Nỗi lo một đi không trở lại
Trên rất nhiều diễn đàn, trong công sở hay thậm chí là gặp nhau ngoài đường, câu đầu tiên các mẹ hay hỏi nhau là: “Giúp việc lên chưa?”, đủ thấy sự vắng mặt, chậm trễ lên làm việc của người giúp việc đang đẩy rất nhiều gia đình vào hoàn cảnh vất vưởng.
Chị Nguyễn Thu Lệ Hoa, trú tại khu tập thể Thanh Xuân Bắc, Hà Nội khi gặp tôi nói như trút: “Giúp việc không hẹn ngày lên. Điện thoại về quê thì chị ta cứ ậm ừ, nói là ở quê ăn Tết đến hết tháng Giêng, điên quá! Nhà mình có hai con nhỏ, đứa lớn học mẫu giáo đến thứ hai tuần sau mới đến trường, đứa nhỏ mới được 16 tháng. Giờ không có giúp việc, vợ chồng phải thay nhau nghỉ để trông con”.
Chị Lệ Hoa còn chia sẻ thêm, suốt từ 27 Tết, mình chị quần quật với hai đứa con, với cỗ bàn ngày Tết nên người gầy rộc, không còn sức nào mà cảm nhận không khí Tết. Chị phân trần, đã trả lương giúp việc 3,5 triệu đồng/tháng, tháng nào cũng thưởng 500 ngàn đồng và cho về thăm chồng nhưng cũng không “quản lý” được ôsin. Tết, chị thưởng trọn vẹn thêm 1 tháng lương cho ôsin với túi quà nặng trĩu trịt, hy vọng ôsin thu xếp công việc để lên sớm. Nhưng rồi năm nào chị giúp việc này cũng cho chị Hoa “leo cây dài cổ”. Nguyên nhân có lẽ là giữa chị Hoa và ôsin chưa có một ràng buộc pháp lý nào.
Sau Tết, nhiều gia đình lao đao vì người giúp việc không trở lại.
Vô vàn cảnh người mẹ vất vưởng đưa các con đi gửi tạm nhà người thân, họ hàng để chờ osin lên. Chị Vũ Minh Hương, công tác trong ngành Ngân hàng cũng trong tình cảnh mếu dở vì giúp việc. Chị Hương là phó giám đốc chi nhánh nên ngày đầu xuân đã túi bụi công việc. Chồng chị lại đang ở xa, mẹ chồng già yếu nên chị phải mang con đi gửi, tiền công gửi 300.000 đồng/ngày. Chị Hương kể, giúp việc nhà chị quê ở Bắc Giang, chị ta muốn cấy xong mới lên đi làm tiếp, dù quá hiểu hoàn cảnh nhà chị Hương.
“Giúp việc gia đình phần lớn là chị em ở nông thôn, họ đi làm rất ngẫu hứng và hay nghe ngóng, cứ thấy chỗ nào trả lương cao hơn là chán chủ cũ. Và tâm lý họ cũng hay thích thay đổi môi trường làm nên đứng núi này trông núi nọ”, chị Hương kết luận.
Còn chị Thu Hằng ở La Khê, Hà Đông chia sẻ với tôi nỗi khổ của chị khi phải thuê người trông em bé chờ giúp việc lên, giá 400.000 đồng/ngày. Chị thuê thông từ 27 Tết đến giờ, họ ăn ở nhà chị luôn (vì bác này không có chồng con nên cũng không có nhu cầu về quê ăn Tết). Nhưng họ chỉ đồng ý làm cho chị đến mùng 10 âm lịch. Nhà chị Hằng mở cửa hàng cà phê, thông thường phải có 4 cô giúp việc mới xoay xở được việc cửa hàng và trông em bé. Tuy nhiên, đến thời điểm này thì hai cô ôsin ở Thanh Hóa hẹn đi hết lễ hội ở làng mới lên, còn hai cô ở Tuyên Quang thì vẫn trong tình cảnh “ngày về không hẹn ngày trở lại”. Bi kịch hết chỗ nói.
Những gia đình bán hàng ăn cũng bi đát chẳng kém. Họ tán loạn tìm người giúp việc, nhưng thật là “mò kim đáy bể”. Chị Ngọc Hương, bán hàng ăn có thâm niên ở quận Hà Đông, Hà Nội nói rằng, chị cũng không hiểu sao cứ Tết xong là ôsin, giúp việc mất tích luôn, dù trước Tết mọi chuyện đều suôn sẻ. Chồng chị còn đánh xe về tận nhà osin để đón nhưng họ có quá nhiều lí do để chưa lên. Chán nản, vợ chồng chị đành phải gác lại công việc cửa hàng để tìm người…
Tràn lan công ty dịch vụ cũng thiếu nguồn giúp việc
Sau ngày đầu tiên các cơ quan, xí nghiệp trở lại làm việc bình thường, tìm đến gõ cửa một số công ty, trung tâm chuyên cung cấp người giúp việc quảng cáo trên mạng và trên Facebook ở địa bàn Hà Nội, chúng tôi đều nhận được lịch hẹn là phải từ mùng 10 âm lịch thì mới có người để giới thiệu giúp việc cho gia đình. Quảng cáo và công khai bảng giá dịch vụ giúp việc gia đình theo giờ trên Facebook là Công ty TNHH Xúc tiến thương mại Thảo Nguyên, nhưng khi hỏi cần ngay người giúp việc thì nhân viên của công ty này cũng đành bó tay vì chưa có người.
