Quá tải bệnh viện (BV) ảnh hưởng nghiêm trọng tới chất lượng khám, chữa bệnh (KCB) khiến dư luận bức xúc từ lâu. Đây cũng là vấn đề mà ngành Y tế trăn trở nhiều năm, khi mà quá tải BV vẫn diễn ra trầm trọng ở nhiều BV tuyến TW, như Bệnh viện K tới 241%, BV Bạch Mai là 151%, BV Đa khoa TW Quảng Nam 152%, BV Chợ Rẫy 151% v.v… Trong các BV trên, quá tải tập trung ở các chuyên khoa như: tia xạ, ngoại, nội tiết, tim mạch, với tỉ lệ hơn 200%.
Để có thể “hạ nhiệt” tình trạng này, Bộ Y tế đã thành lập Ban xây dựng Đề án chống quá tải BV, Đề án đã hoàn tất việc “dựng” phác thảo năm nhóm nguyên nhân chính dẫn đến quá tải.
Nguyên nhân đầu tiên gây nên quá tải BV là do nhu cầu và ý thức KCB của người dân. Khi kinh tế - xã hội phát triển, người dân đã nhận thức cao hơn về nhu cầu chăm sóc sức khỏe, nên có xu hướng lựa chọn các dịch vụ tốt nhất. Do đó, người bệnh và gia đình họ coi trọng chuyên môn, kỹ thuật và luôn muốn được điều trị tại các BV tuyến trên. Điều đó, tạo sự quá tải lớn, nhiều khi không cần thiết, có khi là quá tải ảo. Theo nghiên cứu của Bộ Y tế, có tới 60% bệnh nhân ở tuyến TW có thể điều trị ở tuyến dưới.
Bên cạnh đó, mô hình bệnh tật đang thay đổi: gần đây, ở nước ta tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp với nhiều loại bệnh mới nổi, xảy ra liên tục như cúm A (H5N1), tiêu chảy cấp, tay - chân - miệng... và các bệnh không lây nhiễm như huyết áp, tim mạch cũng gia tăng, khiến nhu cầu KCB tăng cao. Nguyên nhân thứ 3 là do đầu tư cho y tế hiện còn thấp. Theo thống kê của
So với các quốc gia trong khu vực, chi cho y tế ở Việt Nam chỉ đạt 58,3 USD/người, thấp hơn nhiều so với các nước khác: Thái Lan (136,5 USD/người), Malaysia (307 USD/người), dẫn đến cơ sơ hạ tầng y tế không đáp ứng nhu cầu thực tế, thiếu giường bệnh; thiếu trang thiết bị; thiếu nhân lực có trình độ... Trong khi đó, tuyến y tế cơ sở còn nhiều hạn chế, không đáp ứng yêu cầu điều trị cả về trang thiết bị lẫn đội ngũ cán bộ.
Một nguyên nhân cũng được chỉ ra là hiện còn chưa xây dựng đầy đủ các quy chế, hướng dẫn chuyên môn, kỹ thuật, chính sách, trong khi lại có những tác động không mong muốn của một số chính sách trong việc thực hiện ở các cơ sở y tế. Việc điều trị vượt tuyến dễ dàng và vẫn được BHYT thanh toán một phần viện phí càng làm tăng đáng kể các ca điều trị vượt tuyến không cần thiết. Ngoài ra, cơ chế phân bổ ngân sách theo đầu giường bệnh hạn chế trong việc tăng giường bệnh, đặc biệt đối với các tỉnh nghèo, khó khăn...
Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến, để giải quyết căn cơ và lâu dài những vấn đề này, một mình ngành Y tế khó có thể thực hiện được, mà cần nỗ lực của nhiều bộ, ngành, địa phương và chính người dân. Trong Đề án giảm tải BV mà Bộ Y tế chuẩn bị trình Chính phủ, Bộ Y tế đưa ra một số giải pháp chính: Tăng số giường bệnh, mở thêm BV; củng cố, tăng cường y tế địa phương, cơ sở; tăng cường năng lực, trang thiết bị cơ sở vật chất cho tuyến dưới, trạm y tế xã. Cán bộ chuyên khoa giỏi là yêu cầu quan trọng nên Bộ Y tế đã và đang cố gắng đào tạo các loại hình theo yêu cầu xã hội.
Giải pháp tiếp theo của Bộ Y tế là đổi mới cơ chế tài chính để thu đủ bù chi và tới đây, sau khi Chính phủ đồng ý, Nghị định đổi mới cơ chế tài chính sẽ chính thức được ban hành. Điều này cũng đòi hỏi Bộ Y tế, Bộ LĐ-TB&XH, Bộ Tài chính phải có Thông tư liên bộ điều chỉnh Thông tư đã ban hành quá lâu về giá dịch vụ y tế.
Một giải pháp nữa được ngành Y tế coi trọng là phân tuyến kỹ thuật với việc đổi mới cách phân tuyến theo năng lực của đơn vị, cơ sở vật chất, trang thiết bị, con người. Quy chế về chuyển bệnh nhân cũng sẽ cụ thể, tức là chỉ những người mắc bệnh nặng mới cần lên tuyến trên cùng. Mạng lưới bác sỹ gia đình và việc đào tạo bổ sung nhân lực sẽ được tăng cường
