum, tìm tới các buôn làng của người Bana chỉ để ngắm nhìn, nghiên cứu và sưu tầm những chiếc cối xay bằng đá, nơm bắt cá... Có thể với nhiều người, đó là những hiện vật vô giá trị, đồ bỏ đi vì đã hết thời sử dụng từ lâu. Còn với anh, đó là hiện vật trân quý, gắn liền với đời sống sinh hoạt của cá nhân, cộng đồng qua các thời kỳ. Mỗi hiện vật được anh Tâm sưu tầm có giá trị khác nhau về lịch sử, văn hóa, giá trị vật chất và tinh thần, nhưng tất cả đều gắn bó với cá nhân hoặc cộng đồng tộc người, ở một thời mà tất cả hiện vật đều được xem là có linh hồn, thiêng liêng theo tín ngưỡng cộng đồng sơ khai.

Không gian văn hóa Tây Nguyên thu nhỏ

Trước cửa nhà anh, những tượng gỗ của người Bana, Êđê, Jarai, Kho… cùng cây nêu của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên được anh Đặng Minh Tâm sắp đặt hai bên lối ra vào. Nhiều tượng trong số đó do chính tay anh đục đẽo, trông không khác là bao so với sản phẩm được làm ra từ những nghệ nhân điêu luyện tuyển chọn trong các buôn làng. Bước vào bên trong, chỉ tính riêng khu trưng bày nhạc cụ đã có hàng trăm loại khác nhau, trong đó có nhiều loại mà đến bây giờ có lẽ khó còn tìm thấy.

Đó là những cái trống khổng lồ, cao tới 1,5m, được làm bằng da voi, nhiều loại trống nhỏ hơn được làm bằng da trâu rừng, da nai… có độ tuổi ít nhất cũng đã tới vài đời người. Hay những chiếc trống đồng của nền văn hóa Đông Sơn được phát hiện ngay ở miền đất Tây Nguyên cũng có mặt tại điểm trưng bày này. Đánh giá hiện vật ở góc độ lịch sử, văn hóa, anh Tâm cho biết, việc phát hiện trống đồng Đông Sơn ở Tây Nguyên cho thấy, từ thời rất xa xưa, giữa người Thượng và người Kinh ở vùng đồng bằng đã có sự giao lưu, mua bán thông qua trao đổi hiện vật có giá trị tương đương.

Có niên đại xa hơn nữa, trước khi xuất hiện thời kỳ kim khí là bộ đàn đá vẫn còn nguyên vẹn, cũng được anh Tâm sưu tầm. Hàng chục loại nhạc cụ khác không thể thiếu trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng cộng đồng sơ khai của người Bana, Jarai, Êđê, MNông, Kho… được làm bằng tre, nứa, cũng có mặt trong bộ sưu tầm này. Cạnh đó là bộ sưu tầm về đồ trang sức của nhiều dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên. Ngoài những chiếc nhẫn, vòng bằng kim loại quý, ngà voi, răng nanh động vật, đá quý… anh Tâm còn sưu tầm được bộ đúc nhẫn nguyên vẹn của người Churu, tập trung sinh sống ở vùng Đơn Dương.

Chỉ tay về phía chiếc ché cổ được xếp vị trí trên cao, anh Tâm cho biết, đó chính là chiếc ché thế mạng của người Bana được chế tác từ thế kỷ XIII. Lúc bấy giờ giá trị chiếc ché tương đương khoảng 15 con trâu. Chiếc ché này được anh Tâm xếp vào hạng quý hiếm nhất trong các loại ché cổ của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên mà anh đang sở hữu. Chuyện kể rằng, chiếc ché quý hiếm đến mức khi xảy ra sự cố gây chết người, muốn dung hòa và không bị đền mạng, người gây án chỉ cần đem chiếc ché này đền cho gia đình, hoặc cộng đồng nơi có người bị chết là mọi chuyện đương nhiên hóa giải.

Chiếc ché “mẹ địu con” do anh dày công sưu tầm cũng rất đặc biệt. Một trong những biểu tượng của loại ché này là tôn vinh thiên chức làm mẹ của người phụ nữ, khẳng định vai trò, vị trí trụ cột của người phụ nữ trong gia đình, cộng đồng theo chế độ mẫu hệ của các dân tộc Tây Nguyên. Hàng trăm hiện vật là dụng cụ đi săn bắn, bẫy các loại thú của nhiều cộng đồng Tây Nguyên cũng hội tụ về bộ sưu tầm của Thượng tá Đặng Minh Tâm.

