1. Nối trong dòng người chầm chậm sau linh cữu, tôi chợt nhớ thêm những dòng trong chính sử. Đức vua Lê Dụ Tông là một ông vua lành, thông tuệ. Riêng niên hiệu trong 24 năm làm vua đặt là Vĩnh Thịnh và Bảo Thái phần nào cũng nói lên một thời thịnh trị. Không có thứ na ná như một vài vị vua trong lịch sử phong kiến mà thi sĩ Chế Lan Viên đã chua chát Có làm vua cũng là vua quèn/ Mũ triều thần lẫn cùng rổ rá/ Áo long bào lắm khi phải vá/ Suốt đời lo miếng ăn cho dân tộc không xong/ Không phải là vua trong lục viện tam cung/ Có sẵn ba ngàn em trong vườn lê múa hát/ Cho nên nếu ta có trách vua thì cũng trách cho có chừng có mực...
Không biết có phải nạn binh đao Trịnh Nguyễn tạm lắng không mà vua được hưởng cơ nghiệp thái bình. Trong nước vô sự. Triều đình làm được nhiều việc, pháp độ đầy đủ tiến bộ (Vua bỏ hình phạt chặt tay chặt chân rùng rợn kéo dài hàng thế kỷ) kỷ cương thi hành được hết. Xứ xa lạ thì dâng lễ vật tỏ rõ lòng thành, ngoại bang thì trả lại đất. Nhà vua không phải khó nhọc mà mọi việc đâu ra đấy. Cũng cần phải nói có vai trò giúp rập của Chúa Trịnh Cương mà có người nhận xét là danh thì vua, công thì của Chúa!
Sử Việt mình hiếm một vị vua nào mà lúc sinh thời lẫn khi khuất núi lại lắm sự tất tả như ngài đây? Tiếng phát tích là Thanh Hoa, vị hậu duệ vua Lê Thái Tổ Lê Duy Phường này từ bé đến lớn, ngài đều ở Thăng Long. 24 năm trên ngôi báu với cái tên Lê Dụ Tông, 3 năm đi tu cũng là ngụ ở đất Thăng Long cả. Cho mãi đến năm 52 tuổi về với các bậc tiên đế, ngài mới yên nghỉ tại vùng đất Lam Kinh xứ Thanh những 233 năm!
Không biết ngài có quở mắng chi không, nhưng rồi lại chịu khó lặn lội ra Hà Nội, tên mới của Thăng Long ngự suốt 45 năm tại một căn buồng của Viện Bảo tàng Lịch sử vui lòng cho con cháu nghiên cứu khoa học trên chính long thể mình! Bây giờ nhờ ơn đổi mới, ngài mới được về lại đất Thanh Hoa.
Vị vua này có người ông nội Lê Thần Tông cũng khá là độc đáo trong hàng chục những vị vua Lê. Trong 4 bà vợ của vua Lê Thần Tông, 3 bà vợ đều là người dân tộc Thái, Dao, Tày. Bà thứ 4 là một tiểu thư con gái yêu của một thương nhân người Hà Lan. Không biết cơn cớ gì, bà vợ người ngoại quốc ấy sau đó đã trở về cố quận và nghe đâu thời gian ấy bà phi đó đang mang thai?
Dịp qua Hà Lan năm đã xa ấy, tôi đã có một cuộc đàm đạo thú vị với viên sứ thần người Việt, đại sứ Đinh Toàn Thắng. Đại sứ cho biết, nếu lịch sử vốn ẩn chứa bao điều ngẫu nhiên thú vị thì ông sẽ nỗ lực làm cái việc tìm hiểu di duệ của của vị vua Lê độc đáo này! Năm tháng lừ đừ trôi, những cố gắng của viên sứ thần người Việt ấy cho đến giờ vẫn bóng chim tăm cá...
2. Tôi đã đến khu vườn nhà bà Kính xã Xuân Giang, huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa, nơi tháng 2/1958 phát lộ ra ngôi mộ vua Lê Dụ Tông. Bây giờ cơ ngơi ngôi nhà mái bằng cùng khu vườn nhà bà Kính cùng mấy hộ khác đã phải di dời để nhường chỗ cho khu lăng mộ đức vua vừa được hoàn táng về nơi cũ. Bà kể trước khi việc xã đào mương phạm phải ngôi mộ, hàng tháng giời, cứ đêm đêm ông chồng bà đều nghe thấy có tiếng ngựa phi, tiếng quan quân trẩy rầm rập. Đương đêm bà phải lặng lẽ lên hương thì cả nhà mới ngủ yên!
Năm 1964, theo quyết định của Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã diễn ra một sự kiện khảo cổ hi hữu với việc phát lộ thi hài vua Lê Dụ Tông! 45 năm sau, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã thể theo nguyện vọng của Bộ VHTT, UBND tỉnh Thanh Hóa và dòng họ Lê Việt Nam quyết định kết thúc công việc nghiên cứu khoa học để đưa vị vua Lê trở lại chính nơi ngài đã phải ra đi sau 45 năm góp cho nền khảo cổ còn non trẻ của quốc gia một chút ít vốn liếng cũng như kinh nghiệm!
