Nhộn nhịp vào vụ Tết
Làng Tranh Khúc thuộc xã Duyên Hà, Thanh Trì, Hà Nội vốn nức tiếng là làng bánh chưng truyền thống có lịch sử hàng trăm năm nay ở đất Kinh Kỳ. Từ nơi đây, ngày ngày hàng chục mẻ bánh chưng ra lò cung cấp cho thị trường Hà Nội và các tỉnh lân cận. Cứ mỗi dịp Tết đến xuân về là làng nghề lại nhộn nhịp hẳn lên vì vào “mùa vụ”. Bắt đầu từ 23 Tết trở ra, sau khi cúng “ông Công, ông Táo” là công việc chuẩn bị của các hộ gia đình bắt đầu. Hộ ít thì cũng mấy nghìn tấm bánh, hộ nhiều thì phải mấy vạn bánh, nhiều đơn đặt hàng từ khắp mọi miền Tổ quốc, thậm chí có đơn đặt hàng từ nước ngoài. Huy động mọi thành viên trong gia đình mà làm không xuể. Mỗi người phải góp một tay để chuẩn bị, từ trẻ nhỏ tới người già trong làng đều có công việc phù hợp với sức lực mỗi người.
Chị Phương, người làng Tranh Khúc cho biết: “Ngày thường, nhà tôi chỉ làm khoảng 100 chiếc bánh giao cho các đại lý và hàng quán ở chợ. Đến dịp Tết Nguyên đán, phải thuê thêm nhân công và tăng số lượng bánh gấp 7-8 lần ngày thường mà vẫn cháy hàng”. Là làng nghề đã có gần trăm tuổi nên ở đây từ cụ già tới trẻ nhỏ đều thành thạo với việc làm bánh chưng. Tùy theo từng độ tuổi mà được phân công những công việc cụ thể. Ở làng có cụ 90 tuổi vẫn còn tham gia gói bánh cùng con cháu.
Trao đổi với phóng viên Báo Công an nhân dân, ông Nguyễn Văn Thanh, 61 tuổi, nguyên Trưởng thôn Tranh Khúc chia sẻ: “Để có một mẻ bánh ngon, lại đẹp thì phải chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ khâu chọn nguyên liệu rồi gói bánh sao cho chặt, nấu bánh sao cho dền tới chứ đừng chín quá… Nghề này cứ làm nhiều thì sẽ quen tay thôi”.
Người dân làng Tranh Khúc gói bánh chưng.
Làng Tranh Khúc có hơn 200 hộ với gần 900 nhân khẩu thì có đến 70% là làm nghề nấu bánh chưng.
Quy trình gói bánh được chia thành các công đoạn nhỏ, từ việc chuẩn bị lá dong, xếp lạt đến việc đong tỉ lệ gạo và nhân sao cho hợp lý. Một người thợ gói bánh lành nghề của làng có thể gói 100 chiếc bánh trong 1 tiếng. Bàn tay người thợ khi gói bánh thoăn thoắt, trông như “múa”, hết chiếc này qua chiếc khác chỉ trong tích tắc mà bánh vẫn chặt, không cần khuôn vẫn “vuông thành sắc cạnh”, đều tăm tắp.
Luộc một nồi bánh chưng thường mất khoảng 10 tiếng từ lúc nước bắt đầu sôi. Bên cạnh dùng bếp than truyền thống, nhiều hộ gia đình chuyển sang luộc bánh bằng nồi điện, vừa gọn gàng lại vừa sạch sẽ. Một số cơ sở sản xuất đã trang bị nồi hơi công nghiệp nhưng do kinh phí cao, nâng giá thành sản phẩm giảm tính cạnh tranh nên vẫn chưa được dùng phổ biến.
Nhằm xây dựng thương hiệu cho bánh chưng Tranh Khúc truyền thống, UBND xã Duyên Hà và HTX Văn Khúc đã đăng kí thương hiệu, thiết kế logo, in bao bì, bảo hộ nhãn hiệu tại Sở Công Thương Hà Nội. Từ ngày 15-1-2009, ở một số siêu thị, cửa hàng trên địa bàn Hà Nội, sản phẩm bánh chưng truyền thống của làng đã được giới thiệu tới người tiêu dùng. Bánh sản xuất trong các siêu thị được hút chân không trong túi nilon, nền màu xanh (lá dong), in logo hình tròn, viền ngoài in chữ: "Làng nghề Tranh Khúc". Ðây là sản phẩm quà bánh đăng ký bản quyền đầu tiên trên địa bàn Hà Nội. Người làm bánh chưng hồ hởi vì từ nay sản phẩm của mình đã có thương hiệu. “Dù việc đóng gói, in bao bì làm cho giá thành tăng lên 2.000 đồng/bánh, nhưng vì đã có thương hiệu nên chúng tôi nhận được nhiều đơn đặt hàng với số lượng lớn hơn” - anh Đức, chủ một cơ sở làm bánh của làng chia sẻ. Ðây là sự vinh danh cho làng nghề truyền thống đã có lịch sử hàng trăm năm nay.
Đa dạng mẫu mã, chủng loại
Khi được hỏi liệu giá một chiếc bánh chưng năm nay có tăng so với năm ngoái hay không, ông Thanh cho biết: Tuy giá thực phẩm tăng nhiều nhưng giá bánh năm nay sẽ vẫn giữ ở mức từ 40.000 - 60.000 đồng/chiếc, không chênh lệch nhiều so với năm ngoái. Bánh chưng được gói theo các kích cỡ khác nhau tùy nhu cầu của khách đặt hàng. Năm nay, bên cạnh làm bánh chưng cổ truyền, có một vài cơ sở nhận thêm những đơn đặt hàng mới như làm bánh chưng chay, bánh chưng nhân đậu đỏ, bánh chưng gấc,… đáp ứng thị hiếu của người dân.
Bà cụ Mít, 85 tuổi, móm mém tâm sự: “Làm một chiếc bánh chưng thì dễ nhưng với những người làng Tranh Khúc, gói một chiếc bánh chưng là trao gửi cả hồn cốt của người thợ vào trong từng tấm bánh, vậy bánh mới thơm ngon, đậm đà, để ai tới đây chỉ ăn một lần là nhớ mãi”. Ngoài các sản phẩm bánh chưng truyền thống, làng nghề còn làm thêm bánh tẻ, bánh dày, bánh rán. Nhiều gia đình ở làng kinh tế khá lên nhờ cái bánh truyền thống của Lang Liêu ngày nào.
Kinh tế suy thoái nhiều làng nghề truyền thống làm vào tình cảnh khó khăn vì không tìm được đầu ra cho sản phẩm thì làng Tranh Khúc vẫn sống “khỏe” do tâm lí: Cả năm mới có một cái Tết, mà Tết thì không thể thiếu được bánh chưng. Vì thế, trong mỗi gia đình nhất thiết phải có độ chục cái bánh chưng để thắp hương giao thừa hay là thứ quà biếu “sang trọng” không lỗi mốt của nhiều người. Lại một mùa Xuân nữa lại đến, làng bánh chưng lại vào “vụ mùa” mới, sản phẩm của làng bánh chưng Tranh Khúc giờ đây không chỉ là một món ăn dân tộc không thể thiếu trong bếp ăn của mỗi gia đình Việt mỗi dịp Tết đến xuân về
