Vườn quốc gia Tràm Chim (gọi tắt là VQG) có tổng diện tích gần 7.400 ha, được chia làm 5 phân khu nằm ở hạ lưu sông Mê Kông và trung tâm vùng Đồng Tháp Mười. Tháng 5/2012, VQG vinh dự được trao bằng chứng nhận là khu Ramsar (vùng đất ngập nước, đa dạng về sinh học có tầm quan trọng quốc tế). Nơi đây có hơn 130 loài thực vật bậc cao, 231 loài chim nước, hơn 100 loài động vật, hơn 150 loài cá và nơi bảo tồn loài sếu đầu đỏ quý hiếm trên thế giới.
Những năm gần đây, tình trạng xâm nhập trái phép VQG liên tục xảy ra và có chiều hướng gia tăng. Nhiều nhóm đối tượng xâm nhập trái phép, tổ chức thành từng nhóm lên đến vài chục người, sẵn sàng chống trả lực lượng chức năng khi bị phát hiện, truy đuổi. Báo cáo mới đây của VQG, lực lượng bảo vệ đã tổ chức tuần tra gần 600 lượt ở tất cả các phân khu, kết quả phát hiện 64 vụ xâm nhập trái phép, xử lý 173 đối tượng, tịch thu 53 bộ xiệc điện, 5 chiếc xuồng gỗ, trên 700m lưới… cùng nhiều tang vật có liên quan. Tuy nhiên, đây chỉ là phần nổi so với tình trạng xâm hại VQG đang hết sức phức tạp. Hiện nay, hầu hết các phân khu đều có dấu hiệu xâm nhập bất hợp pháp.
Lực lượng bảo vệ VQG Tràm Chim tổ chức tuần tra.
Ông Nguyễn Thanh Phong, Trưởng Phòng Quản lý và Bảo vệ tài nguyên VQG cho biết: "Mặc dù quản lý một diện tích rộng lớn như vậy nhưng lực lượng bảo vệ VQG chỉ trên 50 người, bố trí tại 18 trạm, mỗi trạm cách nhau 4 đến 5km nên khả năng kiểm soát còn rất hạn chế, nhất là về đêm".
Ông Trịnh Công Nguyên, Tổ trưởng Tổ cơ động thuộc Đội bảo vệ VQG cũng cho biết: "Nhiều trường hợp (đối tượng xâm nhập VQG - PV) đông hơn cả lực lượng bảo vệ, họ dùng xiệc điện chống trả quyết liệt nhằm thoát thân và tẩu tán phương tiện. Trên đồng nước, xiệc điện của họ như những cây chỉa dài rất nguy hiểm, trong khi bảo vệ chỉ mang dùi cui tự vệ là chính". Mặt khác, phần lớn lực lượng làm nhiệm vụ bảo vệ VQG là lao động hợp đồng, cuộc sống rất khó khăn, nhiều người là bộ đội xuất ngũ. Tính chất, hành vi chống người thi hành công vụ ngày càng nguy hiểm đã tác động không nhỏ đến tư tưởng, tâm lý của lực lượng bảo vệ".
Điển hình, chiều 25/5, đối tượng Võ Văn Mức cùng với 20 đối tượng sống gần vùng đệm VQG thuộc xã Phú Đức và TT Tràm Chim xâm nhập trái phép tại Khu A2 đánh bắt thủy sản. Khi bị lực lượng tuần tra phát hiện, truy quét, Mức cùng đồng bọn đã chống trả quyết liệt và dùng xiệc điện tấn công lực lượng chức năng, khiến 2 nhân viên ngất xỉu tại chỗ phải cấp cứu.
Được biết, toàn bộ vùng đệm VQG tiếp giáp với 6 xã, thị trấn của huyện Tam Nông (Đồng Tháp), có khoảng 40.000 hộ dân sinh sống, trong đó họ thuộc diện nghèo và cận nghèo. Cuộc sống của người dân phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp, trong đó có một bộ phận dân cư thiếu đất sản xuất, không có việc làm nên đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc xâm nhập trái phép VQG và khai thác tài nguyên bất hợp pháp.
Tháng 10/2012, UBND tỉnh Đồng Tháp đã thông qua đề án sử dụng hợp lý tài nguyên đất ngập nước VQG có sự tham gia của cộng đồng, giai đoạn 2012 đến 2016, giải quyết việc làm cho các hộ dân sống chung quanh vành đai VQG thuộc diện gia đình chính sách, hộ nghèo, cận nghèo được phép khai thác tài nguyên trong phạm vi quy định, có thu nhập ổn định (mỗi hộ từ 1,5-2 triệu đồng/tháng), góp phần giảm từ 30-50% số vụ vi phạm trái phép VQG. Nhưng trên thực tế, đề án này mới chỉ giới hạn cho hơn 300 hộ dân (còn rất thấp so với số lượng hộ nghèo, cận nghèo sống quanh khu vực vùng đệm VQG).
Để nâng cao hiệu quả bảo vệ tài nguyên cũng như các mặt công tác khác, Ban Giám đốc VQG đã xây dựng, ký kết, triển khai thực hiện nhiều kế hoạch phối hợp hoạt động với các đơn vị: Bộ CHQS tỉnh Đồng Tháp, Hạt Kiểm lâm liên huyện Tam Nông - Tân Hồng, đặc biệt là kế hoạch liên tịch giữa VQG với lực lượng Công an, Quân sự huyện Tam Nông và Hạt Kiểm lâm liên huyện Tam Nông - Tân Hồng phối hợp trong công tác tuần tra bảo vệ.
Bước đầu, công tác phối hợp hoạt động đã mang lại những hiệu quả tích cực, nhưng về lâu dài lực lượng bảo vệ VQG vẫn phải phát huy nội lực của mình là chính. "Vì thế, lực lượng bảo vệ tại chỗ rất cần được tăng cường, đầu tư công cụ hỗ trợ, phương tiện làm việc và nâng cao bản lĩnh chính trị, nghiệp vụ, có chính sách ưu đãi hợp lý để lực lượng này an tâm gắn bó với VQG", ông Lê Thành Cư, Phó Giám đốc VQG bộc bạch