Năm 2002, những hộ dân Đan Lai đầu tiên ở bản Cồn đã được di dời ra các vùng tái định cư ở Cửa Rào, Tân Sơn, Thạch Sơn. Mặc dù còn nhiều khó khăn song sức sống mới đã hồi sinh…
Hồi sinh trên miền đất mới
Tôi có dịp trở lại xã biên giới Môn Sơn đúng vào thời điểm vừa tròn 7 năm những hộ dân Đan Lai đầu tiên rời "ốc đảo" ra bản tái định cư mới. Đã thấy một sự khác biệt đến ngỡ ngàng hiện ra trước mắt. Khởi đầu là những ngôi nhà xây kiên cố, những nương lúa xanh mướt, tiếng bi bô của những đứa trẻ trong các lớp học xa gần, đã thấy bóng dáng của những chiếc xe đạp, xe máy và đặc biệt hơn là dòng điện đã le lói khắp các nóc nhà…
Sức sống mới đã hiện hình ở các bản Cửa Rào, Tân Sơn, Thạch Sơn. Nhớ lại những ngày đã qua, ông Lê Văn Hoa, Phó bản Tân Sơn, người Đan Lai duy nhất là đảng viên hồ hởi nói: “Đời sống bà con giờ khác lắm rồi. Nhiều gia đình đã có xe đạp, xe máy, 90% hộ đã có tivi xem”.
Tới nay đã có tổng cộng 88 hộ, 557 khẩu Đan Lai di chuyển ra 3 bản tái định cư. Ra bản mới, có dòng điện kéo về tới cửa, cuộc sống đã bừng sáng. Điều quan trọng hơn, người Đan Lai đã biết mặt con chữ. Trước đây, những đứa trẻ sinh ra muốn tới trường phải vượt qua những dòng thác hung dữ trên sông Giăng bằng những chiếc thuyền độc mộc tự chế.
Nay, Trường Tiểu học Môn Sơn 3 đã đặt ngay tại bản, kéo con chữ về với những đứa con Đan Lai. Trường THCS Môn Sơn cũng có 68 học sinh Đan Lai đang theo học. Năm học này, bản làng Đan Lai mừng lắm khi một người con của bản (em La Thị Hoài) học tới cấp 3.
Một điều dễ nhận thấy, cuộc sống nơi đây thật bình yên. Thượng tá Hoàng Văn Tấn - Trưởng công an huyện Con Cuông khẳng định: "Mặc dù là xã biên giới, đời sống còn nhiều khó khăn song tình hình an ninh trật tự tại Môn Sơn, đặc biệt là 3 bản tái định cư của người Đan Lai luôn được đảm bảo, ít xảy ra phạm pháp hình sự hoặc những vụ việc phức tạp".
Để thực hiện dự án "Bảo tồn và phát triển bền vững tộc người Đan Lai" của Chính phủ, giữa năm 2009, Bộ đội biên phòng tỉnh Nghệ An phối hợp với Đồn Biên phòng 555 đã xây dựng Trạm xá quân dân y kết hợp ngay tại bản Cò Phạt. Tổng Công ty Khai thác, thăm dò dầu khí Việt Nam hỗ trợ công trình 300 triệu đồng. Ngoài ra, Bộ Tư lệnh Quân khu IV còn hỗ trợ 700 triệu để cấp phát chăn màn, gạo cho 168 hộ Đan Lai tại Cò Phạt, Khe Búng trong thời gian 1 năm (2009-2010).
Đã bớt khổ nhưng chưa hết nghèo
Tình trạng thiếu nước sinh hoạt, thiếu nước sản xuất đang diễn ra tại các bản tái định cư của người Đan Lai. Năm 2002, khi những hộ dân đầu tiên di chuyển tới Tân Sơn, Cửa Rào, Nhà nước đã hỗ trợ xây dựng 15 giếng khơi nhưng đào sâu mãi vẫn không có nước.
Tới 2004, Nhà nước tiếp tục làm bể, đường ống dẫn nước nhưng tới nay không còn tác dụng. Một tin vui đã đến khi đầu năm 2009, Nhà nước tiếp tục đầu tư 4 tỉ đồng xây dựng trạm bơm tại bản Tân Sơn. Nếu thuận lợi thì chỉ đầu năm 2010, tình trạng thiếu nước sinh hoạt sẽ được giải quyết cơ bản.
Hiện nay, 159 hộ dân Đan Lai vẫn sống trong vùng lõi rừng quốc gia Pù Mát tại hai bản Cò Phạt, Khe Búng. Ông Vi Văn Tụ - Phó Chủ tịch UBND xã Môn Sơn cho biết: "Trong năm 2010, xã có chủ trương đưa tiếp 35 hộ trong các bản Cò Phạt, Khe Búng ra bản Thạch Sơn (Thạch Ngàn). Hiện tại quĩ đất tái định cư ở Môn Sơn đã hết".
Bóng đêm đổ xuống vùng biên viễn nhanh hơn. Ánh điện hắt ra từ một vài nóc nhà đã khiến cho núi rừng không còn hiu quạnh. Đã thấy ấm áp biết bao khi người Đan Lai không còn phải sống trong hốc núi