"Nguồn sống" của người nghèo
Một ngày đầu tháng 7, tôi có mặt tại bãi rác cạnh đèo Rù Rì. Dưới cái nắng của buổi ban trưa, những chiếc xe tải chở rác, xe hút hầm cầu nối đuôi nhau tiến vào bãi rác. Bất chấp khói bụi, ruồi nhặng cộng thêm mùi xú uế nồng nặc bốc lên từ "đại công trường" rác thải, hàng trăm người già trẻ, lớn bé vẫn cặm cụi đào bới và nhặt nhạnh từng miếng giấy vụn, bao nilon...
Chị Nguyễn Thị Minh Hà (41 tuổi), quê ở Quảng Ngãi kể về cái "duyên" của mình với bãi rác Rù Rì: "Sinh ra trong gia đình có 4 anh em, ruộng vườn không có nên cả mấy miệng ăn chỉ biết trông chờ vào nghề chẻ đá của bố. Khi mẹ mắc bệnh nặng, gia cảnh càng khó khăn hơn nên mấy anh em lần lượt phải bỏ học để đi làm thuê nuôi thân. May mắn khi gặp mấy anh chị cùng quê, họ kéo tôi vào đây nhặt rác kiếm sống… Mới đó mà đã hơn 20 năm rồi!".
Mời chúng tôi về nhà uống nước, bên chiếc bàn gỗ cũ nát, ruồi nhặng bay đậu đen kịt cả mặt bàn, anh Cao Văn Tý (52 tuổi, chồng chị Hà) tâm sự: "Cưới nhau đã hơn 15 năm trời, đứa con lớn đang học lớp 7, đứa nhỏ học mẫu giáo nhưng căn nhà của gia đình vẫn là cái chòi tạm để tránh mưa nắng. Mọi vật dụng trong nhà từ đôi đũa, chén bát đến cái ly nước này cũng là được nhặt từ bãi rác về đây. Ngay cả những viên thuốc tây như Decolgen, Paracetamon còn dùng được thì chúng tôi cũng nhặt về để dành khi ốm đau".
Bãi rác Rù Rì là bãi rác lớn nhất của TP Nha Trang, mỗi ngày "tiếp nhận" gần 200 người nhặt rác cả ngày lẫn đêm. Dụng cụ của người nhặt rác là một chiếc cào và cái bao tải lớn, riêng những người làm đêm có thêm chiếc đèn rọi (đèn tự chế đeo trên đầu chạy bằng bình ắcquy) và một cà mèn cơm. Cật lực đào bới, nhặt nhạnh, bình quân mỗi người nhặt rác kiếm được 70 đến 80 ngàn đồng/ngày. Hàng trăm người nghèo sống bằng nghề nhặt rác tại đây đang lo lắng, bởi bãi rác Rù Rì sắp bị thay thế bởi bãi rác mới đang được xây dựng ở thôn Lương Hòa, xã Vĩnh Lương (TP Nha Trang).
Xóm rác "hai không"
Dọc hai bên đường, từ nghĩa trang phía Bắc lên đến bãi rác Rù Rì là nơi trú ngụ của gần 100 hộ gia đình sống bằng nghề nhặt rác. Hàng chục căn nhà tạm được dựng liêu xiêu bằng ván gỗ, phên nứa và những tấm tôn cũ được đem về từ bãi rác. Nhiều người gọi xóm đèo này là xóm "hai không" khi ở đây điện, nước đều không có.
Khi màn đêm buông xuống, xóm liều bên bãi rác Rù Rì trở thành những đốm sáng nhỏ nhoi giữa không gian tĩnh lặng. Không có điện, cuộc sống ban đêm của những người bám đèo mưu sinh chỉ biết dựa vào ánh sáng yếu ớt từ những cây đèn dầu leo lét. "Sống trong cái khổ lâu cũng thành quen nhưng không có nước là điều chị em tôi lo lắng nhất. Mỗi can nước 20 lít được mua từ phố lên giá 5 ngàn đồng nên phải tiết kiệm đến từng giọt. Số nước "quý" này chỉ để dùng nấu ăn, còn chuyện giặt giũ của chị em thì phải lên tận nghĩa địa phía Bắc mới xin được nước", chị Nguyễn Thị Lài (42 tuổi), quê Vạn Ninh chia sẻ nỗi khó khăn khi chấp nhận bám bãi rác mưu sinh.
Sự nghèo khó khiến cuộc sống của những phận người mưu sinh bằng nghề nhặt rác không chỉ thiếu thốn về vật chất mà còn "đói kém" về tinh thần. "Ở đây thiếu thốn đủ bề. Nhiều khi nhặt được tờ báo cũ, chúng tôi tụ tập lại để cùng đọc cho nhau nghe", anh Phan Văn Hùng (37 tuổi), quê Bình Định cho biết thêm. Đáng thương nhất là lũ trẻ con, trong khi những đứa trẻ thành phố được vui chơi, đi du lịch cùng bố mẹ trong ngày hè thì những đứa trẻ ở đây ngày ngày "phơi mình" trên bãi rác để "nuôi" tương lai mà ngay cả trong những giấc mơ, có lẽ chúng chưa hề mơ đến. Những cuốn truyện tranh nhàu nát, vài tờ giấy màu có hình vẽ rách bươm được nhặt từ bãi rác là món quà mà lũ trẻ ở đây yêu thích.
"Em thích đọc truyện tranh và xem phim hoạt hình lắm, nhưng vì không có tiền mua truyện nên mỗi lần ba mẹ nhặt được cuốn truyện nào em đều cất giữ cẩn thận để đọc", em Lê Thị Anh Thơ, học sinh Trường THCS Nguyễn Khuyến, TP Nha Trang nói trong nỗi buồn. Tối về, bên ngọn đèn dầu leo lét, tiếng ê a đọc bài của lũ trẻ lại vang lên trong những căn nhà tạm. Chính vì điều kiện học hành quá khó khăn nên số trẻ được đến trường ở xóm "hai không" chỉ đếm trên đầu ngón tay…
Vì sống và làm việc trong một môi trường ô nhiễm, độc hại tại bãi rác Rù Rì trong thời gian dài nên đa số hộ dân ở xóm liều đều mắc các bệnh về đường hô hấp như viêm phổi, viêm xoang. Cũng có trường hợp chết vì bệnh ung thư nhưng nhiều người nghèo vẫn tìm đến bãi rác Rù Rì mưu sinh. Chỉ sợ trong tương lai không xa, xóm liều bên bãi rác Rù Rì sẽ trở thành xóm "ba không" khi vừa không có điện, không nước lại… không kiến thức
