Là ngành đầu tư xây dựng cơ bản được bố trí số vốn trái phiếu Chính phủ thuộc hàng lớn nhất với hơn 1.000 dự án, ngành GTVT cũng đang nắm “kỷ lục” là ngành có tổng mức đầu tư phát sinh cao nhất. Trong các nguyên nhân được giải trình, có lý do của việc tăng giá, của thay đổi cơ chế chính sách, giải phóng mặt bằng… Tuy nhiên, không thể không đặt dấu hỏi về những thất thoát, lãng phí, thậm chí tham nhũng, khi tổng mức đầu tư của một số dự án tăng cao gấp đôi.
Tổng mức đầu tư phát sinh thêm 147.000 tỷ đồng
Báo cáo giám sát của UB Thường vụ Quốc hội cho thấy, lĩnh vực giao thông giai đoạn 2006 - 2012 có 1.016 dự án được sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ, với tổng mức đầu tư ban đầu là 204,774 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, đến nay số vốn đầu tư đã phải điều chỉnh tăng đến gần 147 nghìn tỷ đồng, lên 351,752 tỷ đồng, tương đương tăng đến gần 72%, cao nhất trong các lĩnh vực. Dù tổng mức đầu tư tăng rất cao, nhưng đến hết năm 2012 mới chỉ có 771 dự án hoàn thành, 245 dự án khác chậm tiến độ.
Có thể kể đến một số dự án tăng mức đầu tư cao như: Dự án QL2 đoạn Đoan Hùng - Hà Giang, tổng mức đầu tư ban đầu là 750 tỷ đồng, sau đó được điều chỉnh lên 1.194 tỷ đồng, trong đó điều chỉnh “do xử lý kỹ thuật thông thường” là 444 tỷ đồng. Dự án QL279 đoạn Tuần Giáo - Điện Biên, tổng mức đầu tư ban đầu là 577 tỷ đồng, nhưng sau đó điều chỉnh lên 1.119 tỷ đồng, tăng 542 tỷ đồng, gần gấp đôi ban đầu, trong đó điều chỉnh do “xử lý kỹ thuật thông thường” là 214 tỷ đồng. Dự án QL10 (Ninh Phúc - Cầu Đền Hộ) thậm chí còn điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư lên hơn gấp đôi, từ 826 tỷ đồng lên 1.680 tỷ đồng, trong đó điều chỉnh do xử lý kỹ thuật thông thường là 491 tỷ đồng. Dự án QL22B điều chỉnh là 437 tỷ đồng lên 755 tỷ đồng, trong đó điều chỉnh do xử lý kỹ thuật thông thường là 399 tỷ đồng...
Hay như báo cáo của Bộ trưởng Đinh La Thăng, năm 2011, riêng giải phóng mặt bằng dự án quốc lộ 32 Diễn - Nhổn là tăng 592 tỷ đồng. Theo giải trình của Bộ GTVT, việc tăng tổng mức đầu tư chủ yếu do thay đổi thể chế chính sách, giá nguyên vật liệu tăng, giải phóng mặt bằng, bổ sung một số hạng mục theo chỉ đạo của Chính phủ, xử lý kỹ thuật thông thường khi thi công.
Rà soát lại toàn bộ các dự án tăng tổng mức đầu tư
Giải trình về việc tăng tổng mức đầu tư quá cao của các dự án giao thông, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Đinh La Thăng cho biết: Tính đến hết năm 2011 tổng mức đầu tư đã được điều chỉnh đối với vốn trái phiếu Chính phủ giao trực tiếp cho Bộ GTCT là 111,675 nghìn tỷ, tăng 44,448 nghìn tỷ so với tổng mức đầu tư dự kiến ban đầu, tương đương tăng gần 40%.
