Người một đời nặng lòng với sân khấu Chèo

Ngày 19/4, nghệ sĩ nhân dân (NSND) Bùi Đắc Sừ - người miệt mài đi tìm lại vị thế cho nghệ thuật sân khấu Chèo nhiều chục năm qua, đã được người thân và bạn bè tiễn về cõi vĩnh hằng. Ông để lại một di sản nghệ thuật khá đồ sộ với hơn 200 vở Chèo, trong đó có rất nhiều vở đã được ghi nhận bằng các giải thưởng uy tín.

NSND Bùi Đắc Sừ sinh năm 1948 trong một gia đình nông dân tại làng Thái Đào, Lạng Giang, Bắc Giang. Đây là ngôi làng nổi tiếng bởi có nhiều nghệ nhân làm ruộng nhưng đam mê chơi đàn violon. Được sống trong môi trường nghệ thuật từ sớm, lớn lên, chàng trai Bùi Đắc Sừ quyết định gắn bó cuộc đời với nghệ thuật sân khấu, về Hà Nội làm diễn viên cho Đoàn Chèo Trung ương.

Năm 1980,  ông theo học lớp đạo diễn đầu tiên của Trường Sân khấu Điện ảnh, do thầy Đình Quang – một trong những “cây đa cây đề” của sân khấu Việt làm chủ nhiệm. Sau khi tốt nghiệp, năm 1983, ông về gắn bó với Nhà hát Chèo Việt Nam. Khi ấy, vở Chèo đầu tiên do ông dàn dựng là “Hoàng tử có đôi tai bò” đã thu hút đông đảo khán giả.

Nghệ sĩ nhân dân Bùi Đắc Sừ lúc sinh thời.
Nghệ sĩ nhân dân Bùi Đắc Sừ lúc sinh thời.

Nhớ về NSND Bùi Đắc Sừ trong ngày vĩnh biệt ông, Phó Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam, ông Nguyễn Ngọc Kình, chia sẻ: Vào thập kỷ 80, 90 của thế kỷ XX, nghệ thuật nói chung, nghệ thuật sân khấu Chèo nói riêng gặp nhiều khó khăn, khủng hoảng khán giả. Thế nhưng, NSND Bùi Đắc Sừ vẫn có mặt ở hầu khắp các đoàn Chèo trong cả nước, nỗ lực góp sức vào sự tồn tại của nhiều đoàn.

Không ít đoàn Chèo địa phương đã coi ông như là người nhà và chỗ dựa tinh thần. Ông xuất hiện thì không chỉ diễn viên vui mừng, mà lãnh đạo quản lý văn hóa của địa phương cũng yên tâm ký duyệt cho các kịch mục mới.

Nhiều vở ông dàn dựng đã để lại những dấu ấn khó phai mờ cho các đoàn Chèo Quân đội, Yên Bái, Thái Nguyên,Vĩnh Phúc, Thái Bình, Hải Dương, Bắc Giang, Hải Phòng, Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa…

“Trưởng thành trong môi trường nghệ thuật Chèo, say Chèo, yêu Chèo, khi dàn dựng vở diễn, NSND Bùi Đắc Sừ thực sự coi trọng những cấu trúc đặc thù của nghệ thuật Chèo là tích gắn liền với trò. Ông luôn chú ý đến tính thống nhất của vở diễn, sự hài hòa đến nhuần nhuyễn của các yếu tố cấu thành... Bằng những vở diễn với nhiều đề tài khác nhau từ cổ tích, dân gian, lịch sử dã sử, hay về con người hôm nay..., ông đã góp phần khẳng định nghệ thuật Chèo hiện đại hoàn toàn có khả năng tồn tại và phát huy truyền thống tốt đẹp của mình trong thời đại mới…

Bên cạnh hoạt động nghệ thuật, NSND Bùi Đắc Sừ còn rất tích cực tham gia công tác đoàn thể, quản lý ở Nhà hát Chèo Việt Nam. 10 năm liền ông là Bí thư Đoàn, làm phó đoàn, trưởng đoàn, trưởng phòng nghệ thuật, sau này là Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam, ba khóa liền làm Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ Sân khấu. Ở cương vị nào, ông cũng luôn cố gắng hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình.

