Nghị định 91/2009/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư 08/2011/BGTVT "Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về thiết bị giám sát hành trình của xe ôtô" vừa được Bộ GTVT ban hành. Theo đó, từ ngày 1/7/2011, tất cả ôtô kinh doanh vận tải hành khách, hàng hóa có cự ly tuyến trên 500km phải lắp thiết bị giám sát hành trình (GPS - hộp đen)... nhằm quản lái xe và hạn chế TNGT.
Hiệu quả thấy rõ…
Cả nước hiện có khoảng 300.000 xe ôtô các loại, trong đó Hải Phòng có hơn 6.000 xe ôtô thuộc diện phải lắp hộp đen theo lộ trình thực hiện Nghị định 91/2009/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư nêu trên.
Theo Giám đốc Sở GTVT kiêm Phó ban Trường trực Ban ATGT thành phố - ông Đàm Xuân Lũy: Hộp đen phải đảm bảo 5 tiêu chí: Ghi và lưu trữ thông tin về tốc độ chạy xe, hành trình chạy, thời gian lái xe theo quy định, số lần và thời điểm đóng hoặc mở cửa xe, số lần và thời gian dừng đỗ xe. Ngoài ra, hộp đen có thể có thêm một số tính năng khác theo yêu cầu quản lý của doanh nghiệp vận tải. Hộp đen phải có bộ vi xử lý, bộ phận ghi, lưu giữ, truyền phát dữ liệu, đồng hồ đo thời gian thực, bộ phận nhận tín hiệu định vị toàn cầu GPS, bộ phận thu nhận thông tin lái xe, cổng kết nối, bộ phận thông báo trạng thái hoạt động thiết bị và phần mềm phân tích dữ liệu.
Ở Hải Phòng, doanh nghiệp vận tải Hoàng Long - là một trong những doanh nghiệp vận tải đầu tiên của Việt
Ông Nguyễn Đình Chung - Giám đốc Công ty Vận tải đa phương thức Duyên Hải (Hải Phòng) cho biết: Từ vài năm nay, Duyên Hải đã lắp hộp đen cho hơn 80 đầu xe container chạy đường dài. Việc lắp hộp đen trước tiên là phục vụ cho chính doanh nghiệp. Công ty Mai Linh hiện có hơn 10.000 đầu xe các loại, một bộ phận đang hoạt động ở Hải Phòng đã ứng dụng hộp đen, mặc dù chi phí đầu tư lắp đặt ban đầu cao, nhưng sau 3 tháng áp dụng, doanh nghiệp đã thu hồi được vốn, quản lý được doanh thu và tăng tỷ lệ kilômét an toàn trên đường.
Quá trình vận hành, thiết bị giám sát báo về trung tâm điều hành doanh nghiệp vị trí xe đang ở đâu, chạy với tốc độ nào, cửa có đóng không, chạy có đúng lộ trình không... Nếu phát hiện xe chạy quá tốc độ, cửa chưa đóng, cán bộ điều hành sẽ liên lạc qua điện thoại để nhắc nhở lái xe. Tới đây các loại xe khách tuyến cố định cự ly 500km trở lên, xe chở khách du lịch, container sẽ phải gắn thiết bị giám sát hành trình (hộp đen). Thiết bị này được Bộ GTVT thử nghiệm ngày 16/7/2010, nhưng từ bây giờ, vấn đề quản lý hộp đen không dễ…
Và những lúng túng?
Với sự gia tăng phương tiện khoảng 12%/năm, lượng xe phải lắp hộp đen sẽ còn lớn hơn nhiều. Như vậy, đến thời điểm 1/7, cả nhà sản xuất, nhập khẩu "hộp đen" và các doanh nghiệp vận tải không trở tay kịp tiến độ. Vì đến thời điểm này, quy chuẩn hộp đen về mã nguồn phần mềm hệ thống, dải tần số thiết bị, độ chính xác của thông tin (địa lý, thời gian), vấn đề bảo mật và chia sẻ thông tin… chưa được ban hành? Trong khi trên thị trường đã xuất hiện nhiều mẫu hộp đen được các doanh nghiệp nhập khẩu, sản xuất "chào hàng". Nếu không có quy chuẩn hộp đen, việc đưa vào sử dụng thiết bị này sẽ không tránh khỏi lãng phí, tiêu cực.
Ngay như doanh nghiệp vận tải Hoàng Long và Duyên Hải là 2 đơn vị đã áp dụng lắp đặt hộp đen, nhưng băn khoăn không biết tới đây có phù hợp với quy chuẩn mà Bộ GTVT đưa ra hay không. Nếu thiết bị hộp đen của 2 doanh nghiệp này không theo quy chuẩn và tương thích với quy định mới, e rằng lại mất thêm tiền để đầu tư hộp đen mới. Đối với các doanh nghiệp vận tải lớn, trình độ quản lý cao thì dễ dàng xây dựng được trung tâm quản lý thông tin tại chính doanh nghiệp, nhưng với các nhà xe, doanh nghiệp nhỏ lẻ, có ít đầu xe chạy tuyến cố định tại các địa phương thì rất khó có được hệ thống quản lý này.
Do vậy, việc đề xuất các doanh nghiệp nhỏ xây dựng trung tâm máy tính để quản lý cơ sở dữ liệu hộp đen hiện nay không dễ, trong khi số lượng doanh nghiệp này lại chiếm đa số và thường là "đối tượng" có lái xe chạy ẩu, nguy cơ mất ATGT cao...
Không ít doanh nghiệp vận tải cho rằng: Bên cạnh lợi ích cấp thiết mà hộp đen mang lại cho doanh nghiệp và các cơ quan chức năng, trong quá trình vận hành, mối liên kết giữa Nhà nước và doanh nghiệp nếu phát sinh vấn đề tranh chấp pháp lý thì doanh nghiệp phải xử lý như thế nào, trách nhiệm của Nhà nước ra sao… đến nay vẫn chưa có quy định cụ thể...
