Nói đến miền Tây Nghệ An, người ta thường nghĩ ngay đến sự nghèo khổ bởi nơi đây quanh năm khí hậu khắc nghiệt. Mùa đông khí hậu giá băng, mùa hạ nóng bỏng gan bàn chân và đặc biệt mùa lũ mọi thứ ngập chìm trong biển nước. Mùa lũ dòng Lam trở nên hung dữ điên cuồng. Từng vồng sóng đỏ ngầu dâng cao rồi đổ quật, tạo thành những cuồng xoáy hút sâu xuống lòng sông là nỗi khiếp đảm của bao khách thương hồ. Thế nhưng nơi đây vẫn có những con người đang ngày đêm bám trụ bất chấp hiểm nguy vì hạnh phúc của mọi người.
Gian nan cùng mưa nắng
Để được tâm sự với những người "khám bệnh ông trời", chúng tôi đã vượt hàng trăm cây số để có mặt tại miền Tây Nghệ An. Trong căn nhà nhỏ bên dòng sông Lam, chị Phan Thị Hòa, Trạm trưởng Trạm thủy văn Con Cuông kể cho chúng tôi nghe về những nhọc nhằn trong cuộc đời làm khí tượng thủy văn của chị: "Tôi vào nghề năm 1984, lúc này không điện, không đường không có gì cả. Những ngày đầu mới lên nản lắm, không bạn bè, không người thân, cơ quan chỉ có vài người… nhiều khi nhớ nhà quá không ngủ được chỉ còn biết trút tất cả vào trang thư…".
Bao năm gắn bó với nghề này chị đã chịu nhiều thiệt thòi. Nhưng mất mát lớn nhất là chồng chị bỏ chị ra đi vì nghề nghiệp của chị quá khắc nghiệt. Mỗi lần trực là phải trực thâu đêm, nhất là mùa lũ phải đo mức nước mỗi giờ một lần để báo về Đài trung tâm Bắc Trung Bộ, giờ đây chỉ còn một mình chị chỉ biết ngậm ngùi với số phận. Để có được một bản tin dự báo thời tiết ngắn ngủi, họ phải miệt mài lao động ngày đêm. Nhiều người đã suýt trả giá bằng chính mạng sống của mình vì phải thường xuyên đối mặt với những cơn thịnh nộ của thiên nhiên.
Chị Hòa kể, có lần lũ lên nhanh, đi làm ốp lại chỉ mang đèn dầu không chừng mực nước chị đã trượt ngã xuống dòng nước lũ cuồn cuộn, may mà bám được vào cành cây ven sông nếu không là trôi mất mạng. Nghề dự báo thời tiết nói chung đã gian nan, dự báo ở vùng đầu nguồn lũ còn nhọc nhằn gấp bội.
Cô gái trẻ Nguyễn Thị Diện tâm sự: "Trước khi lên đây em không biết là đi làm ốp chỉ đi có một mình ra bờ sông trong đêm khuya vắng vùng rẻo cao, thế nên lần đầu tiên em cứ nhắm mắt nhắm mũi làm cho xong, sau đó mỗi lần đi em phải mang theo tỏi và dao trong người. Tỏi để khỏi tà ma, dao là đề phòng người xấu. Sau này mọi người cứ gọi đùa em là Diện “tỏi"".
Dự báo chia ra 2 mùa rõ rệt. Hơn 7 tháng mùa kiệt, mùa nước nhỏ và gần 5 tháng mùa lũ. Mùa lũ mỗi giờ đo một lần, mùa nước nhỏ đo 8 lần một ngày, mỗi người trực một ngày để những người khác nghỉ ngày sau mới có đủ sức khỏe để làm. Chúng tôi ghé thăm Trạm khí tượng Con Cuông. Trạm chỉ có 3 người, gồm: Trưởng trạm Phạm Thị Nhân, 35 tuổi, cùng 2 cán bộ, nhân viên là Nguyễn Thị Hồng Thắm, 29 tuổi và Nguyễn Thị Thủy, 28 tuổi. Cuộc sống của chị em nơi đây cũng vô cùng vất vả. Do chỉ có 3 cán bộ, nhân viên nữ nên Trạm phải có kế hoạch phân công hết sức khoa học để vừa bảo đảm chất lượng công việc vừa duy trì được sức khỏe cho từng người.
