Số liệu thống kê của Ngân hàng Nhà nước cho thấy, tính đến thời điểm này Việt Nam có 49 ngân hàng, 112 chi nhánh và văn phòng đại diện của các ngân hàng nước ngoài đặt tại Việt Nam, 16 công ty tài chính và 10 công ty cho thuê tài chính được cấp phép hoạt động. Cùng với đó, các tổ chức tài chính vi mô, đặc biệt là hệ thống hàng trăm quỹ tín dụng nhân dân, vươn đến tận các xã, phường trên khắp cả nước. Tất cả các tổ chức tín dụng này đều thực hiện việc cho vay với lãi suất ưu đãi, thủ tục nhanh gọn và hướng đến mọi đối tượng vay trong xã hội nếu đủ điều kiện.
Hệ thống tín dụng chính thống đa dạng là vậy, song trong những năm gần đây, tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động “tín dụng đen" vẫn xảy ra tại nhiều địa phương, gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự với thủ đoạn rất tinh vi, nhất là trong giai đoạn dịch bệnh COVID-19 diễn biến phức tạp như hiện nay. Trong hơn hai năm trở lại đây, thực hiện Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động “tín dụng đen”, trung bình mỗi năm lực lượng Công an đã phát hiện, bắt giữ hàng nghìn vụ việc với hàng chục nghìn đối tượng liên quan.
Không chỉ bị khởi tố về tội danh cho vay nặng lãi trong giao dịch dân sự, hoạt động “tín dụng đen” còn kéo theo nhiều loại tội phạm khác như: giết người, cố ý gây thương tích, làm nhục người khác, xâm phạm chỗ ở người khác, thậm chí là xâm hại tình dục…
Câu hỏi đặt ra là, vì sao tín dụng tiêu dùng chính thức của nhà nước phủ kín đến tận các vùng nông thôn, miền núi nhưng “tín dụng đen” vẫn có đất sống, nhất là giai đoạn dịch bệnh phức tạo như hiện nay? Theo Luật sư Nguyễn Vinh Diện, Văn phòng Luật sư Vinh Diện & Cộng sự tại TP Vinh (Nghệ An), có hai nguyên nhân dẫn đến tồn tại hoạt động này. Thứ nhất, là các tổ chức “tín dụng đen” có thể cho vay những món nhỏ lẻ, giải ngân nhanh, không cần thế chấp tài sản. Thứ hai, đối tượng tìm đến các khoản vay không hợp pháp này thường là nhóm người cần tài chính để giải quyết những mục đích không chính đáng như lô đề, cờ bạc. Hay nói cách khác, “tín dụng đen” không hướng vào phục vụ những nhu cầu chính đáng hàng ngày của người dân.
Trong khi đó, dù đã tinh giản thủ tục hành chính đến mức thấp nhất nhưng thủ tục vay vốn tại các ngân hàng, các tổ chức tín dụng hợp pháp hiện nay vẫn còn rườm rà, phải qua nhiều bước, thậm chí có cả khâu trung gian, móc nối. Một số công ty tài chính, vẫn cho vay với lãi suất vượt trần, quá trình thu hồi nợ thuê cả các đối tượng xăm trổ, có tiền án, tiền sự đến nhà người vay gây áp lực để thu hồi các khoản tiền lãi và nợ gốc.
Ngoài ra, hiện nay phần lớn các tổ chức “tín dụng đen” đều núp bóng các doanh nghiệp là cơ sở cầm đồ, dịch vụ kinh doanh tài chính, vay trực tuyến qua app, vay ngang hàng… Đây là những hình thức biến tướng hoặc dễ phát sinh hoạt động cho vay nặng lãi. Thực tế, quà rà soát công an các địa phương cũng phát hiện một số cơ sở cầm đồ sử dụng công nghệ, mạng xã hội để hoạt động “tín dụng đen”. Hiện nay, Cơ quan Công an cũng đã lập danh sách theo dõi 62 website, blog, tài khoản mạng xã hội có nghi vấn hoạt động trong lĩnh vực này.
Để từng bước đẩy lùi tệ nạn “tín dụng đen”, vay nặng lãi đang tồn tại như hiện nay, bên cạnh việc cơ quan Công an quyết liệt trấn áp, xử lý tội phạm liên quan đến loại tội phạm này, thì hệ thống tài chính chính thống cũng cần được triển khai rộng khắp, đáp ứng nhu cầu vay vốn của đại đa số quần chúng nhân dân, phục vụ vào mục đích chính đáng. Hệ thống ngân hàng cần tính toán đến các phương án khoanh nợ, giãn nợ để tránh tình trạng khách hàng rơi vào nhóm nợ xấu; cùng với đó cần tinh giản hơn nữa thủ tục cho vay để mọi người dân có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn thay vì phải tìm đến “tín dụng đen”.
Xóa sổ tội phạm “tín dụng đen” khi mới manh nha 
Giải pháp xóa bỏ tình trạng “tín dụng đen” ở vùng cao 
