Người dân khó mua, ngân hàng ngại bán USD

"Có gì mới đâu, không cấm đoán chi cả", một lãnh đạo Ngân hàng nhà nước (NHNN) đã nói qua điện thoại khi chúng tôi đề nghị cho ý kiến về không khí ngưng trệ của thị trường ngoại tệ "chợ đen" trong những ngày qua. Rồi như biết mình đã nổi nóng không đúng chỗ (do bị giới phóng viên liên tục "quấy quả"), vị này dịu giọng: "Không phải bây giờ mới "cấm" mà từ trước tới nay, nhà nước chưa bao giờ công nhận thị trường ngoại hối tự do. Các đại lý thu đổi ngoại tệ không được cấp phép tức là đã hoạt động trái pháp luật. Tất cả giao dịch bán mua ngoại tệ với những điểm thu đổi không phép đều sai phạm. Bởi vậy, người dân có nhu cầu chính đáng về ngoại tệ, xin mời đến ngân hàng".

Người dân cần mua ngoại tệ: Ngân hàng thương mại không bán lẻ

Những "nhu cầu chính đáng" về ngoại tệ của người dân như vị lãnh đạo kia nói, đã được ghi rõ trong Nghị định quy định chi tiết thi hành "Pháp lệnh ngoại hối": Theo đó, công dân Việt Nam được mua, chuyển, mang ngoại tệ ra nước ngoài thông qua tổ chức tín dụng cho các mục đích: Học tập, chữa bệnh ở nước ngoài; đi công tác, du lịch, thăm viếng ở nước ngoài; trả các loại phí, lệ phí cho nước ngoài; trợ cấp cho thân nhân đang ở nước ngoài; chuyển tiền thừa kế cho người hưởng thừa kế ở nước ngoài; chuyển tiền trong trường hợp định cư ở nước ngoài; các mục đích chuyển tiền một chiều cho các nhu cầu hợp pháp khác.

Tuy nhiên, trên thực tế, chuyện có thể mua được đô la ở các ngân hàng theo tỷ giá nhà nước quy định, là hành trình khó như đi tìm kho báu, kể cả trong thời điểm thị trường ngoại tệ "chợ đen" còn nhộn nhịp. Một nữ họa sỹ Hà Nội tên tuổi, chị T.H., có con trai du học ở Mỹ than thở: "Ngoài con trai, ông xã tôi cũng rất hay đi nước ngoài du lịch, đi dự triển lãm hoặc hội thảo, nhưng chưa lần nào tôi mua được đô la ở ngân hàng. Dù khi tới liên hệ, tôi đã biết thân biết phận mang không thiếu một thứ giấy tờ nào, như hộ chiếu, giấy mời triển lãm, giấy phép mang tranh ra nước ngoài, cả visa của nước muốn đến nhưng vẫn luôn bị "câu giờ", khiến bản thân mất hết kiên nhẫn".

Doanh nghiệp cần ngoại tệ: Không biết tìm đâu!

Không chỉ người dân, những người có nhu cầu tiêu dùng nhỏ lẻ, cả các doanh nghiệp cũng luôn đau đầu khi tiếp cận được với nguồn ngoại tệ hợp pháp tại ngân hàng.

Một "ông lớn" như Petrolimex, được cả Chính phủ đề nghị các ngân hàng thương mại ưu tiên cho vay ngoại tệ nhập khẩu xăng dầu, để đảm bảo an ninh năng lượng cũng phải "trầy da tróc vẩy" mới lấy được tiền ra. Còn các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tầm tầm, không có kênh riêng, móc nối được với các đại lý thu đổi ngoại tệ ở thị trường tự do, thì chỉ có nước khóc hận.

Ông Nguyễn Thế Hùng - Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty cổ phần Thương mại Kylin, đơn vị buôn bán ôtô nhập khẩu cho biết: "Tôi có một công ty dệt may xuất khẩu ra nước ngoài. Ngoại tệ đối tác thanh toán, DN chỉ bán được cho NH theo tỷ giá quy định. Thế nhưng, khi tôi có nhu cầu mua ngoại tệ, thì không bao giờ mua được 1 đồng nào theo đúng tỷ giá". Lãnh đạo một doanh nghiệp khác (muốn giấu tên) cũng thừa nhận: Muốn mua được USD, kiểu gì cũng phải chi các loại "phí" đi kèm, không biết thanh toán vào đâu, lại phải tìm cách "lấp liếm" trên sổ sách.

