1 - Theo chân một người dân địa phương trên con đường mòn dốc núi loang lổ bởi dấu vết sạt lở, tôi tiếp cận một cánh rừng ở làng Canh Tiến, xã Canh Liên, huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định, thuộc khu vực rừng phòng hộ đầu nguồn hồ Núi Một. Chưa tới nơi cần đến nhưng tôi đã nghe tiếng máy cưa lốc âm vang một góc rừng.
Người dẫn đường bảo: “Họ đang đốn hạ cây ươi để lấy trái đấy”. Len lỏi vào sâu hơn nữa, chúng tôi bắt gặp những nhóm khai thác hạt ươi chuyên nghiệp đến từ Quảng Bình, Thanh Hóa, Quảng Ngãi, Quảng Nam. Họ mang theo cưa máy, rựa cầm tay, bao tải và đến các cánh rừng có bóng dáng cây ươi từ mờ sáng đến khi ánh ngày sắp tắt. Người đàn ông họ Mai vốn là cư dân làng Canh Tiến tâm sự bằng giọng trầm buồn: “Từ lâu nay, dân bản địa chỉ kiếm tiền từ “ươi bay”. Nghĩa là chờ đến khi ươi chín khô, gió hất tung xuống thềm rừng mới nhặt trái mang về. Còn bây giờ thì những cây ươi vài chục năm tuổi đều bị khai thác bằng phương pháp đốn hạ tận gốc, thu hái từ trái xanh đến chín”. Một cây ươi cổ thụ bị đốn hạ, hàng loạt cây rừng ở cạnh đó cũng bị chặt dọn, gãy đổ tan hoang để nhường chỗ cho những kẻ khai thác ươi lật từng cành, nhặt từng trái ươi hình bầu dục, màu vàng cam pha nâu bóng mượt.
Mỗi ngày, hàng chục nhóm khai thác ươi đổ xô vào rừng. Chiều về, họ điều khiển xe máy chở những bao ươi ra Khu du lịch sinh thái hồ Núi Một thuộc địa bàn xã Nhơn Tân, thị xã An Nhơn để bán cho thương lái chờ đón ở đó. Nhiều nơi, giá thu mua mỗi cân ươi chín rơi rụng xuống thềm rừng từ 250.000 - 300.000 đồng, ươi xanh vặt được trên cành sau khi đốn hạ gốc cây chỉ từ 25.000 - 30.000 đồng. Được biết, sau khi gom mua được, thương lái chuyển nhượng lại cho những đầu nậu bán sang thị trường Trung Quốc theo đường tiểu ngạch, một số ít đưa về miền Nam làm thực phẩm.
2 - Không riêng miền núi Vân Canh, tỉnh Bình Định, mà khi đặt chân lên huyện miền núi Khánh Vĩnh, tỉnh Khánh Hòa, tôi nhìn thấy những nhóm người hối hả vào rừng kiếm tiền từ hạt ươi. Ngồi bên dòng suối Sê Oóc ở xã Sơn Thái, tôi nghe ông Cao Nguyên Linh tiết lộ: “Năm ngoái giá ươi bèo bọt. Chỉ vài ngàn đồng một cân. Năm nay tăng vọt lên nên nhiều người đua nhau vào rừng, mỗi ngày một người kiếm ít nhất năm, bảy trăm đến triệu bạc. Thu hết trái trên một cây ươi cổ thụ, bán được hơn chục triệu đồng”. Khi ươi tăng giá dần lên, nhiều nhóm đua nhau săn lùng cây ươi trên từng khoảnh rừng ở Khánh Vĩnh. Họ không chờ “ươi bay” rụng xuống như lâu nay, mà công cụ khai thác theo kiểu tận diệt nhanh gọn là chiếc máy cưa lốc cầm tay đã được sử dụng. Chỉ sau chục phút vận hành cưa lốc, cây ươi to cỡ một người ôm, thân vươn cao gần 20m đổ ngã. Sau khi thu gom hơn hai chục cân trái chín, trái già, họ phải vứt bỏ hàng loạt trái non còn lại. Để tranh phần những cây ươi có trái còn non, nhiều nhóm người đánh dấu vào thân cây, dựng lán trại canh giữ chờ trái già, chín sẽ đốn hạ.
