Sau ngày 30/6, thời hạn đóng trạng thái vàng của các ngân hàng thương mại, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vẫn tiếp tục đấu thầu 3 lần 1 tuần để bán vàng, với khối lượng luôn gấp rưỡi trước đó. Nhưng thị trường đang như sa mạc khô nứt, đổ bao nhiêu nước vào ngấm bấy nhiêu. Hầu hết các phiên đấu thầu vàng đều bị vét sạch, và dường như số lượng vàng này cũng “mất hút” luôn. Trong khi đó, chênh lệch giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới chưa có dấu hiệu giảm, thậm chí có thời điểm còn lập kỷ lục ở mức 7 triệu đồng/lượng. Đi tìm những khúc mắc xung quanh thị trường nhạy cảm này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế, PGS-TS Ngô Trí Long.
Nền kinh tế khát vốn, vàng vẫn hút nội tệ
PV: Thưa ông, thị trường vẫn “khát vàng” dù cho NHNN liên tục cung hàng. Vậy theo ông, số vàng này đi đâu, hay vẫn tiếp tục được vét để phục vụ việc tất toán vàng cho một vài ngân hàng thương mại chưa xong thủ tục?
PGS-TS Ngô Trí Long: Theo tôi, Thống đốc đã từng tuyên bố nếu NH nào không tất toán trạng thái vàng đúng thời điểm 30/6, sẽ bị xử lý. Tôi cho rằng NHNN đã làm rất quyết liệt và bản thân tôi cũng không đặt ra “nghi vấn” về việc vàng đấu thầu tiếp tục được gom để tất toán trạng thái vàng hậu 30/6 của các ngân hàng. Tất nhiên, điều này có thể có, nhưng theo tôi, khi loại “góc khuất” này đi, có 2 lý do chủ yếu khiến thị trường vẫn khát vàng. Thứ nhất là do Nhà nước độc quyền về xuất nhập khẩu vàng, cho nên chỉ một mình NHNN có vàng. Còn các ngân hàng, doanh nghiệp (DN) muốn có vàng bán phải mua từ NHNN, và nguồn từ dân. Nhưng hiện nay, số người dân đi bán vàng ít, nên nguồn vàng của DN chủ yếu là từ các phiên đấu thầu. Đây là lý do khiến nhiều phiên đấu thầu “cháy vàng”. Lý do thứ 2 là thời điểm hiện nay nhiều biến động, nên tâm lý của người dân chủ yếu vẫn là giữ vàng, và tăng cường mua vào.
PV: Nhưng nếu để thỏa mãn “cơn khát” của thị trường, NHNN cứ tiếp tục đấu thầu bán vàng, xem ra sẽ không ổn, thưa ông?
PGS-TS Ngô Trí Long: Rõ ràng là rất không ổn. Hiện nay, lượng vàng trong dân rất lớn, Chính phủ đang muốn khai thác để đưa vào phát triển xã hội. Nếu NHNN cứ nhập về liên tục để tung vàng ra, hút tiền đồng về, vô hình trung đã để một đống tài sản đấy nằm im, không đưa vào sản xuất. Đứng về góc độ phát triển sản xuất kinh doanh là không nên. Theo nhiều chuyên gia dự báo, vàng nằm trong dân khoảng 400 - 500 tấn, NHNN phải làm sao khai thác được nguồn lực này để phục vụ sản xuất. Trong khi chưa khai thác được, mà lại cứ tung vàng ra bán, để rồi thông qua DN bán lại cho dân, là đi ngược với mục đích ban đầu để ra.
PV: Vâng, khi thực hiện đấu thầu, NHNN mua vàng từ thị trường thế giới, đồng nghĩa với 1 lượng ngoại tệ bị chi ra. Và khi bán ra thị trường, thì một lượng nội tệ lớn sẽ bị hút vào, trong khi nền kinh tế đang thiếu vốn, thì tiền lại cứ dồn vào vàng?
PGS-TS Ngô Trí Long: Trước tiên điều này xuất phát từ nguyên nhân khách quan của thị trường. Một là truyền thống người Việt Nam là tích trữ vàng. Hai là cơ chế Việt Nam luôn bất ổn. Ba là lạm phát vẫn còn đó, trong khi bất động sản đóng băng, sản xuất kinh doanh khó khăn, ngoại hối bị cấm, lãi suất tiền gửi thấp… nên tâm lý của người Việt Nam là giữ vàng. Tuy nhiên, trong khi nền kinh tế thiếu tiền, mà ngân hàng cứ đổ tiền vào vàng, đặt thầu cao, trúng thầu lớn, đã hút một lượng nội tệ không nhỏ. Trong khi NH muốn đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng, với mục tiêu tăng trưởng vốn là 12%, đáng lẽ vốn phải đổ vào DN, mà đằng này vốn lại đổ vào vàng, thì càng làm cho kinh doanh đình trệ. Tiền đổ vào vàng không sinh lời. Vấn đề này, NHNN cần xem xét lại đã thỏa đáng chưa, có nên tiếp tục đổ vàng ra đấu thầu hay không.
PV: Thưa ông, NHNN luôn khẳng định là giá vàng do chính thị trường quyết định. Nhưng các DN lại cho rằng họ không thể bán vàng ra thị trường với giá thấp, khi phải mua vàng đấu thầu với giá cao. Vậy thực chất ai đang làm giá thị trường vàng?