Tình trạng 2 tỷ giá đã gần như được ngấm ngầm thừa nhận, đến độ khi NHNN điều chỉnh tỷ giá USD/VND thêm 9,3%, ông Lê Đức Thúy - Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia nhận định: Đây thực chất chỉ là thừa nhận tỷ giá thực đang tồn tại trên thị trường. Trong các cuộc họp với các Bộ, ngành, các DN cũng đều kêu về tình trạng tỷ giá không minh bạch này, nhưng cũng chưa có biện pháp nào được đưa ra.

Ngân hàng Nhà nước đang cân nhắc một số giải pháp

Trước những tâm tư của người dân có nhu cầu đô la nhưng lại phải đối diện với cánh cửa "đóng sập" của các ngân hàng thương mại, ngày 12/3, ông Nguyễn Quang Huy, Vụ trưởng Vụ Quản lý Ngoại hối, NHNH Việt Nam đã đăng đàn trả lời ngay trên trang web chính thức của cơ quan này: "Trên cơ sở hồ sơ, chứng từ hợp lệ, các ngân hàng sẽ bán ngoại tệ tùy thuộc vào khả năng để đáp ứng các nhu cầu hợp pháp của cá nhân. Tuy nhiên, việc thực hiện giao dịch ngoại tệ tiền mặt cũng làm phát sinh nhiều chi phí cho các ngân hàng, như chi phí xuất nhập khẩu ngoại tệ tiền mặt, chi phí kiểm đếm, bảo quản, bảo đảm an toàn, chi phí do đọng vốn... Do vậy, có thể có một số ngân hàng còn dè dặt khi thực hiện bán ngoại tệ tiền mặt cho cá nhân".

Ông Nguyễn Quang Huy cũng khuyên khách hàng cá nhân: "Một lựa chọn khác để đáp ứng nhu cầu chi tiêu ngoại tệ ở nước ngoài của người dân là sử dụng thẻ thanh toán quốc tế. Hệ thống ngân hàng lớn, kết nối thông suốt với các tổ chức phát hành và thanh toán thẻ quốc tế, việc sử dụng thẻ thanh toán quốc tế khi đi công tác, chữa bệnh ở nước ngoài là hình thức thanh toán không dùng tiền mặt rất thuận tiện, văn minh và an toàn".

Ông Huy khẳng định: "Về nhu cầu ngoại tệ của cá nhân, NHNN đang cân nhắc một số giải pháp để tạo điều kiện cho cá nhân có thể mua được ngoại tệ tiền mặt tại ngân hàng với giá hợp lý, đảm bảo quyền lợi của người dân, đồng thời tạo điều kiện để các ngân hàng đáp ứng tốt nhu cầu này, góp phần xóa bỏ hoạt động bất hợp pháp của thị trường ngoại tệ tự do".

Không có chuyện cấm người dân sở hữu ngoại tệ

Liên quan đến những tin đồn xuất hiện gần đây về việc người dân không được sở hữu ngoại tệ và vàng miếng, ông Nguyễn Quang Huy khẳng định: Điều này là "hoàn toàn không có cơ sở". Vụ trưởng Vụ Quản lý ngoại hối khẳng định: "Khi gửi tiết kiệm bằng ngoại tệ, người dân được rút tiền gốc và nhận tiền lãi bằng ngoại tệ, không có chuyện gửi ngoại tệ vào ngân hàng sẽ chỉ được rút ra bằng VND".

Ông Nguyễn Quang Huy cũng nhấn mạnh: "Vàng, bao gồm cả vàng miếng là tài sản của người dân. Theo các quy định hiện hành thì người dân được nắm giữ và mua bán vàng bình thường. Người dân cũng có quyền có ngoại tệ tiền mặt và được cất giữ, mang theo người, bán cho tổ chức tín dụng được phép và sử dụng vào các mục đích hợp pháp khác…".