Sông cạn kiệt, hạn hán nghiêm trọng
Trước tình hình này, trong cuộc họp khẩn do Bộ NN&PTNT tổ chức nhằm tìm ra các biện pháp "cấp cứu" cho miền Bắc, ông Nguyễn Trí Ngọc - Cục trưởng Cục Trồng trọt nhận định, hạn hán, rét đậm rét hại, sâu bệnh và khan hiếm về giống lúa lai là những khó khăn mà vụ Đông Xuân, vụ chủ lực của miền Bắc đang phải đối mặt, trong đó hạn hán là bài toán khó giải nhất.
Theo tính toán của Tổng cục Thủy lợi, nếu kéo dài tình trạng ít mưa như hiện nay thì sẽ có khoảng 650.000ha lúa Đông Xuân 2010-2011 rơi vào cảnh thiếu nước tưới. Trong khi đó, nhận định của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Trung ương cho thấy, thời tiết từ nay đến cuối năm và đặc biệt đúng thời điểm gieo cấy vụ Đông Xuân sẽ rất khắc nghiệt do khô hạn tiếp tục kéo dài.
Đến hết năm 2010, dòng chảy các sông Bắc Bộ từ thượng lưu đến hạ lưu giảm nhanh và có khả năng nhỏ hơn mức trung bình nhiều năm (TBNN) từ 20-40%. Trong đó, 2 hệ thống sông chính là sông Hồng và sông Thái Bình sẽ thiếu hụt với mức 35-45%. Lượng mưa thiếu hụt lớn ngoài địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc, khu vực đồng bằng sông Hồng còn có các tỉnh, thành như Hà Nội, Hải Dương, Nam Định, Hưng Yên... là vựa lúa chính của khu vực miền Bắc. Ba hồ thủy lợi lớn của miền Bắc là Hòa Bình, Thác Bà, Tuyên Quang hiện mới chỉ tích được hơn 5,2 tỉ m3, còn thiếu hơn 4,5 tỉ m3 so với thiết kế.
Ông Vũ Văn Thặng, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy lợi (Bộ NN&PTNT), cho biết mùa cạn 2011, dòng chảy toàn hạ lưu sông Hồng, sông Thái Bình sẽ thấp hơn trung bình nhiều năm 30-50%. Đến tháng 2, 3/2011 mực nước sông Hồng (tại Hà Nội) nhiều khả năng sẽ tụt thấp nhất trong lịch sử, ở dưới mức 1m.
Thực trạng trên khiến Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát lo lắng: "Tình hình điện, nước cho vụ Đông Xuân 2011 rất căng thẳng, rét đậm kéo dài nên các tỉnh hết sức chủ động đối phó. Phải tính đến chuyện trữ nước sớm, hoàn thành kế hoạch nạo vét kênh mương".
Chấp nhận thiếu điện để bù nước sản xuất
Trước tình hình trên, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát cho biết, trong tuần này sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ về tình hình khô hạn và đề nghị Thủ tướng có chính sách hỗ trợ kinh phí cho các địa phương phòng, chống hạn. Bộ NN&PTNT cũng đã bàn bạc và thống nhất với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) lịch lấy nước làm đất gieo cấy lúa Đông Xuân.
Đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định, dù thiếu nước để sản xuất điện, nhưng vẫn sẽ xả nước các hồ thủy điện trong hai đợt (từ 27/1 đến 2/2 và từ ngày 8 đến 12/2), với tổng lượng xả lên tới trên 2,6 tỉ m3, đảm bảo mực nước sông Hồng tại Hà Nội đạt 2-2,2m để các địa phương lấy nước.
Nhiều tỉnh, thành trên địa bàn miền Bắc cũng đang ráo riết chuẩn bị đối mặt với vụ sản xuất Đông Xuân khô hạn.
Ông Nguyễn Hữu Trượng, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Bắc Ninh cho biết, với kế hoạch gieo cấy 36.000ha lúa, 4.500ha hoa màu, để đảm bảo được nước tưới, tỉnh đã chỉ đạo xây dựng 4 trạm bơm lớn và 6 trạm bơm dã chiến, đồng thời tu sửa nạo vét hàng loạt tuyến kênh mương.
Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải cũng đã có ý kiến yêu cầu EVN phải lập kế hoạch sản xuất và phương thức vận hành hệ thống điện các tháng 11, 12/2010 và năm 2011. Cụ thể, tốc độ tăng phụ tải mùa khô năm 2011 là 18,3%, bình quân cả năm 2011 là 16,34%; huy động các nhà máy điện sử dụng dầu trong các tháng 10, 11/2010 ở mức cao (khoảng 457 triệu kWh) để nâng mức nước vào cuối năm 2010 của các nhà máy thủy điện; phối hợp với Bộ NN&PTNT để sử dụng có hiệu quả nguồn nước cho cấp điện và cấp nước cho các tỉnh trung du và đồng bằng Bắc Bộ...
Cùng với hạn hán, mùa đông 2010 - 2011 đã được các chuyên gia khí tượng dự báo là sẽ có nhiều đợt rét đậm, rét hại hơn trung bình nhiều năm. Do ảnh hưởng của La Nina hoạt động trở lại nên nền nhiệt toàn mùa sẽ thấp hơn mức trung bình. Theo đó, số đợt không khí lạnh ảnh hưởng tới nước ta sẽ ở mức cao hơn một chút so với trung bình nhiều năm, khoảng 29-30 đợt. Trong đó, rét đậm, rét hại nhiều khả năng sẽ ở mức 3-4 đợt, tập trung vào tháng 12/2010 và tháng 1/2011. Đáng lưu ý, đợt rét đậm đầu tiên của vụ Đông Xuân 2010-2011 sẽ xuất hiện sớm hơn so với mức trung bình nhiều năm
