Nhiều lần đi trên QL14 đoạn qua thôn 3, xã Diên Bình, chúng tôi nhìn thấy điểm trường thôn 3 Trường Mầm non Ánh Dương nằm sát bên Nghĩa trang nhân dân thôn 3 và đối diện với quán bán quan tài trông rất phản cảm, không phù hợp với môi trường sư phạm.
Làm việc với chúng tôi, bà Nguyễn Thị Mai Phương - Hiệu trưởng Trường Mầm non Ánh Dương cho rằng: "Điểm trường mầm non thôn 3 gồm có 3 phòng học, được xây dựng năm 2001, bằng nguồn vốn Chương trình 135 của Chính phủ. Đến năm 2004, điểm trường này đã được chính quyền địa phương bàn giao cho Ban giám hiệu nhà trường quản lý và sử dụng. Năm học 2010-2011, điểm trường này đã dạy 22 cháu từ 3-5 tuổi, là con em đồng bào các dân tộc thôn 3. Trước đây, khu nghĩa địa này nằm cách khá xa điểm trường, nhưng đến nay, do người dân chôn cất người chết ngày càng nhiều, nên đã lấn sát trường học, ảnh hưởng không tốt đến môi trường sư phạm. Cứ có đám tang là học trò và cô giáo đều "nghỉ giải lao" để nghe… tiếng mõ, tiếng chiêng, tiếng cầu siêu và cả tiếng khóc của người thân tiễn biệt người quá cố, nghe rất não ruột".
Phản cảm hơn, vào khoảng cuối năm 2010, người dân thôn 3 chung tay, góp sức xây dựng cổng "Nghĩa trang nhân dân thôn 3" làm "hàng xóm" với cổng "Trường Mầm non Ánh Dương - điểm trường thôn 3" trông rất bề thế. Trong lúc đó, đối diện với điểm trường là nơi gia đình ông Trần Đình Thả bán quan tài. Vì vậy, các cháu mầm non học tại điểm trường này hằng ngày phải đối diện với hình ảnh, sự việc liên quan đến cái chết nhiều hơn là sự sống...!
Có 2 cô giáo phụ trách lớp học 22 cháu của điểm trường này nghe mãi tiếng khóc, tiếng cầu siêu, tiếng chiêng, tiếng trống… cũng hồn vía lên mây. Dù gia đình của các cô giáo ở cách xa điểm trường này nhiều cây số, nhưng không có cô giáo nào dám ở lại đêm tại ngôi trường thân yêu của mình. Một cô giáo đề nghị giấu tên cho biết: "Cứ có đám tang, tụi em đóng kín tất cả các cửa phòng học, nhưng vẫn nghe tiếng chiêng, tiếng trống liên hồi. Thân nhân người chết đem các vật dụng hằng ngày của người đã khuất hỏa thiêu cùng với vàng mã… đã tạo ra những đám khói và tàn nhang bay vào lớp học bốc mùi khét lẹt. Còn các cháu thì bịt tai, bịt mũi lại và nhăn nhó mặt mày".
Nguy hại hơn, tại điểm trường thôn 3 này có đào một cái giếng nước dùng cho giáo viên và học sinh sinh hoạt hằng ngày. Nhưng mồ mả của người chết ngày càng "tấn công", "bao vây" sát nách điểm trường, nên không ai dám sử dụng, vì sợ ô nhiễm.
Ông Nguyễn Kim Hùng - Thôn trưởng thôn 3, xã Diên Bình giải thích: Khu nghĩa địa này tồn tại từ năm 1958. Trước đây, người dân ở các thôn 1, 2, 3, 6 của xã chôn cất người chết tại đây. Nhưng nay, người chết ở khối 10 và 11 thị trấn huyện Đăk Tô cũng đưa về chôn. Nguyên nhân là do, một số người dân ở xã Diên Bình thực hiện chủ trương tái định cư lòng hồ thủy điện Plei Krông lên khối 10 và 11 thị trấn Đăk Tô sinh sống, nhưng mồ mả ông cha của họ vẫn còn chôn cất tại Nghĩa trang nhân dân thôn 3, nên họ muốn quy về một chỗ để dễ tảo mộ hằng năm. Vì vậy, mộ ở đây ngày càng nhiều và tâm lý ai cũng muốn mộ của người thân mình nằm ở mặt tiền, nên đã lấn ra đường.
Trước đây, diện tích đất xây dựng điểm trường thôn 3 là sân vận động của thôn. Nhưng khi được Nhà nước đầu tư xây dựng trường học mầm non cho thôn, cán bộ xã thấy mảnh đất này bằng phẳng, vị trí đẹp, nên đã cho xây dựng điểm trường. Tuy nhiên, việc bố trí điểm trường mầm non gần khu nghĩa địa như thế này theo tôi là phản giáo dục. Tại các buổi tiếp xúc cử tri của HĐND các cấp, tôi đã kiến nghị về việc này nhiều lần, nhưng đến nay các ngành chức năng vẫn chưa có kế hoạch xử lý".
Trưởng phòng GD&ĐT huyện Đăk Tô - Hồ Văn Châu thẳng thắn thừa nhận: "Việc bố trí điểm trường ở gần khu nghĩa địa là chưa phù hợp. Vì vậy, sắp tới Phòng GD&ĐT huyện sẽ làm việc với UBND xã Diên Bình để có hướng xử lý. Trước mắt, chính quyền địa phương nên vận động người dân có giải pháp phù hợp trong việc đốt vàng mã và các vật dụng sinh hoạt hằng ngày của người chết, không cho khói phát tán ảnh hưởng đến giờ học của các cháu. Mặt khác, gia đình ông Trần Đình Thả kinh doanh buôn bán quan tài đối diện với điểm trường nên che chắn cẩn thận, không để những hình ảnh về quan tài đập vào mắt các cháu mẫu giáo. Năm học tới, có thể ngành sẽ bố trí các cháu mẫu giáo thôn 3 đến học tại điểm chính của Trường Mầm non Ánh Dương"
