Làn sóng du lịch đe dọa di sản tôn giáo cổ ở Trung Quốc

Tại trung tâm Con đường tơ lụa cổ xưa, ngay rìa sa mạc Gobi, là địa điểm hành hương từ nhiều thế kỷ qua - hàng trăm thạch động được tạo thành từ vách sa thạch trong hơn 1.000 năm chứa đựng một số bích họa và hình ảnh Phật giáo đẹp nhất thế giới. Nhưng những bức bích họa mỏng manh - một số có niên đại từ thế kỷ IV, kể những câu chuyện về cuộc đời đức Phật và cái nhìn về kiếp sau - đang bị đe dọa trước làn sóng du khách mới đổ dồn về chiêm ngưỡng và sức hấp dẫn của lợi nhuận.

Bị bỏ rơi từ nhiều thế kỷ, những thạch động Mogao may mắn sống sót trước mọi tác động từ con người và thiên nhiên - chiến tranh, động đất, lũ lụt và bão cát. Ngày nay, những thạch động nằm bên ngoài thị xã Đôn Hoàng miền tây Trung Quốc đang trở thành trung tâm cho mọi nỗ lực bảo tồn tái sinh của chính quyền Bắc Kinh và chúng cũng là biểu tượng của chương trình hợp tác Trung - Mỹ trong lĩnh vực bảo tồn di sản văn hóa thông qua Viện Bảo tồn Getty (GCI) ở Los Angeles (Mỹ).

Wang Xudong - Chủ tịch Học viện Đôn Hoàng, cơ quan điều hành, bảo quản và phục chế di tích -  báo cáo: "Trong 100 năm qua, phần lớn thiệt hại gây ra bởi tự nhiên, nhưng những cuộc tham quan của lượng du khách ngày một đông thêm đe dọa phá vỡ trạng thái cân bằng độc đáo bên trong các thạch động. Xác người chết cũng phát tán nhiều vi sinh vật và sẽ rất đáng sợ nếu chúng phát triển bên trong các thạch động".

Tượng Phật và các đệ tử trong một thạch động Mogao.
Tượng Phật và các đệ tử trong một thạch động Mogao.

Hơn 1,1 triệu du khách đến thăm các thạch động trong năm 2015 - tăng 40% chỉ trong 1 năm và gấp 20 lần trong 2 thập niên qua - trong đó tuyệt đại đa số là người Trung Quốc. Theo cố vấn từ GCI, Học viện Đôn Hoàng cố gắng giới hạn du khách tham quan ở mức 3.000 người/ngày. Sau đó, giới hạn được tăng lên 6.000 người/ngày do lượng du khách đổ về quá đông.

Để giải tỏa bớt sức ép, du khách được yêu cầu đăng ký trước và trước khi lên đường tham quan phải xem 2 bộ phim dài 20 phút trong một trung tâm về lịch sử Đôn Hoàng cũng như những thạch động thiên nhiên ở đây. Sau đó, du khách đi tham quan 40 thạch động được mở cửa cho công chúng. Du khách bị cấm chụp ảnh do đèn flash có thể gây tổn hại cho những bích họa.

Các thạch động Mogao.
Các thạch động Mogao.

Wan Xudong khuyến khích du khách tham quan vào mùa vắng khách để được giảm một nửa giá vé. Cách những thạch động gần 10km, công nhân xây dựng đang thi công khu phức hợp du lịch do tư nhân tài trợ - trong đó bao gồm một nhà hát và chuỗi khách sạn. Tại thị trấn Đôn Hoàng, một trung tâm hội nghị trị giá 250 triệu USD cùng nhà hát 2.000 chỗ ngồi đang được xây dựng để làm nơi tổ chức sự kiện thường niên gọi là Triển lãm Văn hóa Con đường tơ lụa. Một sân bay hiện đại cũng được mở rộng với số tiền đầu tư 150 triệu USD.

Chương trình phục hồi di tích cũng được triển khai tại Đôn Hoàng với sự hợp tác lâu dài giữa Học viện Đôn Hoàng, GCI và các chuyên gia nước ngoài. Đội ngũ chuyên gia phục chế chụp hàng trăm bức ảnh màu hay trắng - đen độ phân giải cao bên trong những thạch động. Sau đó, những bích họa được nghiên cứu để nhận định chất liệu được người xưa sử dụng là gì trước khi quyết định chọn chất liệu thay thế và phương pháp tốt nhất để phục chế.