Trong các cuộc tuần tra, truy chặn gần đây, Hạt Kiểm lâm huyện Khánh Vĩnh đã phá dỡ 3 lán trại, thu giữ 1 máy cưa và tạm giữ 2 chiếc xe máy của những người khai thác ươi theo kiểu tận diệt. Thế nhưng, sức hấp dẫn của giá ươi đã khiến cho nhiều nhóm người ở nơi khác vào rừng từ lúc nửa đêm, mờ sáng, thậm chí bám trụ trong rừng. Với kiểu khai thác đốn hạ tận diệt nguồn thảo dược tự nhiên của rừng, mai này ươi có còn không?
| Cây ươi mọc nhiều ở miền Trung, còn có tên lười ươi, đười ươi, cây thạch, bàng đại hải, an nam tử, tên khoa học sterclia lyhnophora. Theo y học cổ truyền, trái ươi có vị ngọt, tính mát, thông độc, đi vào kinh phế, tác dụng làm trong tiếng. Trái ươi chủ trị đau họng, ho khan, chảy máu cam, khàn tiếng, mất tiếng, họng sưng đỏ và đau. Ngâm quả ươi vào nước chín cho nở ra rồi dùng. Không nên ăn quả ươi khô chưa ngâm nước, vì ăn xong uống nước, ươi sẽ nở ra gây căng cứng bụng, khó thở. Theo các nhà chuyên môn cho rằng, cây ươi ở Việt Nam có công dụng tốt nhất. |
| Thiệt mạng vì lên rừng chặt hạ cây ươi Do giá hạt ươi tăng cao và 3 năm mới ra một lần, thời gian gần đây, tại các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam, hàng trăm người tại địa phương và các tỉnh, thành khác đổ xô về, kéo nhau vào rừng khai thác hạt ươi theo kiểu chặt hạ cây bất chấp nguy hiểm. Hậu quả của việc khai thác hạt ươi bừa bãi đã có người chết, bị thương… Theo người dân đi hái ươi tại huyện Phước Sơn, vào khoảng 7h ngày 16/6, trong lúc khai thác ươi tại khe Là Mây, xã Phước Hiệp, ông Nguyễn Tấn Lực (SN 1963, trú huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên) bị cây ngã đè tử vong. Trước đó, vào trưa 11/6, tại cánh rừng ở xã Cà Dy, huyện Nam Giang, anh Kring Bên (SN 1982, ngụ xã Cà Dy) cũng bị chết thảm do bị cây ngã đè khi đốn hạ ươi lấy hạt. Tiếp đến, vào tối 12/6, tại cánh rừng ươi xã Trà Giác, huyện Bắc Trà My, do tranh giành lãnh địa khai thác ươi, anh Trần Xuân Hiệp (30 tuổi, trú thị trấn Trà My) bị Trần Văn Hướng (ngụ xã Trà Giác, huyện Bắc Trà My) đâm thủng bụng, phải nhập viện... Lúc 14h ngày 24/6, Phòng CSĐT tội phạm về TTQLKT&CV, Công an tỉnh Quảng Nam phối hợp với Công an xã Đại Phong, huyện Đại Lộc, tiến hành kiểm tra hành chính tại kho chứa hàng của ông Nguyễn Lân (43 tuổi, trú thôn Mỹ Hảo, xã Đại Phong), tạm giữ 41 bao tải đựng hạt ươi, có tổng trọng lượng 1.215kg. Ông Lân khai nhận, mua thu gom hạt ươi ở các huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam với giá từ 80-150.000/kg, đem về bán lại kiếm lời. Cơ quan chức năng đề nghị xử lý việc mua bán hạt ươi trái phép của ông Lân theo quy định tại Điều 23 Nghị định 157/2013 NĐ-CP ngày 11/11/2013 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý rừng, phát triển, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản. Trước việc trên, ông Huỳnh Tấn Đức, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Quảng Nam, cho biết: Một số địa phương triển khai bảo vệ cây ươi chưa được chặt chẽ, Sở NN&PTNT tỉnh Quảng Nam cũng đã giao cho các ngành chức năng kiểm tra xử lý. Ngoài ra, còn giao trách nhiệm cho Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Nam phối hợp với chính quyền địa phương, các cơ quan, đơn vị chức năng và các chủ rừng tăng cường công tác tuần tra, chốt chặn kiểm tra để ngăn chặn, xử lý các trường hợp thu hái, mua, bán, cất giữ, vận chuyển trái phép quả ươi và chặt hạ cây ươi trái phép để thu hái quả. Việc mua bán hạt ươi phải được ngành chức năng cấp phép, nếu phát hiện đơn vị nào không có chứng tờ hợp lệ sẽ xử lý nghiêm theo quy định... Việc thu hái, mua, bán, chặt hạ cây ươi trái phép vẫn còn diễn ra trên địa bàn các huyện miền núi Quảng Nam. Đề nghị các ngành chức năng cần vào cuộc quyết liệt và mạnh tay với những đối tượng tận thu hạt ươi theo kiểu tận diệt, tàn phá rừng… An Khang |