Thời gian quan trắc các hiện tượng thời tiết được quy định thống nhất trong cả nước và quốc tế: 1h, 7h, 13h và 19h hằng ngày. Tại Trạm khí tượng Con Cuông, mỗi đêm chỉ có một người trực quan trắc và điện báo về các trung tâm dự báo để nơi đây tổng hợp số liệu và đưa ra những dự báo chính xác nhất tình hình thời tiết trên cả nước. Một mình lầm lũi trong đêm làm nhiệm vụ rất buồn tẻ và hầu như họ ít khi chợp mắt.
Niềm vinh quang thầm lặng
Ngày Tết đối với người Việt
Cô gái Nguyễn Thị Diện (27 tuổi), quê Hưng Nguyên, Nghệ An, là nhân viên của Trạm thủy văn Con Cuông tâm sự: "Nhiều khi nghĩ cũng tủi thân, đặc biệt những ngày lễ, Tết, những người làm ngành nghề khác họ được đi chơi, gặp gỡ bạn bè người thân vui vẻ, mình thì ngồi ghi chép số liệu rồi đi đo mực nước, suy nghĩ về người thân mà muốn khóc".
Công việc của trạm thủy văn là đo các yếu tố thủy văn, như: mực nước, tốc độ, dòng chảy, nhiệt độ nước, hàm lượng phù sa, lượng mưa... Trạm trưởng Phan Thị Hòa thổ lộ: "Công việc dự báo thời tiết đơn điệu, nặng nhọc lại đòi hỏi chất lượng, hiệu quả cao. Ngày này qua ngày khác, chúng tôi chỉ đối diện với con nước, dòng sông và những con số vô cảm nên dễ buồn chán, nản lòng".
Trạm thủy văn Con Cuông chỉ có 2 người phụ nữ, còn Trạm khí tượng Con Cuông biên chế cũng chỉ có 3 người phụ nữ. Ít người nên các chị phải làm việc cật lực, phải biết sắp xếp công việc khoa học với thời gian thích hợp để vừa bảo đảm công việc vừa có thể nghỉ ngơi mới bám trụ lâu dài.
Chị Lê Thị Hồng Thắm (29 tuổi), quê ở Đô Lương - Nghệ An, nhân viên Trạm khí tượng Con Cuông tâm sự: "Khi nhận công tác trên này, em không thể hình dung hết những khó khăn đang chờ phía trước, những ngày đầu nhớ nhà, nhớ quê định về thăm nhà nhưng cứ nghĩ không có người trực ốp em chỉ còn biết ôm gối khóc thầm, nghề khác thì họ được giao lưu nghỉ ngơi còn bọn em thì ngay cả Tết cũng đón Giao thừa tại trạm mà cũng chỉ có một mình…".
Ngày thường đã vậy, khi trời mưa bão là lúc những người làm nghề dự báo thời tiết còn gian nan gấp bội. Trong khi mọi người đang yên giấc thì những người quan trắc khí tượng phải thức trắng đêm để làm nhiệm vụ canh mưa bão. Công việc buồn tẻ, vất vả là vậy nhưng rất hạnh phúc vì đã cống hiến được một chút công sức nhỏ bé của mình cho xã hội.
Chị Phạm Thị Nhân, Trạm trưởng Trạm khí tượng Con Cuông tâm sự: "Chồng tôi là Bộ đội Biên phòng lâu lâu mới về một lần. Nhiều khi chồng về mà mình phải trực nghĩ cũng thương chồng nhưng không biết làm sao may mà chồng hiểu và thông cảm. Có hôm con tôi ốm lúc đó cháu mới được 1 tuổi, bà ngoại cũng ốm luôn, không biết gửi ai nên địu cả con đi trực, hết ca trực nghĩ lại thương con ngồi khóc một mình…".
Dù vậy, khi lao vào công việc, họ lại hết mình với tất cả nhiệt huyết như thuở mới vào nghề mặc cho thu nhập thấp hay sau những lần đối mặt với hiểm nguy. Trong cuộc sống quan niệm về hạnh phúc là muôn màu muôn vẻ. Có người là giàu sang phú quý, cũng có người là hạnh phúc tình yêu. Thế nhưng, có những hạnh phúc như những người đo gió, đo mưa thật đáng trân trọng biết bao