Một số bức họa hư hại và bong tróc khỏi mặt đá rất dễ bị biến mất do độ ẩm hay động đất. Các chuyên gia phục chế cũng cẩn thận chọn loại vữa thích hợp để lấp những khe hở trên các bích họa. Dự án phục chế cũng làm nền tảng ứng dụng cho mọi hang động khác trên khắp Trung Quốc cũng như giúp chính quyền nước này quản lý tốt các di sản văn hóa của họ.

Một kỹ thuật viên đang phục chế bích họa trong thạch động số 98.
Một kỹ thuật viên đang phục chế bích họa trong thạch động số 98.

Năm 1907, nhà khảo cổ Anh gốc Hungary Aurel Stein thuyết phục một sư thầy ở Đôn Hoàng bán 24 chiếc rương chứa đầy văn tự cổ Phật giáo và 4 chiếc rương khác đựng những bức họa và hình ảnh cũng như đồ thêu cổ. Các nhà thám hiểm người Pháp, Nhật Bản và Nga cũng lấy đi hàng ngàn tài liệu vô giá.

Năm 1923, nhà khảo cổ người Mỹ Langdon Warner tiếp tục lấy đi một số tác phẩm điêu khắc trong các thạch động và dùng keo dính để bóc tách khoảng chục bức họa ra khỏi các bức tường đá. Lịch sử gọi họ là "những kẻ săn kho tàng hèn hạ". Những người khác cũng tham gia sưu tầm di tích gây thiệt hại cho các thạch động ở Đôn Hoàng.

Du khách chụp ảnh trước tòa tháp 9 tầng quanh thạch động số 96.
Du khách chụp ảnh trước tòa tháp 9 tầng quanh thạch động số 96.
Du khách thăm Hồ Bán nguyệt, một trong những điểm du lịch ở Đôn Hoàng cùng với các thạch động Mogao.
Du khách thăm Hồ Bán nguyệt, một trong những điểm du lịch ở Đôn Hoàng cùng với các thạch động Mogao.

Những tổn hại do lửa và graffiti vẫn còn nhìn thấy được trong vài thạch động. Hiện nay, 735 thạch động cũng như hơn 2.000 bức họa còn tồn tại.

Wang Xudong nhận định hơn 40.000 tranh vẽ và văn tự cổ nằm rải rác khắp nơi trên thế giới. Cùng với các đối tác nước ngoài, Học viện Đôn Hoàng triển khai dự án kỹ thuật số chụp ảnh những thạch động và mọi thứ bên trong chúng. Theo Wang Xudong, đây là cách hiệu quả để bảo tồn di tích mãi mãi.

Duy Minh (tổng hợp)

Các tin khác

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Việt Nam đã tạo lập ngày càng nhiều dữ liệu số về di sản, nhưng phần lớn vẫn phân tán, thiếu liên thông và chưa được khai thác như một nguồn lực. Chuyển từ những bản sao số rời rạc sang hạ tầng tri thức dùng chung vì thế là điều kiện để di sản tiếp tục tạo ra giá trị cho nghiên cứu, giáo dục, sáng tạo và cộng đồng.

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Trước đà lao dốc của đồng yen, Mỹ đã ra tay hỗ trợ Nhật Bản sau gần 3 thập kỷ, đánh dấu động thái phối hợp hiếm hoi giữa lúc những tác động từ tỷ giá ngày càng lan rộng.

Các nghệ sĩ trẻ với tư duy mới mẻ mang đến sức sống mới cho làng nghề.

Tái sinh di sản làng nghề

Hà Nội sở hữu hơn 1.300 làng nghề. Thế nhưng, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu thị trường, thiếu người kế nghiệp và thiếu không gian để kể câu chuyện của mình. Trước thềm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người trẻ đã chọn làng nghề làm chất liệu sáng tạo, mở ra một cách tiếp cận mới, tái sinh di sản làng nghề…

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Những pho tượng, sắc phong trong đình chùa đến những cấu kiện nguyên gốc của các công trình cổ, nhiều di sản đang trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp ngày càng tinh vi, táo tợn. Mỗi cổ vật bị thất lạc không chỉ là mất đi một tài sản quý giá, mà còn là sự đứt gãy một phần ký ức lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Trước đòi hỏi của kỷ nguyên phát triển mới, thể thao Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược: chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại và thương mại hóa chuyên nghiệp. Nâng cao năng lực tổ chức sự kiện không chỉ là thước đo điều hành, mà còn là chìa khóa mở ra không gian kinh tế thể thao đầy tiềm năng.

