Trong một ngày cuối thu tháng 9, chúng tôi về thăm Bản Mù – nơi một thời là “thủ phủ” của cây thuốc phiện. Bí thư Đảng ủy xã Bản Mù Giàng A Phông vui mừng nói với chúng tôi về những đổi thay ở Bản Mù trong những năm qua trong việc đảm bảo an ninh trật tự, xóa bỏ tái trồng cây thuốc phiện, đặc biệt là thay đổi về nhận thức của bà con đồng bào nơi rẻo cao Tây Bắc trong việc ký hương ước với thôn bản, dòng tộc về việc thay đổi nếp sống mới trong cưới xin, ma chay. Ông cũng không quên nhấn mạnh: “Để có được như ngày hôm nay, bên cạnh các cơ quan, ban, ngành là sự đồng hành quan trọng của già làng Giao đấy, phóng viên à”.
Gặp già làng Giao, chúng tôi không khỏi bất ngờ, năm nay anh mới 45 tuổi nhưng lại là người có uy tín nhất trong cộng đồng, bên cạnh đó anh còn là trưởng dòng họ Giàng. Gương mặt sạm đen vì nắng gió, nhanh nhẹn và rất chân tình, già làng Giao chia sẻ: “Ở đây không phải nhiều tuổi là có uy tín mà quan trọng là sự tin cậy của người dân vào mình, mình nói được và làm được nên người dân tin cậy bầu mình vậy thôi”. Thật đơn giản nhưng nhìn vào cơ ngơi và cách làm kinh tế của Giàng A Giao, chúng tôi rất khâm phục gọi anh là “đại gia” giữa đại ngàn với ngôi nhà sàn 3 gian giữa trung tâm xã để bán hàng tạp hóa và 1 ngôi nhà truyền thống của người Mông với thóc, ngô đầy nhà. Bên cạnh đó, anh còn nuôi 10 con trâu, bò và rất nhiều lợn gà đem lại thu nhập gần 100 triệu/năm. Con cái anh đều đi học và có việc làm ổn định.
Với Bản Mù đầy khó khăn, vậy mà Giàng A Giao đã làm đất cho trái ngọt với những vụ mùa bội thu. Trước đây, Giàng A Giao cũng nghèo khó như bao gia đình người Mông ở bản. Những ngày đầu lấy vợ, gia đình anh chỉ có ngô và sắn để độn ăn qua ngày dù cố gắng lao động nhưng cái đói, cái nghèo vẫn đeo đẳng. Không biết bao lần anh đã khóc khi chứng kiến nhiều gia đình bà con trong xã, trong bản rời bỏ bản Mông Xi, bỏ lại đất Bản Mù trong sương mù giá lạnh để đi tìm vùng đất mới. Với sức trẻ, anh đã tự nhủ đất của Bản Mù phì nhiêu thế này, nếu chịu thương chịu khó khai hoang và có giống cây trồng mới thì cuộc sống sẽ đổi thay. Nghĩ là làm, trong 6 năm liền của những năm 1990, vợ chồng Giàng A Giao đã khai hoang được rất nhiều ruộng, nương ở khu vực Mảnh Tào (tên gọi của người dân địa phương), gần suối Bản Mù. Có ruộng, có đất, Giàng A Giao tập trung gieo cấy những giống lúa cho năng suất cao, chịu hạn, chịu rét tốt như ĐS1, Nhị ưu 838. Đồng thời, Giàng A Giao còn phát triển chăn nuôi. Nhờ cách làm đúng hướng mà từ hộ nghèo thiếu ăn từng ngày, Giàng A Giao đã có cái ăn, của cải dư thừa, trở thành hộ gia đình khá nhất của thôn Mông Xi và cả Bản Mù.
Không chỉ làm giàu cho gia đình, Giàng A Giao còn hướng dẫn người dân trong thôn chuyển đổi cây trồng từ trồng một vụ lúa chuyển sang trồng 2 vụ, xen canh trồng thêm đậu tương và mở rộng chăn nuôi để gia tăng thu nhập. Người dân trong thôn thấy Giàng A Giao làm được thì cũng đầu tư chuyển đổi theo.
Từng bước già làng Giao đã giúp người dân bản thay đổi nhận thức từ cách làm kinh tế, từ thiếu đói đến dần đủ ăn, tới những việc thay đổi nếp nghĩ về ma chay, cưới hỏi. Gia đình anh luôn gương mẫu thực hiện trước để bà con dân bản làm theo. Thôn Mông Xi có 96 hộ, cả thôn đều cam kết thực hiện hương ước cứng là đám cưới thì nam không dưới 20 tuổi, nữ không dưới 18 tuổi; không được cưới trong huyết thống; không được thách cưới cao, mỗi đám thách cưới không quá 10 triệu; không thách cưới bạc trắng; người chết phải cho vào áo quan và không được để quá 24h…
Đến nay, sau 3 năm kiên trì thực hiện đã đem lại hiệu quả tích cực, người dân ở thôn và xã đã dần loại bỏ được hủ tục. Dân bản thấy được lợi ích kinh tế trong việc cưới hỏi, ma chay nên rất tích cực hưởng ứng.
Anh Triệu Sinh Vĩnh ở Bản Mù cho biết, già làng Giao không chỉ làm kinh tế giỏi mà còn đầu tư cả bộ loa, míc để thuận lợi cho việc thông báo cho dân bản những khi có việc cần, rút ngắn được thời gian đi thông báo cho dân trong đó có những việc như tuyên truyền cách phòng dịch bệnh cho gia cầm, gia súc; chăm sóc lúa, ngô…
Nhờ những bản tin truyền thanh từ già làng, với những buổi sinh hoạt cộng đồng, người dân trong thôn đã nghe lời anh chuyển đổi nhận thức, không còn thả rông gia súc, biết chuyển lúa nương kém hiệu quả sang trồng ngô, cấy 2 vụ lúa; không trồng cây thuốc phiện, giữ vững ANTT tại địa bàn…Theo đó mà đời sống của dân bản đã vơi bớt khó khăn, người dân yên tâm sản xuất, không còn hiện tượng dân di cư tự do.
Phó trưởng Công an xã Bản Mù Sùng A Lo cho biết, già làng Giàng A Giao là người năng nổ, nhiệt tình trong các hoạt động của thôn, xã. Nhiều năm liền anh được người dân và chính quyền tin tưởng bầu làm Trưởng ban công tác mặt trận thôn và là người có uy tín trong cộng đồng dân tộc thiểu số
