Tình trạng gà nhập lậu ồ ạt vào Việt Nam không chỉ gây nên nguy cơ đè bẹp ngành chăn nuôi gia cầm trong nước. Nguy hiểm hơn, gà nhập lậu đã mang theo những loại virus biến đổi với độc lực cao, gây nguy hiểm cho con người. Thủ tướng Chính phủ đã có nhiều văn bản chỉ đạo các Bộ, ngành quyết liệt ngăn chặn tình trạng trên. Và dự thảo Đề án ngăn chặn gà nhậu lậu đang được gấp rút xây dựng. Tuy nhiên, cái khó vẫn là sự vào cuộc phối hợp của các Bộ, ngành vì con đường đi của gà lậu lâu nay vẫn “qua mặt” hàng loạt lực lượng chức năng, tràn sâu vào nội địa.
Gà lậu mang theo chủng virus nguy hiểm lây sang người
Theo Phó Cục trưởng Cục CSPCTP về môi trường, Đại tá Trần Trọng Bình đánh giá, chỉ khi nào cuộc chiến chống gà lậu nhận được sự quan tâm của các ngành, địa phương, thì tình hình mới được ngăn chặn. “Cứ buông ra là các đối tượng hoạt trộng trở lại”, Đại tá Bình thẳng thắn nhận xét.
Theo Dự thảo đề án ngăn chặn gà nhập nhậu, trong năm vừa qua, vào tháng 8, sau khi Thủ tướng Chính phủ có công điện siết chặt hoạt động buôn bán này, thì tình hình tạm lắng. Nhưng bắt đầu từ tháng 9 tới nay, tình trạng nhập lậu gia cầm xuất hiện trở lại, trung bình mỗi tuần cơ quan chức năng phát hiện từ 15 - 18 tấn gia cầm nhập lậu tại chợ Hà Vĩ, Thường Tín.
Bên cạnh đó, việc nhập lậu gà, vịt giống và trứng ở giai đoạn sắp nở không rõ nguồn gốc cũng diễn biến phức tạp; khoảng 40% số lượng giống gia cầm nhập lậu vẫn chưa kiểm soát được. Giá gà đẻ thải loại ở Trung Quốc chỉ 15.000 đồng/kg, nhưng đưa về đến chợ Hà Vỹ (Thường Tín - Hà Nội) giá lên đến 65-70.000 đồng/kg. Bên cạnh đó, trứng và nội tạng gia súc giá thường rất rẻ, được các thương lái đóng thùng đông lạnh và chuyển về nước, rồi đổ mối cho các quán ăn, chợ cóc.
Cục Chăn nuôi ước tính, vào thời kỳ cao điểm, gà loại thải Trung Quốc nhập qua Quảng Ninh lên tới 100-200 tấn/ngày, qua Lạng Sơn 100 tấn/ngày. Như vậy bình quân mỗi năm, Việt Nam tiêu thụ từ 70.000 -100.000 tấn gà đẻ loại thải của Trung Quốc. Chưa kể, khoảng 15-30 triệu con giống gia cầm thương phẩm.
Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Diệp Kỉnh Tần nhận định: “Chúng ta cứ nói virus cúm gia cầm biến đổi liên tục, khiến việc phòng chống kém hiệu quả. Nhưng sâu xa hơn, chính do chúng ta nhập lậu virus vào, nhập giống không kiểm soát được nên nhập luôn cả virus”.
Còn theo ông Hoàng Văn Năm, Quyền Cục trưởng Cục Thú y, loại virus H5N1 mới xuất hiện, tuy vẫn thuộc nhánh cũ, nhưng đã có sự khác biệt với những virus cả ở nhóm A và B gây bệnh ở Việt Nam năm 2011. Nhóm virus này có khả năng khiến dịch cúm gia cầm tiếp tục lan rộng trong thời gian tới là rất cao. Còn theo Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương, nhóm virus mới xuất hiện từ tháng 7, đến tháng 8 đã lan rất nhanh và rộng suốt một dải từ phía Bắc vào miền Trung. Loại virus mới này tương đối gần với nhóm A song độc lực cao hơn nhiều.
PGS.TS Tô Long Thành, Giám đốc Trung tâm Chẩn đoán thú y Trung ương (Cục Thú y) nhận định, nguy hại là chủng virus này có khả năng gây chết người cao hơn các chủng cũ và vaccin cúm tiêm cho gia cầm chỉ đáp ứng 75%, trong khi với nhóm mới, vaccin hiện không có tác dụng, do đó nguy cơ lây lan trong gia cầm và sang người là rất lớn.
Chủ động khoán vùng, địa bàn cho các địa phương
Ông Đỗ Thanh Lam, Phó Cục trưởng Cục QLTT (Bộ Công thương) cho biết, các đối tượng thường xuyên theo dõi hoạt động của các lực lượng chức năng trong quá trình vận chuyển gà lậu vào nội địa, tìm mọi cách né tránh lực lượng kiểm tra như thường xuyên thay đổi thời gian tập kết hàng hóa, vận chuyển hàng hóa, dùng nhiều biển số giả trên một cung đường, tìm cách thay đổi lịch trình, thấy động là không vận chuyển.
Khi lực lượng và địa phương làm mạnh, các đối tượng buôn lậu gà theo đường Quảng Ninh đã hình thành hàng trăm điểm giết mổ nhỏ lẻ dọc xã Hải Hòa đến Hải Tiến - TP Móng Cái. Sau đó, gà qua giết mổ sẽ được đóng thùng đông lạnh chở sâu vào nội địa. Chỉ tính riêng 9 tháng đầu năm, lực lượng quản lý thị trường đã xử lý được gần 6.500 vụ vi phạm, xử phạt hơn 30 tỷ đồng, thu giữ hơn 400.000 con gia cầm nhập lậu, gần 300 tấn thịt gia cầm và hơn 2 triệu quả trứng không rõ nguồn gốc.
Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đề nghị, đề án ngăn chặn gà nhập lậu cần quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan quản lý, không để xảy ra hiện tượng đồng hướng lợi ích với đối tượng vi phạm. Phó Thủ tướng chỉ rõ, phương án ngăn chặn gà nhập lậu phải làm rõ ba khâu, biên giới kiểm soát đặt yêu cầu gì, trung chuyển giải quyết tới đâu, cuối cùng là nơi tập kết ai chịu trách nhiệm. Các địa phương phải thống nhất giao nhiệm vụ rõ trách nhiệm các ban, ngành, các địa phương xung quanh Hà Nội.
Theo Đại tá Trần Trọng Bình, với Hà Nội, muốn diệt tận gốc gà nhập lậu không rõ nguồn gốc không thể chỉ tập trung vào chợ Hà Vỹ mà tất cả các địa phương vùng biên, khu vực xung quanh Hà Nội cần vào cuộc và phải đánh mạnh vào khu vực biên giới và nơi tiêu thụ.
Thứ trưởng Diệp Kỉnh Tần cũng đã từng nhận định, cách làm chống buôn lậu gia cầm hiện nay không hiệu quả, không chặt chẽ. “Chúng ta mới chỉ tập trung vào những người bốc vác nhỏ lẻ, đi bắt mấy người cửu vạn gánh thuê, chở thuê thì không thể giải quyết được gốc rễ của vấn đề. Ngành Nông nghiệp các tỉnh biên giới có nắm được các điểm tập kết gà lậu lớn trên địa bàn không, có sự dung túng không? Không thể đổ thừa cho lực lượng mỏng, chỉ là, có dám làm hay không mà thôi”
