Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị mở ra những định hướng chiến lược và động lực mới cho xây dựng, phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Với tinh thần khẩn trương đưa Nghị quyết vào cuộc sống, Hà Nội đang tập trung cụ thể hóa bằng những chương trình, nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, tạo đột phá trong phát triển. Xung quanh vấn đề này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội (nay là Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội).
Phóng viên (PV): Thưa TS Nguyễn Viết Chức, ông có thể chia sẻ về ý nghĩa của Nghị quyết số 02? Sự ra đời của Nghị quyết này có ý nghĩa thế nào với Thủ đô Hà Nội?
TS Nguyễn Viết Chức: Ngày 17/3/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 02 với 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, giải pháp chủ yếu gồm: Quy hoạch phát triển Thủ đô với tầm nhìn dài hạn, ổn định; đẩy mạnh liên kết, phát triển vùng; xây dựng thể chế đột phá phát triển Thủ đô; phát triển toàn diện văn hóa, con người Thủ đô; xác lập mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô; phát triển các ngành kinh tế thế mạnh của Thủ đô. Cùng với đó là huy động, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn lực; giữ vững quốc phòng-an ninh, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội; nâng tầm công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế; nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng bộ Thủ đô.
Điều đầu tiên chúng ta phải khẳng định là các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến Hà Nội. Sự quan tâm này không phải chỉ mới có từ Nghị quyết này, mà đã được thể hiện xuyên suốt từ đầu nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng. Nhiều lần các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đặc biệt là đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã làm việc trực tiếp với Hà Nội.
Đây không phải là sự ưu ái hay thiên vị, mà là tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo Đảng và đất nước, một tầm nhìn kế thừa và tiếp nối tư tưởng của Bác Hồ. Bác từng nói, Thủ đô Hà Nội phải đi đầu, phải gương mẫu, phải làm gương. Nghị quyết 02 ra đời mang ý nghĩa chính trị, xã hội và pháp lý vô cùng to lớn, giúp Hà Nội thể chế hóa các chủ trương của Đảng thành những quy định cụ thể, tạo hành lang pháp lý vững chắc để triển khai các hoạt động quan tâm, hỗ trợ một cách đồng bộ và hiệu quả. Ý nghĩa của Nghị quyết vô cùng to lớn: Tạo một sức bật mới cho Thủ đô trong kỷ nguyên vươn mình của cả dân tộc.
Nghị quyết 02 còn thể hiện rõ tinh thần tháo gỡ các "điểm nghẽn", tạo ra cơ chế đặc thù, thông thoáng nhất để Hà Nội bứt phá. Từ tinh thần của Nghị quyết 02 và Luật Thủ đô (với các cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ), chúng ta mới có cơ sở phê duyệt Quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn 100 năm. Mọi thứ đều có liên quan chặt chẽ và được làm rất bài bản.
PV: Theo ông, điểm mới quan trọng nhất của Nghị quyết 02 so với các chủ trương, nghị quyết trước đây về phát triển Thủ đô là gì? Nghị quyết 02 đã trang bị cho Hà Nội những công cụ gì để Hà Nội thực sự bứt tốc, trở thành thành phố toàn cầu, dẫn dắt khu vực trong kỷ nguyên mới?
TS Nguyễn Viết Chức: Bên cạnh đánh giá những kết quả mà Hà Nội đã làm được, Nghị quyết 02 cũng chỉ rõ những kết quả đạt được chưa tương xứng với vị trí, vai trò, tiềm năng, lợi thế và vai trò đặc biệt của Thủ đô. Tốc độ tăng trưởng trong nhiều năm thấp hơn so với một số địa phương trong vùng; quy mô kinh tế còn nhỏ so với một số thành phố lớn trong khu vực ASEAN. Công tác quy hoạch và quản lý đô thị còn bất cập, thiếu đồng bộ, chưa theo kịp tốc độ phát triển; các "điểm nghẽn" về ùn tắc giao thông, trật tự đô thị, ngập úng, ô nhiễm không khí, môi trường, an toàn thực phẩm chậm được khắc phục; việc khai thác, phát huy nguồn lực cho phát triển chưa hiệu quả; quản lý đất đai, tài sản công chưa chặt chẽ; không gian phát triển, nhất là không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian đô thị mới chưa được tổ chức hợp lý; phát triển kinh tế số, xây dựng xã hội số mới bước đầu được quan tâm; văn hóa chưa trở thành nền tảng và động lực cho phát triển; vai trò là trung tâm lan toả, động lực dẫn dắt phát triển vùng và quốc gia chưa được thể hiện rõ nét.