Nguyên nhân thứ nhất là do tăng giải phóng mặt bằng với số tiền là 13,298 nghìn tỷ đồng. Số vốn tăng theo điều chỉnh Nghị quyết 30 (cho phép điều chỉnh quy mô một số dự án nhằm góp phần ngăn chặn suy giảm kinh tế) và bổ sung một số tiểu dự án, hạng mục theo chỉ đạo của Chính phủ là 21,312 nghìn tỷ đồng. Nguyên nhân tăng do cơ chế chính sách, giá nguyên, nhiên vật liệu tăng và xử lý kỹ thuật thông thường là 9,838 nghìn tỷ đồng.
Như vậy, toàn bộ số tăng vốn đầu tư đều hạch toán được vào lý do chính đáng, và Bộ trưởng Đinh La Thăng cũng cho biết: “Bộ GTVT đã thực hiện rất nghiêm túc các quy định của Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí”. Tuy nhiên, Bộ trưởng Đinh La Thăng cũng phải thừa nhận, “đồng tình với nhận xét của Ủy ban Thường vụ Quốc hội” về cả những yếu kém chủ quan.
“Trong tổng tăng mức đầu tư có nguyên nhân khách quan, chủ quan, nhưng với trách nhiệm của bộ quản lý chuyên ngành thì Bộ Giao thông vận tải nhận thấy chưa làm tốt công tác tham mưu, trình Chính phủ quy hoạch, kế hoạch và các dự án liên quan đến việc sử dụng trái phiếu Chính phủ. Việc chỉ đạo phê duyệt, điều chỉnh và trình nhiều dự án không cân đối với nguồn vốn. Có những dự án công trình chưa thực hiện đúng các quy trình trong quản lý vốn, còn gây ra lãng phí. Công tác thanh tra, kiểm tra các công trình, dự án sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ thực hiện chưa thường xuyên và hiệu quả. Đặc biệt trong công tác quản lý quy hoạch ngành, lĩnh vực chậm phát hiện, xử lý và khắc phục kịp thời những yếu kém, vi phạm”.
Bộ trưởng Đinh La Thăng cho biết, hiện Bộ này đang rà soát lại toàn bộ các dự án làm tăng tổng mức đầu tư từ 2006 đến nay, phân tích rõ nguyên nhân và làm rõ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân để báo cáo Quốc hội và các đại biểu Quốc hội trong thời gian sớm nhất.
| Theo Báo cáo số 2280/BTC-ĐT ngày 20/2/2013 của Bộ Tài chính: Giai đoạn 2006 - 2012, Thanh tra Bộ Tài chính đã thực hiện thanh tra 30 chương trình, dự án sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ, trong công tác cấp, thanh toán và quyết toán vốn cho dự án đầu tư, kiến nghị xử lý tài chính đối với các dự án là 1.653,7 tỷ đồng (trong đó thu hồi nộp NSNN 980,8 tỷ đồng, giảm trừ nghiệm thu thanh toán là 7,4 tỷ đồng); trong công tác phê duyệt, bố trí, huy động và giải ngân vốn trái phiếu Chính phủ đã phát hiện, không cho thanh toán 16.801 tỷ đồng; huy động vốn đầu tư không đúng 59,3 tỷ đồng; kiến nghị về tài chính đối với việc bố trí, huy động và giải ngân vốn trái phiếu Chính phủ 2.702,4 tỷ đồng, trong đó thu hồi nộp NSNN 315,6 tỷ đồng, dừng bố trí vốn trái phiếu Chính phủ 467,5 tỷ đồng, cắt giảm vốn trái phiếu Chính phủ 41,1 tỷ đồng... Báo cáo số 685/BC-TTCP ngày 1/4/2013 của Thanh tra Chính phủ cũng cho biết phát hiện sai phạm 66,9 tỷ đồng qua thanh tra Dự án cải tạo nâng cấp quốc lộ 3, đoạn qua thị xã Bắc Kạn, tuyến tránh thị xã Cao Bằng và Dự án Hồ Tả Trạch tại Thừa Thiên - Huế. |