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Khi “The Odyssey” - bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng từ sử thi kinh điển của Homer công bố dàn diễn viên, lựa chọn của đạo diễn Christopher Nolan tựa như “quả táo bất hòa”, tạo ra những luồng tranh luận sôi nổi, độc giả lan tỏa những bài viết phân tích, so sánh với nguyên tác sử thi. Cùng thời gian, điện ảnh Việt Nam dậy sóng khi công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương Hoàng hậu. Tại sao đạo diễn lại thích đảo lộn những hình mẫu vốn đã quá đỗi quen thuộc và thành công từ nguyên tác? Liệu việc tuân thủ tuyệt đối tác phẩm gốc có phải “lá bùa hộ mệnh”, hay sự phóng tác dũng cảm mới giúp tác phẩm đến gần hơn với thế hệ khán giả mới?

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026 đang diễn ra tại Hà Nội, mở ra một không gian đối thoại đa chiều của nghệ thuật đương đại, phản ánh tiếng nói của những người trẻ trước cuộc sống và những thay đổi của thời cuộc. Tuy nhiên, hơn cả một kỳ liên hoan, mỹ thuật trẻ cần có một chiến lược phát triển dài hạn trong thời gian tới.

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế quan, Chính phủ Mỹ phải hoàn hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp nhập khẩu, gây ra hậu quả ngân sách tháng 6/2026 thâm hụt 120 tỷ USD.

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Thời gian gần đây, nhiều bộ phim có chất liệu từ những chuyên án và nguyên mẫu có thật trong lực lượng CAND đã được đưa vào sản xuất. Những tác phẩm điện ảnh ấy không chỉ mang đến những câu chuyện chân thực, giàu tính nhân văn, tái hiện sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh Tổ quốc mà còn khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh của các chiến sĩ Công an trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Trong thể thao thành tích cao, mỗi tấm huy chương không chỉ được quyết định ở khoảnh khắc thi đấu, mà được vun đắp từ rất sớm: từ khâu phát hiện năng khiếu, lựa chọn môn phù hợp, xây dựng giáo án huấn luyện, tạo dựng môi trường rèn luyện cho đến bồi dưỡng bản lĩnh qua từng giải đấu. Với Thể thao Công an nhân dân (CAND), công tác đào tạo trẻ vì thế luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng kế cận cho thể thao CAND, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào thành tích chung của thể thao Việt Nam.

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Đầu năm 2026, khi xung đột Mỹ - Iran đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, nỗi lo của thế giới không chỉ là giá dầu, mà còn là chip bán dẫn.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Những tấm thân vùi sâu dưới đất, nằm yên lặng hơn nửa thế kỷ, có những tình yêu không được viết bằng đám cưới, mà được viết bằng cả một đời chờ đợi. Đó là những thước phim chân thực và sống động nhất đã và đang diễn ra trong “chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô thị trường lẫn năng lực sản xuất. Chất lượng hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất hay tổ chức sản xuất ngày càng tiệm cận những chuẩn mực mới. Tuy nhiên, để một bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn có thể bước ra các liên hoan phim, thị trường phát hành quốc tế, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở kịch bản. Những câu chuyện giàu bản sắc Việt Nam cần được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đủ sức tạo đồng cảm với khán giả toàn cầu.

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

Chỉ cần vài thao tác không quá 10 phút trên điện thoại, người lao động có thể nhận trước tiền lương nhờ những lời quảng cáo "0% lãi suất", "giải ngân trong 5 phút". Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là các khoản phí phát sinh mà người lao động chỉ biết khi đã nhận tiền và khả năng vi phạm pháp luật, nguy cơ phụ thuộc tài chính và nếu không tỉnh táo thì rất khó để phân biệt giữa dịch vụ ứng lương với hoạt động cấp tín dụng.

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Những đợt nắng nóng cực đoan đang hoành hành tại châu Âu không chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường, mà ngày càng hiện rõ như một thách thức kinh tế, đe dọa tới tốc độ tăng trưởng GDP và gây ra khó khăn cho mọi mặt đời sống.