Những năm ông làm Giám đốc nhà hát, nhiều nghệ sĩ diễn viên trẻ của đơn vị cứ đi thi là đoạt giải cao nhất. Một số nghệ sĩ ưu tú trẻ của Nhà hát đã thành danh được là do ông đã góp phần không nhỏ trong việc bồi dưỡng tài năng, khuyến khích họ trong từng vai diễn cụ thể. Ông đã cùng các cán bộ nghệ thuật quyết tâm đào tạo, bồi dưỡng thành công một lớp học sinh Chèo được đào tạo trực tiếp tại Nhà hát.

Đặc biệt, khóa đào tạo 2011-2013 đã tạo được một lực lượng nghệ sĩ trẻ, tiếp thêm sức thanh xuân cho đơn vị... Ông ra đi, giới sân khấu mất đi một đạo diễn Chèo tài năng. Sân khấu Chèo mất thêm một thành viên xuất sắc - một trong những người miệt mài đi kiếm tìm khẳng định vị thế của Chèo trong xã hội hiện đại”, ông Nguyễn Ngọc Kình nhấn mạnh.

NSND Lê Tiến Thọ, nguyên Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam cũng bùi ngùi chia sẻ: “Tôi với ông học cùng với nhau, ông ở bên Chèo, tôi ở bên Tuồng, gắn bó cho đến lúc trưởng thành. Song hành về nghệ thuật truyền thống, có nhiều sở thích giống nhau như thích đi đánh bóng chuyền ở khu văn công. Khi tôi lên quản lý ở trên Cục Nghệ thuật Biểu diễn, ông quản lý ở Nhà hát Chèo Việt Nam, chúng tôi vẫn gắn bó, luôn trao đổi, góp ý cho nhau các vở diễn. Khi cả hai không làm quản lý, chúng tôi cùng về Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam. Tôi làm Chủ tịch Hội, ông là Ủy viên Ban Chấp hành Hội.

Sau nhiều chục năm gắn bó, với tôi, ông luôn là người rất có trách nhiệm với nghệ thuật sân khấu truyền thống, nhất là đối với sân khấu Chèo. NSND Bùi Đắc Sừ là một nghệ sĩ, đạo diễn tài năng. Nếu là đạo diễn Chèo hiện nay thì ông vẫn là số 1. Trong nhiều liên hoan sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc, ông thường cùng lúc đạo diễn rất nhiều vở. Ông cũng là người rất thành công khi đưa hình tượng Bác Hồ lên sân khấu Chèo.

Đặc biệt, vở “Những vần thơ thép”, ông và nhà biên kịch Trần Đình Ngôn đã rất thành công khi đưa tập thơ “Nhật ký trong tù” lên sân khấu Chèo. Vở diễn không chỉ được ghi nhận qua nhiều giải thưởng, mà còn được các nghệ sĩ, khán giả đón nhận nồng nhiệt, được Đài truyền hình lựa chọn phát sóng trong những dịp kỷ niệm ngày sinh của Bác…”.

Được biết, với những đóng góp tích cực cho nghệ thuật Chèo nói riêng, nghệ thuật sân khấu Việt Nam nói chung, nghệ sĩ Bùi Đắc Sừ đã vinh dự được trao tặng danh hiệu NSND vào năm 2007, được trao tặng giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2012.

NSND Bùi Đắc Sừ đã có hơn 200 vở diễn trên sân khấu và truyền hình, trong đó có 15 vở đoạt Huy chương Vàng, 20 vở đoạt Huy chương Bạc tại các cuộc liên hoan sân khấu chuyên nghiệp trong cả nước.

Sau nhiều năm ốm nặng, ông mất ngày 18/4 tại nhà riêng, hưởng thọ 73 tuổi. Vì dịch bệnh, tang lễ được gia đình tổ chức gọn vào sáng 19/4 tại Hà Nội. 

N.Nguyễn

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.