Nghị quyết 02 nêu, những hạn chế, yếu kém trên có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó nguyên nhân chủ quan là chủ yếu: Nhận thức về vai trò, vị trí, phát triển bền vững của Thủ đô chưa đầy đủ; công tác đầu tư, phát triển hệ thống hạ tầng đô thị thiếu đồng bộ và kịp thời; cơ chế, chính sách chưa đủ đột phá, phân cấp, phân quyền chưa đủ mạnh; công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện có mặt còn thiếu quyết liệt, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức và năng lực tổ chức thực thi ở một số đơn vị còn hạn chế, kỷ luật, kỷ cương chưa nghiêm.
Theo tôi, điểm quan trọng nhất của Nghị quyết chính là cơ chế để tháo gỡ điểm nghẽn. Quyết sách này tạo ra cơ chế rất thông thoáng. Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và lãnh đạo thành phố Hà Nội đã quán triệt rất rõ: Cán bộ không được né tránh, khó ở đâu phải báo cáo ở đó để giải quyết. Nhờ tinh thần đó, hàng loạt dự án lớn, các tuyến đường giao thông trọng điểm đã được khởi công, hoàn thành. Điều mà trước đây chưa từng có. Thực ra, để đạt được mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao không hề đơn giản, “không có con đường nào rải đầy hoa hồng”.
Chúng ta vui mừng với những thành tựu đạt được nhưng không được "ngủ quên trên vòng nguyệt quế". Xung quanh các nước đang tiến rất nhanh, mình phải tiến nhanh và mạnh hơn nữa thì mới sánh vai được. Tháo gỡ điểm nghẽn rồi thì cán bộ phải xông pha, việc khó cũng phải làm chứ không thể "dễ làm khó bỏ". Tinh thần lớn nhất của Nghị quyết 02 là vừa cởi gỡ vướng mắc, vừa thổi vào toàn thể cán bộ và nhân dân Thủ đô một luồng sinh khí mới.
PV: Nghị quyết 02 đặt ra mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, kinh tế số, công nghiệp văn hóa và khoa học công nghệ. Theo ông, Hà Nội làm thế nào để vừa phát triển hiện đại mà vẫn giữ được nét riêng của vùng đất kinh kỳ nghìn năm văn hiến?
TS Nguyễn Viết Chức: Giữ gìn, bảo tồn Thăng Long ngàn năm văn hiến nhưng đồng thời phải phát triển hiện đại — đây là bài toán rất khó. Đây không phải việc riêng của lãnh đạo Thành ủy, mà toàn Đảng bộ, nhân dân và đặc biệt là giới khoa học phải cùng vào cuộc với tất cả tâm huyết. Giữ gìn không có nghĩa là ôm khư khư cái cũ. Bảo tồn và phát triển văn hóa đòi hỏi chúng ta phải biết trân trọng, bảo tồn, nhưng đồng thời cũng phải biết phát huy giá trị trong những điều kiện mới. Kỷ nguyên số đòi hỏi phải đi nhanh, nhưng đi nhanh làm sao để hài hòa, toàn diện.
