Tại phiên họp toàn thể của Ủy ban Kinh tế diễn ra mới đây, Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn cho biết: Để trả lời câu hỏi này, người của Bộ Tài chính đã tiếp cận 66 NH thương mại lấy từng con số ngồi cộng lại. Theo đó thì số phải trả từ khu vực doanh nghiệp (DN) của năm 2010 là 202 ngàn tỷ, đến 2011 phải trả 401 nghìn tỷ, còn năm 2012 vừa cộng xong kết quả thì khoảng 480 ngàn tỷ.
Con số được Bộ Tài chính công bố đã làm dấy lên nhiều ý kiến tỏ ra bất bình cho rằng ngành NH “ăn dày” trong khi nền kinh tế khủng hoảng, DN điêu đứng, phá sản. Đi cùng với đó là những vướng mắc của các DN trong việc tiếp cận vốn NH, lãi suất quá cao, nợ xấu trở thành “cục máu đông” làm tắc nghẽn nền kinh tế… Tuy nhiên, đứng ở một góc độ khác, chuyên gia kinh tế, ông Phạm Xuân Hòe, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) lại có nhìn nhận theo cách khác. Theo ông Hòe, việc các NH, cá nhân tổ chức kinh tế đi vay vốn mà phải trả lãi cho NH thì đó cũng là điều đương nhiên. Vấn đề ở đây là trong khi mọi câu hỏi đều xoáy vào “nền kinh tế trả lãi cho ngành NH bao nhiêu”, mà không ai đặt vấn đề ngược lại: Để có được vốn với vai trò trung gian là một tổ chức tài chính của mình, thì ngành NH phải huy động vốn từ nền kinh tế là bao nhiêu, và ngành NH trả lãi cho nền kinh tế bao nhiêu?
Theo cơ quan Thanh tra Giám sát ngân hàng, ước tính từ số liệu báo cáo của các tổ chức tín dụng (TCTD), năm 2012 các TCTD đã trả lãi tiền gửi, tiền vay khoảng 408 ngàn tỷ đồng. Các TCTD thu lãi cho vay từ nền kinh tế với khoảng 420 ngàn tỷ đồng. Chênh lệch thu chi toàn ngành NH trong năm 2012 ước chỉ đạt hơn 20 ngàn tỷ, mức thấp nhất kể từ năm 2008 và cũng chỉ gần tương đương mức chênh lệch thu, chi của năm 2008 hay chỉ bằng khoảng 40% mức của năm 2011 chủ yếu do chênh lệch lãi suất đầu ra, đầu vào giảm, chi phí dự phòng rủi ro gia tăng, tín dụng tăng trưởng thấp. Các chỉ số hiệu quả kinh doanh (ROA, ROE) cũng chỉ bằng khoảng 40% so với mức của năm 2011. Vì vậy, nhiều TCTD không chia cổ tức hoặc có tỷ lệ chia cổ tức thấp (dưới 10%).
Còn theo tính toán của ông Phạm Xuân Hòe, năm 2012, toàn bộ hệ thống NH trả lãi cho nền kinh tế hơn 300 ngàn tỷ. Có thể dẫn ra các ví dụ rất rõ ràng: SCIC (Tổng Công ty Kinh doanh vốn Nhà nước - P.V) gửi vào NH là 19.500 tỷ, thì mỗi năm, họ thu lãi từ NH là 1.528 tỷ đồng. Thứ 2 là hệ thống bảo hiểm xã hội, các tập đoàn bảo hiểm của Việt Nam, chủ yếu là đầu tư thông qua hệ thống NH. Chứng minh cho điều này có thể lấy con số của Bảo hiểm xã hội Việt Nam với số dư vào cuối năm 2012 gửi vào hệ thống NH là 235 nghìn tỷ, một năm họ lấy lãi từ hệ thống NH là 18 nghìn tỷ. Một ví dụ nữa là tiền gửi nhàn rỗi từ Chính phủ thông qua hệ thống kho bạc Nhà nước. Bình quân số dư tiền gửi kho bạc ở hệ thống NH khoảng 70 ngàn tỷ/năm. Nếu tính sơ bộ với lãi suất không kỳ hạn là 2%/năm, thì kho bạc cũng nhận tiền lãi từ NH là 1.400 tỷ. Nhưng khoản lớn nhất là lãi tiền gửi mà hệ thống NH trả cho DN cũng như người dân là trên 280 ngàn tỷ. Và tổng cộng là mức lãi mà NH trả cho nền kinh tế là trên 300 ngàn tỷ.