Thời điểm cái năm 1996, tưởng như hoàn tất đến nơi việc hoàn táng, tôi đã ngồi hầu chuyện các anh Lê Văn Tu, Mai Xuân Minh khi đó là Bí thư, Chủ tịch tỉnh Thanh Hóa. Chỗ quen biết thân gần, trực tiếp nghe các anh bày tỏ cái nỗi nhẹ cả người khi việc hoàn táng đang rất thuận! Hóa ra hằng bao năm nay, hai vị lãnh đạo đây, len lỏi trong bộn bề những lo lắng cho đời sống trần thế của 4 triệu dân xứ Thanh đã từng canh cánh điều tâm linh rằng làm sao kết thúc mau đi cái việc nghiên cứu khoa học để đưa vị vua Lê về lại đất Thanh. Chẳng phải các ông bị ám ảnh này khác mà là việc các ông đang thể theo nguyện vọng của các vị lãnh đạo tiền nhiệm trước, thể theo nỗi canh cánh của không ít con dân xứ Thanh và của dòng tộc họ Lê Việt Nam đơn giản là làm được việc ấy cho nó... lành! Nguyện cầu vĩnh viễn âm phần. Phù hộ vững bền miếu duệ. Sống vì mồ vì mả / chả ai sống vì ruộng cả ao liền vv...
Là những lời truyền khẩu bao đời làm nên thứ minh triết trong đời sống tâm linh dân Việt. Làm việc hoàn táng ấy cũng là để xứ Thanh thêm ổn định để đi lên, để hòa nhập với nhịp độ đổi mới dân chủ của cả nước! Nhưng đùng cái, việc ấy đã lại không thuận! Duyên do là một nhà khoa học tên tuổi đã tuyên bố rằng ông chưa được nghiên cứu thi hài nhà vua! Thế là đình hoãn lại. Sau đó nhà khoa học ấy không may đột ngột bị bán thân bất toại. Cũng chỉ là thứ tai biến thường nhưng nhiều người thầm thì rằng nhà khoa học ấy bị ngài... quở!
Không đợi được cái ngày hôm nay. Các anh Mai Xuân Minh, Lê Văn Tu đã đột ngột về cõi cả! Bây giờ chợt nghĩ, vong linh hai anh cũng được ngậm cười? Để có quyết định hoàn táng lẫn suôn sẻ đến giờ việc hoàn táng, có lẽ cũng phải nhắc lại cái câu trong “Bình Ngô Đại Cáo” bị lãng quên trong sách giáo khoa gần 50 năm nay (bây giờ đã được lấy lại) âu cũng nhờ trời đất tổ tông linh thiêng ngầm giúp mới được như vậy!
3.Có thể nói, cơ man nào những lăng, những mộ thứ giả thứ thật nhưng vua Lê Dụ Tông là đại biểu duy nhất của triều đại phong kiến Việt Nam tồn tại trên 1.000 năm mà người đời nay còn cơ may được nhìn thấy hình hài. Nếu là cơ may với giới khảo cổ, với những ai đó quan tâm nhưng là sự nhọc nhằn, là sự thắc thỏm bất an về đường tâm linh của những nhà chức việc xứ Thanh của con dân xứ Thanh suốt nửa thế kỷ qua, năm qua. Là công trình xiết kể mấy mươi của nhiều người can dự chung lo vào công việc hoàn táng mà vì nhiều nhẽ chưa tiện kể ra! Bây giờ hay là thời điểm nào, những công trình nghiên cứu trên long thể đức vua Lê Dụ Tông suốt gần nửa thế kỷ qua, nếu không thuộc phạm vi bí mật quốc gia sẽ được công bố?
Tại buổi khâm liệm vua Lê Dụ Tông rạng ngày 25/1/2010, thấy trên bàn thờ nơi quàn giữ thi hài ngài từ năm 1964 đến nay không có một tấm hình nào, một nhà khoa học đã bức xúc rằng, những nghiên cứu những công trình gì trên long thể ngài thì chả biết nhưng ADN của ngài sẵn đấy, nào tóc nào da nào xương, phương tiện kiến thức bề bề trong tay mà ở thời buổi @ này các nhà chức việc lại không lo nổi việc dựng cho cụ một tấm hình?