Với kinh nghiệm 3 năm cung ứng dịch vụ người giúp việc làm tại nhà và làm theo giờ, nhưng Công ty Bắc Á Thăng Long có văn phòng ở 29A ngõ 2 đường Ngô Thì Nhậm (Quang Trung, quận Hà Đông, Hà Nội) cũng chỉ xin lại số điện thoại của khách hàng để khi nào có thì sẽ liên hệ giới thiệu. Chị Ngọc Minh, nhân viên phụ trách mảng này của công ty cho biết, ngay từ ngày mùng 5 Tết đã có rất nhiều khách hàng gọi tới yêu cầu giới thiệu người giúp việc, nhưng bên công ty chưa có cô, bác nào từ quê lên. Tâm lý của người giúp việc là đi làm cả năm, Tết về nghỉ dài ngày mới lên, chắc chắn phải từ mùng 10 đến hết rằm tháng Giêng thì mới có người. Thông thường, các công ty cung cấp dịch vụ này tận dụng nhân viên quê ở các tỉnh Phú Thọ, Nam Định, Bắc Giang, Thái Bình, Thanh Hóa… giới thiệu, rồi người nọ giới thiệu người kia, rủ nhau cùng đi làm. Cái khó nhất đối với chính các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ là kiểu thích thì làm, không thích thì nghỉ của người đi làm giúp việc.
Chia sẻ trăn trở với PV Báo CAND, bà Hoàng Nga, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm 20-10 Hà Nội cho biết, Trung tâm Dịch vụ việc làm 20-10 là một trong những đơn vị đi đầu và tâm huyết với hoạt động cung cấp người giúp việc ở Hà Nội. Trung tâm cũng đã tự xây dựng đề án thí điểm đào tạo người giúp việc để có thể cung cấp những lao động chuyên nghiệp cho khách hàng, thế nhưng sau mấy khóa đào tạo, người lao động đến học không mất một đồng học phí nào, học xong thì họ bỏ đi tự liên hệ tìm việc, không qua trung tâm nữa. Trung tâm làm, thực hiện thu phí theo đúng quy định Nhà nước, ký hợp đồng 3 bên: chủ nhà, người lao động và trung tâm cùng ký (trung tâm với vai trò là người chứng kiến, có trách nhiệm tham gia giải quyết các phát sinh mâu thuẫn xảy ra)… Việc tuyển nguồn cũng được thực hiện từ giới thiệu từ các tỉnh hội đến tổ chức hội phụ nữ cấp xã, nắm được nguồn gốc, có lý lịch xác minh…
Tuy nhiên, làm dịch vụ chân chính như Trung tâm thì lại bị bó, ngày càng khó tìm nguồn tuyển vì các trung tâm, công ty bên ngoài trả phí tạo nguồn cao hơn. Bà Nga cũng trăn trở, mặc dù Bộ luật Lao động mới có quy định các điều khoản rõ ràng, phải có hợp đồng lao động giữa chủ nhà và người giúp việc, có đóng BHXH, BHYT cho họ, nhưng điều này xem ra rất khó thực hiện vì bản thân chủ nhà không muốn thực hiện. Để có thể làm được thì phải có sự vào cuộc của nhiều cơ quan trong việc quản lý đăng ký tạm trú, chủ nhà không thực hiện khai báo tạm trú, không ký hợp đồng, không mua BHXH… thì sẽ bị phạt… Với thói quen và sự tự do, không tuân thủ kỷ luật của cả người lao động ở nghề này và đa số người sử dụng thì sẽ còn rất xa để tiến tới chuyên nghiệp. Như vậy, câu chuyện nháo nhào vì người giúp việc sau Tết sẽ vẫn còn tiếp diễn.
Hiện tại Trung tâm Dịch vụ việc làm 20-10 vẫn hoạt động giới thiệu người giúp việc cho các gia đình có nhu cầu, tuy nhiên nguồn lao động cũng không dồi dào. Bên cạnh đó, gia đình có nhu cầu tìm người giúp việc có thể liên hệ qua các văn phòng của Trung tâm Giới thiệu việc làm thanh niên Hà Nội ở 88 Trần Nhật Duật (Hoàn Kiếm, Hà Nội), là đơn vị trực thuộc thành đoàn Hà Nội. Ngoài ra, có hai trung tâm được cộng đồng đánh giá khá uy tín, hoạt động online là Giúp việc Tận tâm (giupviectantam.vn) và Giúp việc Huyền Bình (giupviechuyenbinh.com)… Người giúp việc đến được trung tâm gửi bộ hồ sơ về tận xã xác minh và được đào tạo một khóa học ngắn ngày về các kỹ năng làm việc