“Chúng ta phải đặt ngược lại như vậy bởi vì với vai trò trung gian của mình, hệ thống NH phải trả lãi mua vốn đầu vào. Còn lãi đầu ra, đương nhiên NH phải thu từ nền kinh tế. Có thể có những chuyên gia cho rằng mức lãi mà nền kinh tế trả cho NH là hơn 400 ngàn tỷ là rất lớn. Nhưng tôi xin thưa luôn là không thể làm phép trừ số học đơn thuần là lấy tổng thu lãi doanh thu tín dụng đầu ra trừ khoản trả lãi đầu vào ra lãi của NH được. Vì NH có rất nhiều chi phí: chi phí thiết kế sản phẩm, quảng bá khuyến mại, chi phí về lương công nhân, chi phí khấu hao, đặc biệt là chi phí cho khoản dự phòng rủi ro.
Như năm vừa rồi, hệ thống NH trích lập dự phòng rủi ro đến tháng 11 là 68 nghìn tỷ và tiếp tục trong quý I tăng thêm 4.300 tỷ. Kết quả tài chính đánh giá từ các đơn vị có lãi của ngành NH thì lãi giảm ghê gớm về mặt lợi nhuận: trên 30% so với năm 2011. Thứ 2 là có 22 đơn vị thua lỗ thì mức lỗ gấp 7 lần so với năm trước. Chúng tôi cho rằng đó là điều tất yếu khi kinh tế khó khăn. Cho nên vấn đề ở chỗ chúng ta phải bàn thảo như thế nào để đưa ra nhiều vấn đề cấp bách nhất tháo gỡ khó khăn cho nền kinh tế. Để DN có thể phục hồi sản xuất, để dòng chảy tín dụng có thể tiếp tục chảy ra nền kinh tế. Chứ không phải ngồi bàn cãi vấn đề là NH thu lãi từ nền kinh tế bao nhiêu hay ngược lại, nền kinh tế trả lãi cho NH bao nhiêu”, ông Hòe nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, vị chuyên gia này cũng dẫn ra một loạt số liệu về hệ số vay nợ của DN Việt Nam với các chủ nợ. Cụ thể, doanh nghiệp nhà nước (DNNN), theo công bố của Bộ Tài chính là hệ số vay nợ vào khoảng 1,81%, tức là có 1 đồng vốn tự có, thì đi vay 1,81 đồng. Hoặc DN ngoài quốc doanh có hệ số vay nợ là khoảng 2,15%, tức 1 đồng vay 2,15 đồng, trong khi DN FDI đi vay nợ có 1,1%.
“Như vậy, nhìn vào đó để thấy khi đã dùng vốn vay lớn, thì chi phí trả lãi tất yếu phải tăng lên và nó sẽ ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh, và đó là điều tất yếu mà các DN phải tính toán. Theo tôi, chúng ta phải có trao đổi cân bằng. Về phía NH cũng rất tích cực trong tháo gỡ khó khăn: giảm lãi suất, điều chỉnh lãi suất tiền vay hướng đến các lĩnh vực ưu tiên. Tuy nhiên, từ phía các DN, tôi nghĩ họ phải tái cơ cấu mạnh mẽ về mặt sản xuất kinh doanh, đặc biệt là tái cơ cấu về mặt quản trị tài chính, làm sao hướng đến các nguồn vốn rẻ hơn, và có uy tín tốt hơn để huy động các nguồn trái phiếu trên thị trường, để có mức lãi suất thấp hơn”, ông Hòe phân tích