Tôi thầm nghĩ, nếu làm được điều đó thì thỏa bao nỗi ước mong của bà con dòng họ Lê cũng như bao lương dân Việt khác nhờ khoa học nên được chiêm bái hình hài một vua Lê gần 300 năm trước? Chúng ta cũng cần lưu tâm đến lời bộc bạch của GS Nguyễn Lân Cường, người được giao trọng trách việc khâm liệm: "Từ lâu tôi đã có ý kiến rằng, những xác ướp cổ của chúng ta sau khi khai quật nghiên cứu thì nên mai táng lại, chỉ giữ lại những đồ tùy táng. Lý do là vì chúng ta chưa đủ điều kiện bảo quản lâu dài (muốn bảo quản phải đưa vào môi trường chân không…) Trước đây khi được hỏi ý kiến thì tôi cũng tán thành việc đưa cụ về Thanh Hóa. Nay thì đã thành sự thật. Khu vực hoàn táng cụ, người ta sẽ xây dựng thành một khu lăng mộ rất đẹp, xứng đáng với công lao của cụ trong lịch sử. Cụ là một ông vua hiền tài, trong giai đoạn trị vì, đất nước được thanh bình".
4. Mặc dù tháng 10/2009 có quyết định của Thủ tướng Chính phủ, nhưng việc hoàn táng vua Lê Dụ Tông đã để lỡ hai dịp tốt là tiết trùng cửu (9/9 âm lịch) và song thập (10/10 âm lịch).
Không phải BTC Lễ hoàn táng cấp nhà nước (tiền lệ chưa có một ban bệ có chức năng na ná như thế này cả) hay chính quyền tỉnh Thanh Hóa sao nhãng trù trừ... Duyên do thật đơn giản mà cũng thật phức tạp! Như mọi người đã biết, phần mộ vua Lê Dụ Tông được phát lộ tại thôn Bái Trạch, xã Xuân Giang, huyện Thọ Xuân. Xuân Giang và Xuân Quang cùng chung một xã được tách ra từ hồi có chế độ mới. Một số người dân xã Xuân Quang thì muốn vua Lê Dụ Tông được an nghỉ ngay bên cạnh cháu nội mình là vua Lê Hiển Tông (Vua Lê Hiển Tông (1740-1786), thân sinh Ngọc Hân công chúa và là bố vợ của hoàng đế Quang Trung). Còn dân xã Xuân Giang thì đơn giản hơn, cụ đã nằm tại đất làng tôi, xã tôi hằng trăm năm nay rồi, cụ ra đi như thế nào thì nay lại về đúng nơi ấy! Rằng người xưa đã quyết nơi đặt mộ ngài thì nay con cháu cứ thế mà làm!
Con sông Nông Giang được khơi từ thời Pháp thuộc là ranh giới giữa hai xã. Người ta kháo nhau rằng, do con sông nên long mạch làng bị đứt (!?) vậy nên để vua đâu cho hợp lý để vượng được khí! Rồi cũng lác đác có những lời xầm xì đại loại hoàn táng vua ở đâu thì nhà nước sẽ đầu tư lớn nơi ấy(?!) v.v... và v.v...
Những là nghe dân, tham khảo ý kiến của dân và ý kiến trong dòng họ Lê cả nước. Nghe đâu cũng có tham khảo ý kiến của các nhà phong thủy lẫn ngoại cảm nữa chứ... Những là mềm dẻo khoa học lẫn cả quyết liệt, nội những thứ ấy đã khấu đứt đi mất bao ngày! May mà việc hoàn táng được thực hiện trước tiết lập xuân non chục ngày! Bởi không có việc di chuyển mồ mả vào cái tiết xuân như thế?
5.Theo số liệu của Văn phòng Hội đồng họ Lê Việt Nam thì Lễ hoàn táng thi hài Vua Lê Dụ Tông là dịp tập hợp được nhiều đoàn đại biểu họ Lê các tỉnh nhất từ trước đến nay. Mặc dù Ban Tổ chức và Hội đồng họ Lê Việt
Ngoài ra, còn nhiều đoàn cấp quận, huyện. Trong các lần họp mặt toàn quốc họ Lê Việt
Rất nhiều ý kiến đồng tình khi nghe một thành viên trong Ban Tổ chức lễ hoàn táng xúc động phát biểu rằng, trăm làng họp nên nước, ngàn họ làm thành quốc gia, làm nên dân tộc. Nếu dòng họ nào cũng biết liên kết đồng lòng mà lo việc xóa đói giảm nghèo, xóa tệ nạn, khuyến học... như lo việc tiên tổ như hôm nay thì quả là hồng phúc cho dân tộc!
Bất ngờ, một việc, nói đúng hơn là một sự kiện diễn ra ngay sau lễ tế của các thành viên dòng họ Lê. Hai bát hương dùng cho Lễ hoàn táng đã đột ngột bùng cháy! Chao ôi, rất nhiều sự lành lẫn may mắn của việc bát hương đột ngột hóa, người ta thường vẫn nắc nỏm vậy? An lành đâu riêng chi cho xứ Thanh mà cho cả đất nước này?
Giữa làng Bái Trạch, xã Xuân Giang nằm trong mạch đất Lam Kinh linh thiêng nơi quần tụ mộ phần hàng chục vị vua Lê, có lẽ phần mộ ngài đây sẽ yên tĩnh vĩnh viễn? Cầu giời được như thế...
