Nét đẹp văn hóa trong Tết cơm mới của người Pa Cô

Trước Tết Nguyên đán, khi vừa thu hoạch xong vụ mùa, đồng bào dân tộc Pa Cô ở miền Tây tỉnh Thừa Thiên-Huế còn tổ chức Tết cơm mới, hay còn gọi lễ hội A Za. Tết cơm mới có nét đặc trưng riêng, thể hiện bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào Pa Cô trong dãy đại ngàn Trường Sơn hùng vỹ…

Ngày cuối năm, khi ông mặt trời vừa chiếu những tia nắng ban mai xuống núi rừng thì cũng là lúc người Pa Cô ở thôn A Năm (Hồng Vân, Thừa Thiên-Huế) tất bật lo soạn lễ cúng Tết cơm mới ngay tại nhà mình. 

Chúng tôi ghé thăm nhà già Hồ Văn Mười (72 tuổi), ở đầu thôn, đúng lúc già Mười và các con đang chuẩn bị gạo, nếp, mổ gà, lợn để làm mâm cơm cúng thần linh và tổ tiên. Sau hơn 2 giờ đồng hồ chuẩn bị xong xuôi các vật phẩm, già Mười chọn vị trí trang trọng nhất trong căn nhà để treo những tấm vải Zèng quanh tường làm không gian hành lễ. 

Theo già Mười, Tết Nguyên đán người Kinh ở miền xuôi có bánh chưng, bánh tét thì Tết cơm mới của người Pa Cô không thể thiếu bánh a quát, một loại bánh truyền thống cũng được làm từ nếp, song không có nhân. Tùy vào điều kiện của mỗi gia đình để người dân làm các lễ vật cho lễ cúng. 

“Đồng bào Pa Cô quan niệm rằng, ngoài cúng ông bà tổ tiên thì Tết cơm mới còn cúng các vị Giàng đã đem lại cuộc sống no ấm cho đồng bào. Đó chính là Giàng Tro (thần Nông), đại diện cho giống cây trồng; Giàng Pơnanh (thần Chăn nuôi), đại diện cho gia súc; Giàng Sưtarinh (thần Đất), đại diện cho đất đai và Giàng Panuôn (thần Buôn bán). Khi làm lễ tạ ơn các Giàng, tên các Giàng và những ước nguyện cầu mong bình an, sung túc sẽ được chủ nhà nói to liên tục trong 3 lần cho đến khi hết tên tất cả các Giàng thì thôi”, già Mười cho hay.

Đồng bào Pa Cô dâng lễ vật cúng Giàng vào dịp Tết cơm mới.
Đồng bào Pa Cô dâng lễ vật cúng Giàng vào dịp Tết cơm mới.
Người Pa Cô tổ chức lễ cúng Tết cơm mới tại gia đình.
Người Pa Cô tổ chức lễ cúng Tết cơm mới tại gia đình.

Sau lễ cúng Giàng trong nhà xong, khi tiếng kẻng vang lên, nhiều già trẻ, gái trai trong trang phục truyền thống tập trung tại căn nhà moong (nhà sàn dài) nằm giữa thôn. Trong sân nhà moong, 2 cây nêu cao chót vót được dựng thẳng với dải lụa đỏ bay phất phới. Đại diện từng gia đình tay bưng lễ vật gồm cơm trắng, xôi, bánh a quát, gà, lợn… đứng thành vòng tròn bao quanh cây nêu để chuẩn bị cho các nghi lễ chính cúng Giàng chung là những vị thần bảo hộ cho làng và những người có công lập làng. 

Già làng Quỳnh Quyền chia sẻ những nét đẹp văn hóa của Tết cơm mới rằng, đây là lễ hội truyền thống quan trọng của đồng bào các dân tộc thiểu số ở huyện miền núi A Lưới và người Pa Cô nói riêng, để thể hiện lòng thành kính đến các vị thần linh, lòng biết ơn đến mẹ của các giống cây trồng, đặc biệt là mẹ cây lúa khi đã cho bà con dân bản một vụ mùa bội thu trong năm qua. 