Đặc biệt, chiếc ghế của “vua voi” ngồi cúng và công cụ dùng để săn bắt, thuần hóa voi ở Tây Nguyên cũng được anh Đặng Minh Tâm dày công sưu tầm, đưa về lưu giữ. Chiếc ghế cổ được hợp thành từ những xương voi, răng voi, cố định bằng loại dây rừng chắc chắn. Theo anh Tâm, thời bấy giờ, trước mỗi chuyến săn voi con đưa về thuần hóa, những trai tráng khỏe mạnh trong buôn phải tìm tới “vua voi” để xin phép. Vua voi ngồi lên chiếc ghế này để làm lễ, thực hiện các nghi thức cúng vái thần linh. Anh Tâm cho biết, ở Tây Nguyên, trong quá khứ không phải dân tộc nào cũng có nghề săn voi. Qua nghiên cứu, theo anh, chỉ có người MNông ở Đắk Lắk là có nghề này, các dân tộc còn lại chỉ là người sử dụng voi sau khi đã được thuần hóa.

Giờ đã nghỉ hưu, Thượng tá Đặng Minh Tâm lại toàn tâm lao vào công tác nghiên cứu, tiếp tục tìm kiếm, sưu tầm và hướng dẫn sinh viên ngành lịch sử, văn hóa, âm nhạc… của các trường đại học tới tìm hiểu về văn hóa Tây Nguyên. Điều tôi ngạc nhiên là những gì anh làm cho tới ngày hôm nay không ngoài mục đích nào khác là sưu tầm, lưu giữ và phát huy giá trị của những hiện vật gắn liền với các tộc người ở Tây Nguyên. Chính vì thế, trước khi ra về, trưởng đoàn khách đến từ TP Hồ Chí Minh và Vũng Tàu gửi anh bao lì xì liền bị anh từ chối. Anh nói: “Tôi chưa từng nhận tiền của ai tới tham quan, tìm hiểu hiện vật bao giờ!...”.

Khắc Lịch

Các tin khác

Hơn 7.000 người đi bộ hưởng ứng Ngày pháp luật Việt Nam

Hơn 7.000 người đi bộ hưởng ứng Ngày pháp luật Việt Nam

Sáng 8/11, hơn 7.000 người, gồm: cán bộ, công chức, viên chức, các lực lượng vũ trang, đoàn viên thanh niên, cán bộ MTTQ và các đoàn thể chính trị - xã hội đã tham gia chương trình đi bộ đồng hành hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam, với chủ đề “Thượng tôn pháp luật - Vì cộng đồng khỏe mạnh, văn minh và nghĩa tình”.

Đêm hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới, quốc thái dân an

Đêm hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới, quốc thái dân an

Chào mừng Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ 10 và kỷ niệm 45 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tối 6/11, Ban Văn hóa Trung ương và Ban Nghi lễ Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã tổ chức Lễ hội hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới, đất nước thanh bình, giáo hội hưng thịnh và nhân dân an lạc.

Thông điệp niềm tin từ bìa báo số đặc biệt

Thông điệp niềm tin từ bìa báo số đặc biệt

Gần đây, cụm từ thường được nhắc đến là “nền kinh tế chú ý”. Nghĩa là sự sống còn đều nằm trong chữ “chú ý”. Trong kỹ thuật truyền thông, yếu tố tạo sự thu hút được công chúng trong ít nhất 3 giây được gọi là hook, nghĩa là cái móc tâm trí. Bìa báo được ví như mặt tiền của một gian hàng. Vậy đưa hình ảnh gì ra mặt tiền gây chú ý là một quyết định có tính thành - bại.

Văn học Công an nhân dân: Khẳng định mình giữa tiến trình thời đại

Văn học Công an nhân dân: Khẳng định mình giữa tiến trình thời đại

Trong tiến trình phát triển của văn học Việt Nam hiện đại, văn học Công an nhân dân là một dòng chảy quan trọng, có tính thống nhất và xuyên suốt, gắn liền mật thiết với sự ra đời, chiến đấu và trưởng thành của lực lượng Công an trong công cuộc bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội. Sự đặc thù về “độ khó” của đề tài này vừa là thách thức, đồng thời cũng là cơ hội rộng mở cho các nhà văn cả trong và ngoài ngành dấn thân sáng tạo.

Vận động hiến tặng tài liệu, hiện vật lịch sử cho Bảo tàng Công an tỉnh Khánh Hòa

Vận động hiến tặng tài liệu, hiện vật lịch sử cho Bảo tàng Công an tỉnh Khánh Hòa

Để bổ sung đầy đủ hơn các giai đoạn lịch sử, sự kiện, chiến công của tập thể, cá nhân tiêu biểu, Giám đốc Công an tỉnh Khánh Hòa gửi thư ngỏ, mong muốn các đồng chí nguyên lãnh đạo Công an tỉnh, Công an các đơn vị, địa phương, các thế hệ cán bộ - chiến sĩ Công an cùng nhân dân hiến tặng, tài liệu, hiện vật, kỷ vật lịch sử cho Bảo tàng Công an tỉnh.

