Sinh ra và lớn lên trong một gia đình đông anh em ở miền đất bên Phá Tam Giang, năm lên 8 tuổi, ông Dê bỗng dưng mắc chứng bệnh đậu mùa, rồi di căn lên đôi mắt khiến ông bị mù từ đó. “Cha mẹ tui đã bán một thửa ruộng và con thuyền đánh cá để chạy chữa cho tui, nhưng rốt cuộc tiền mất, tật mang...”, ông Dê nhớ lại.
Tuổi thơ cơ cực cứ lặng lẽ trôi qua trong những ngày tháng không nhìn thấy được ánh sáng. Không chịu ngồi một chỗ, ông Dê bắt đầu tập mò mẫm giúp cha mẹ làm việc nhà, như quét nhà, chẻ củi. Ông còn tính từ chiếc giường ra đầu cửa chính bao nhiêu bước chân, từ cửa ra ngõ bao bước chân. Nhờ thế mà mọi ngóc ngách trong nhà ông dần thuộc để không còn bị vấp ngã. Sau đó ông còn tập phân biệt giọng nói của bà con làng xóm để không bị nhầm người...
Có tài chèo đò, bơi lội giỏi nên năm 18 tuổi, ông Dê cùng 3 anh em ruột là Nguyễn Điền, Nguyễn Thị Gái và Nguyễn Sỹ đã chèo đò đưa du kích, vận chuyển lương thực, súng đạn vượt Phá Tam Giang về căn cứ cách mạng Lộc Bình để đánh địch. Nhớ lại lần thoát chết diệu kỳ trên Phá Tam Giang trong năm 1968, ông Dê không khỏi bồi hồi: “Tối hôm đó, khi tui và mấy anh em vừa chèo đò đưa súng đạn, lương thực sang đến giữa sông thì quân địch bắn pháo rực đỏ cả một góc phá. Trúng đạn, chiếc đò cháy rụi. May mà trước đó, tui và mấy anh em kịp nhảy xuống nước bơi ra xa. Chỉ tiếc, bao súng đạn, gạo muối do dân làng tích góp đều bị chìm xuống dòng nước sâu”.
Vợ chồng ông Nguyễn Dê khi đang thả lừ đánh cá trên Phá Tam Giang.
Cảm kích chàng thanh niên mù giàu nghị lực, gan dạ trước mưa bom bão đạn của kẻ thù, cô gái Nguyễn Thị Dưỡng đem lòng yêu mến và sau này trở thành người bạn đời của ông Dê. Bốn năm sau ngày cưới, vợ chồng ông Dê lần lượt sinh được 5 người con trai, 2 người con gái và nuôi dạy khôn lớn...
Mưu sinh trên Phá Tam Giang đối với vợ chồng ông Dê cũng theo quy luật. Cứ 4 giờ chiều mỗi ngày, vợ chồng ông dắt díu nhau lên con thuyền đậu trước nhà để ra phá cho tôm ăn, rồi sau đó đi bủa lưới, bắt cá. Và 4 giờ sáng hôm sau thì vợ chồng ông lại dậy đi thu lừ bắt tôm, cá đem xuống chợ bán. Tuy mù nhưng ông Dê lại làm ra tiền từ việc nuôi tôm và đánh bắt thủy sản trên phá.
Trên con đò nhỏ lênh đênh nơi sóng nước Tam Giang rộng lớn, ông Dê tâm sự: “Chắc cũng tại số trời. Trời thương mình nên dù mình mù nhưng mình cũng có thể sống bằng đồng tiền do đôi tay mình làm ra chú à…”. Nhưng lời tâm sự chân tình ấy làm cho chúng tôi thật sự khâm phục; nhất là một người mù như ông Dê đã vươn lên bằng ý chí và nghị lực của chính mình; không quản ngại mệt nhọc để lao động làm ăn chân chính…