Tết cơm mới của đồng bào Pa Cô ngày nay đã có một số nghi lễ đã bị thất truyền. Giờ đây bà con dân bản chỉ thực hiện những nghi lễ chính còn được lưu truyền, gìn giữ được. 

Và, theo phong tục truyền thống, cây lúa là đại diện cho tất cả các giống cây trồng đã cho bà con cái bụng được no ấm nên lễ vật dâng lên các Giàng luôn có một đĩa cơm trắng được làm từ những hạt gạo ngon nhất. 

Đặc biệt, lễ cúng Tết cơm mới không thể thiếu những cành hoa tre màu trắng (tâng họt) được cắm trên mỗi lễ vật và các tấm vải Zèng để cúng thần linh. Sau nghi lễ cầu nguyện, bà con dân bản cầm hoa tre ném lên mái nhà moong để cầu mong một năm mới bình an và đủ đầy lương thực…

Đại diện các dòng họ dâng lễ vật cúng Giàng tại nhà moong.
Đại diện các dòng họ dâng lễ vật cúng Giàng tại nhà moong.

Qua trao đổi với các già làng, chúng tôi còn biết thêm rằng, theo phong tục truyền thống, lễ hội A Za của đồng bào Pa Cô được tổ chức còn có ý nghĩa tiễn đưa năm cũ và đón chào năm mới. 

Già làng Hồ Văn Hạnh (70 tuổi, ở thôn Lê Triêng, xã Hồng Trung), người có nhiều năm nghiên cứu về các lễ hội của đồng bào Pa Cô cho biết thêm, A Za thường được người dân địa phương chia làm 2 lễ hội khác nhau, đó là A Za và A Za Koonh. 

Nếu A Za được tổ chức đều đặn hằng năm thì A Za Koonh chỉ được tổ chức 5 năm 1 lần với các nghi lễ bài bản, trang trọng gồm lễ tẩy rửa, lễ xua đuổi các linh hồn dữ, lễ mời mẹ lúa, lễ cúng các vị giống cây trồng, lễ cúng cho Giàng Xứ, lễ ăn cơm mới, lễ giao mâm cỗ và nghi lễ tiễn khách. 

Và mỗi khi đến dịp Tết cơm mới, người Pa Cô dù đi làm ăn ở khắp mọi miền đất nước đều trở về quê hương đoàn tụ chung vui lễ hội. Trong không khí rộn rã, vui tươi của ngày Tết cơm mới, nam thanh nữ tú của các bản làng diện những bộ trang phục được thêu dệt hoa văn độc đáo, cùng nắm tay nhau hòa nhịp trong tiếng trống, tiếng khèn với điệu múa zả zả, pơchiêngcoon, cầu nguyện cuộc sống bình an, sung túc, đủ đầy…

Lãnh đạo Sở VH&TT tỉnh Thừa Thiên-Huế cho biết, lễ hội A Za – Tết cơm mới của đồng bào Pa Cô là loại hình văn hóa đặc sắc. Tuy nhiên, do trải qua hàng trăm năm nên lễ hội đang dần bị mai một, đặc biệt là các nghi lễ và điệu múa. 

Trước thực trạng đó, từ năm 2018, Sở đã phối hợp với UBND huyện A Lưới tổ chức thực hiện đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội A Za”. 

Hiện Sở VH&TT đã và đang thu thập, bổ sung thêm các nguồn tư liệu về những điệu múa, điệu hát và nghi lễ trong dân gian liên quan đến phong tục văn hóa Tết cơm mới của người Pa Cô; khuyến khích, vận động các già làng truyền dạy các điệu múa, điệu hát lại cho thế hệ trẻ. 

Mục tiêu của tỉnh Thừa Thiên-Huế là từng bước hoàn thiện hồ sơ trình Bộ VH,TT&DL công nhận lễ hội A Za trở thành Di sản văn hóa phi vật thể của quốc gia, góp phần bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc Việt Nam...

Anh Khoa

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.