Mạch nguồn tri ân và nét cọ tạc nên dáng hình đồng đội

Mạch nguồn tri ân và nét cọ tạc nên dáng hình đồng đội

Trong không gian linh thiêng của Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TP Hồ Chí Minh) - nơi từng chứng kiến bao dấu tích lịch sử - chương trình giao lưu nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Khúc tri ân” do Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh tổ chức đã diễn ra đầy xúc động.

Bài 2: Cần màng lọc hiệu quả để chặn phim rác AI

Bài 2: Cần màng lọc hiệu quả để chặn phim rác AI

Sự phát triển nhanh chóng của phim ngắn AI đang tạo ra một nguồn cung nội dung khổng lồ với chi phí sản xuất thấp, có sức hút lớn đối với người xem. Nhưng khi tốc độ, số lượng phim sản xuất không tỷ lệ thuận với chất lượng và quá nhiều sản phẩm đơn giản, lặp lại, thiếu giá trị tác động tiêu cực đến nhận thức và hành vi người xem thì một “màng lọc” đủ hiệu quả là bài toán cấp thiết.

Bài 1: Những thước phim vài phút và cái giá không chỉ tính bằng tiền

Bài 1: Những thước phim vài phút và cái giá không chỉ tính bằng tiền

Phim ngắn được sản xuất bằng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), trong đó có vô số sản phẩm có nội dung gần giống nhau, có nhiều tình tiết vô lý, thậm chí không ít sản phẩm dung tục tràn ngập trên không gian mạng. Đáng lo ngại là những sản phẩm này vẫn thường xuyên len lỏi vào văn phòng làm việc của nhiều cơ quan, đến tận góc bếp của các bà nội trợ và từng căn phòng ngủ của các gia đình...

Điện Kính Thiên được phục dựng sẽ như thế nào?

Điện Kính Thiên được phục dựng sẽ như thế nào?

Ngày 29/9, Dự án đầu tư Bảo quản, tu bổ, phục hồi điện Kính Thiên đã chính thức khởi công. Việc phục dựng công trình mang tính biểu tượng quyền lực quốc gia Đại Việt từ thế kỷ 15 – 18 được khẳng định là tôn trọng tối đa yếu tố gốc, bảo đảm tính xác thực của điện Kính Thiên. Tuy nhiên, vẫn ít người biết, cụ thể công trình này như thế nào.

Lần đầu đến Việt Nam nhưng tôi thấy mình như đã ở đây từ lâu

Lần đầu đến Việt Nam nhưng tôi thấy mình như đã ở đây từ lâu

Sau nhiều lần đến Việt Nam và nhất quyết lên tiếng về chiến tranh tại Việt Nam, nhà văn Sara Lidman từng giúp nhiều người Thuỵ Điển hiểu hơn về những gì diễn ra ở dải đất hình chữ S này. Hơn 60 năm sau, câu chuyện ấy được đạo diễn Gunilla Bresky đưa trở lại Việt Nam trong Liên hoan phim Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16, với bộ phim “Sara và những kiếp người”, cùng nhiều câu chuyện đặc biệt quanh tác phẩm và nữ nhà văn này.

“Người giữ nhịp bình yên” và những câu chuyện phía sau tiếng còi

“Người giữ nhịp bình yên” và những câu chuyện phía sau tiếng còi

“Người giữ nhịp bình yên” (Trịnh Trung Hiếu, Nhà xuất bản Công an nhân dân) kể những câu chuyện phía sau sắc phục Cảnh sát giao thông - nơi có những ca trực lặng thầm, những tình huống bất ngờ và những con người ngày ngày góp phần giữ bình yên trên mỗi cung đường.

Rà soát các trường hợp phổ biến phim trên mạng có dấu hiệu vi phạm

Rà soát các trường hợp phổ biến phim trên mạng có dấu hiệu vi phạm

Cục Điện ảnh đang phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng tiến hành kiểm tra, rà soát, xác minh các trường hợp tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động phổ biến phim trên các nền tảng, ứng dụng và không gian mạng có dấu hiệu vi phạm các quy định của pháp luật về điện ảnh.

Chủ động kỹ năng tuyên truyền Năm APEC Việt Nam 2027

Chủ động kỹ năng tuyên truyền Năm APEC Việt Nam 2027

Ngoài việc tập huấn kỹ năng cho đội ngũ làm công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, trách nhiệm về sự kiện đối ngoại quan trọng của đất nước; các cơ quan báo chí còn định vị năng lực công nghệ, bảo đảm an toàn hệ thống thông tin và chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực số trước khi bước vào Năm APEC 2027.