Bất kỳ cuộc cách mạng nào cũng có sự đánh đổi, nhưng quan trọng nhất mọi quyết sách phải dựa trên sự đồng thuận của nhân dân và lợi ích phải hài hòa. Minh chứng rõ nhất là việc lấy ý kiến nhân dân về Đồ án Quy hoạch phân khu đô thị Sông Hồng (Trục đại lộ Sông Hồng). Đây là phương pháp làm việc rất văn hóa, nhân văn và cụ thể hóa đúng tinh thần Nghị quyết 02. Việc quy hoạch quyết định giữ lại 8 làng cổ ven sông Hồng tôi đánh giá là tuyệt vời. Nó không chỉ là câu chuyện cảnh quan hay kinh tế, mà đó chính là hồn cốt của dòng sông mẹ. Mục tiêu cao nhất của phát triển văn hóa và quy hoạch dòng sông là phục vụ đời sống nhân dân. “Kỳ tích sông Hồng” chỉ thực sự được xác lập khi đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc và giúp cư dân hai bên bờ sông được trực tiếp thụ hưởng những giá trị của sự phát triển.
Về Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng đang được lấy ý kiến người dân, tôi cho rằng, thành phố Hà Nội hướng tái định cư tại chỗ cho người dân là một việc làm nhân văn! Phải làm như thế mới thành công được. Dịch chuyển người dân bằng các con số cơ học từ chỗ này sang chỗ khác là không nên. Về mặt văn hóa, chính những người dân sống ở đó nhiều thế hệ mới là những người hiểu và yêu dòng sông nhất.
Trường hợp bần cùng bất đắc dĩ phải di dời thì nơi ở mới phải thật sự tốt hơn nơi ở cũ về cả tinh thần, vật chất lẫn cơ hội mưu sinh. Dự án Sông Hồng không thuần túy là hạ tầng giao thông hay cảnh quan, mà là dự án mang tầm vóc lịch sử 100 năm. Chúng ta phải làm thế nào để sau này con cháu nhìn vào phải kính phục và biết ơn. Văn hóa phải thấm sâu vào từng lộ trình của dự án như vậy.
Con người chính là chủ thể tạo nên cuộc sống và văn hóa của một vùng đất. Vì vậy, khi buộc phải di dời để dành không gian cho sự phát triển chung, điều cần được quan tâm không chỉ là nơi ở mới mà còn là những giá trị tinh thần và mối quan hệ đã gắn bó với người dân qua nhiều thế hệ. Điều cần thiết trong quá trình triển khai là tiếp tục lắng nghe người dân, bởi mục tiêu cuối cùng vẫn là để sự phát triển của không gian sông Hồng đem lại những giá trị thiết thực cho cộng đồng.
PV: Để người dân không chỉ là "người thụ hưởng" mà thực sự là "chủ thể" trong quá trình xây dựng Thủ đô theo Nghị quyết 02, chúng ta cần chuyển hóa điều này như thế nào, thưa ông?
TS Nguyễn Viết Chức: Làm chủ không có nghĩa là ngồi chờ thụ hưởng, nhưng làm xong mà không được hưởng thì cũng không gọi là làm chủ. Hai khía cạnh này phải đi liền với nhau. Nghị quyết 02 cụ thể hóa tinh thần của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng: Lấy con người làm trung tâm, tất cả vì hạnh phúc của nhân dân. Chúng ta cũng thấy rồi, Hà Nội đưa cụm từ "hạnh phúc" vào văn kiện Đại hội Đảng bộ Thành phố. Tiêu đề Báo cáo chính trị đại hội XVIII Đảng bộ TP Hà Nội là: “Phát huy truyền thống ngàn năm văn hiến và anh hùng; đoàn kết xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh; tiên phong, đột phá trong kỷ nguyên mới; phát triển Thủ đô văn minh, hiện đại, hạnh phúc”.
Đúng như đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, hạnh phúc, sự hài lòng và niềm tin của nhân dân là thước đo cao nhất của hiệu quả lãnh đạo và năng lực quản trị của hệ thống chính trị. Chính quyền hai cấp và hệ thống chính trị phải tiếp tục sáng tạo, gần dân, lắng nghe dân. Khi người dân thấy mọi quyết sách đều không vì lợi ích nào khác ngoài lợi ích của nhân dân, người dân sẽ ủng hộ hết lòng.
PV: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ rất tâm huyết và sâu sắc của ông!