PGS-TS Ngô Trí Long: Chính NHNN đang là người làm giá thị trường vàng. NHNN độc quyền, mà đã độc quyền, thì ông muốn giá bao nhiêu, ông định được bấy nhiêu. Ông tung ra đấu thầu, định giá trị - đó thì chính là giá thị trường. Rõ ràng NHNN đang “bỏ qua” giá vàng thế giới, tổ chức các phiên đấu thầu với mức giá đưa ra tương đương với mức giá bán ở thị trường trong nước. Như thế, DN bán vàng đấu thầu ra thị trường cũng không thể kéo xuống thấp được, vì họ kinh doanh, phải có lợi nhuận, chứ không thể bán thấp để thua lỗ. Nếu bây giờ NHNN kéo giá đấu thầu xuống, thị trường sẽ xuống theo ngay. Đằng này NHNN lại lấy giá thị trường để làm giá, nên chắc chắn sẽ tăng. Chính NHNN áp đặt để thị trường mặc nhiên công nhận giá đó.
Ảnh: Thành Huy.
Chênh lệch giá vàng bao nhiêu là hợp lý?
PV: Thực ra, NHNN cũng có lý của họ, vì họ e ngại nếu bán vàng giá thấp cho DN, chắc gì DN đã chịu bán vàng giá thấp ra thị trường. Như vậy, khoản lợi nhuận này, Nhà nước không được hưởng, người dân không được hưởng mà chỉ “béo” DN kinh doanh vàng?
PGS-TS Ngô Trí Long: Tôi không nghĩ thế. NHNN muốn kéo giá vàng xuống, về sát với giá thế giới cực kỳ đơn giản. Khi tung ra 40 nghìn lượng vàng đấu thầu mỗi phiên, thì ngay lập tức, NHNN có thể mua ngay 40 nghìn lượng từ thị trường thế giới về bù đắp. Tay phải mua, tay trái bán là hoàn toàn hợp lý. NHN cho rằng sợ bán giá thấp, DN mua về rồi đẩy giá lên cao, việc hạ giá của NHNN chỉ làm lợi cho DN, là không đúng. Khi đấu thầu bán vàng cho các DN, NHNN sẽ đưa ra quy định về tỷ lệ lợi nhuận của DN, mua giá nào, bán giá đó. Hay nói một cách dễ hiểu hơn, đó là đưa ra “trần” giá bán cho các DN: chỉ được bán trong mức giá cho phép, ăn chênh lệch khoảng bao nhiêu phần trăm đó. Như vậy, DN mua rẻ, bắt buộc sẽ phải bán rẻ. Thị trường lập tức sẽ tạo ra mặt bằng giá mới, về sát với giá thế giới. Nếu DN chỉ nhăm nhăm bán đắt, không muốn bán vàng rẻ nên “ôm” vàng lại thì chính DN sẽ chết. Mà theo tôi, giá vàng lên xuống từng phút, không DN nào dại mà ôm vàng cả.
PV: Nhưng thực ra, bán vàng giá đắt cũng có lợi, vì theo người đứng đầu NHNN, toàn bộ lợi nhuận thuộc về ngân sách, phục vụ cho đất nước, nên tất cả người dân sẽ được hưởng lợi?
PGS-TS Ngô Trí Long: Theo tôi, trong cơ chế thị trường, có 3 chủ thể: Nhà nước, DN và người dân. Ba chủ thể này phải được đảm bảo hài hòa 3 lợi ích: Nhà nước thu thuế của DN kinh doanh, DN hưởng lợi nhuận còn người tiêu dùng mua bán hưởng chênh lệch từ việc giá lên xuống. Cho nên, cơ quan Nhà nước phải luôn đảm bảo lợi ích hài hòa của cả 3 phía mới tồn tại, vì DN là một tế bào quan trọng của nền kinh tế. DN tồn tại và phát triển, thì kinh tế mới phát triển được. Còn người dân được hưởng lợi, thì dân giàu nước mới mạnh.
PV: Thống đốc từng nói mức chênh lệch giá giữa thị trường vàng nội - ngoại khoảng 400 nghìn đồng là hợp lý. Nhưng đến nay, lại cho rằng tùy vào thời điểm, mức chênh có thể khác nhau, và cứ lấy con số 400 nghìn đồng ra thì sẽ lạc hậu. Vậy theo ông, chênh lệch bao nhiêu là hợp lý?
PGS-TS Ngô Trí Long: Theo chúng tôi tính toán, chênh lệch giá vàng vào khoảng 45 - 50 USD, tức vào khoảng 1 triệu đồng/lượng là hợp lý. Tuy nhiên, theo phát ngôn của cơ quan chức năng, NHNN nói sau 30/6, các NH đóng xong trạng thái tất toán, khoảng cách thu hẹp, nhưng thực tế, thì nó lại doãng ra, tới 7 triệu đồng. Hơn nữa, Quốc hội đã có Nghị quyết khẳng định phải phải liên thông thị trường vàng. NHNN không liên thông là không thực hiện Nghị quyết Quốc hội. Cho nên trong tình hình hiện nay, có hai vấn đề NHNN cần xem xét lại: Một là có nên độc quyền một thương hiệu vàng hay không, hai là Nghị định 24 còn có một số vấn đề bất cập cần sửa đổi
