Kỳ cuối: Xây dựng “văn hóa số” và sự đồng hành từ gia đình, nhà trường

Quy tắc “3 không” và phong trào “5 phút cùng em”

Lực lượng An ninh mạng Công an TP Hồ Chí Minh đã đúc kết và khuyến cáo toàn bộ học sinh, sinh viên cần ghi nhớ nằm lòng quy tắc “3 không” mang tính sống còn: Không bấm vào đường link lạ, không tham gia các phòng họp trực tuyến không rõ nguồn gốc, không tải các ứng dụng nằm ngoài cửa hàng chính thức; Không chia sẻ thông tin cá nhân nhạy cảm, hình ảnh riêng tư, giấy tờ tùy thân, mật khẩu hoặc mã OTP cho bất kỳ ai trên không gian mạng; Không làm theo các yêu cầu, đe dọa hoặc dụ dỗ của người lạ qua điện thoại hoặc mạng xã hội; tuyệt đối không chuyển tiền và không giữ bí mật khi bị đe dọa.

Bên cạnh đó, điều quan trọng nhất là trang bị cho giới trẻ một Tư duy phản biện (Critical Thinking) sắc bén. Mỗi khi tiếp nhận một thông tin, một lời mời kết bạn hay một cuộc gọi bất thường, các em cần tự đặt ra những câu hỏi nghi vấn: “Người này là ai? Lời nói này có cơ sở pháp lý không? Tại sao họ lại yêu cầu mình giữ bí mật với cha mẹ?”. Sự bình tĩnh và tư duy phản biện chính là liều “vaccine tinh thần” giúp các em tự miễn dịch trước những đòn thao túng tâm lý độc hại.

Một trong những điểm nhấn sáng tạo và giàu tính nhân văn nhất của Chiến dịch “Không Một Mình” là việc phát động phong trào “5 phút cùng em” trong toàn bộ hệ thống giáo dục và các gia đình.

Công an TP Hồ Chí Minh và Sở Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) kêu gọi các bậc cha mẹ, thầy cô giáo hãy dành ra ít nhất 5 phút mỗi ngày để chủ động lắng nghe, trò chuyện cùng con trẻ về thế giới mạng. Không phải là khoảng thời gian để tra khảo, kiểm tra điện thoại, phán xét cực đoan hay đánh giá đúng sai trong từng hành động của trẻ. Đó phải là khoảng không gian ấm áp để người lớn mở lời bằng những câu hỏi nhẹ nhàng: “Hôm nay trên mạng có chuyện gì vui không con?”, “Con có gặp tin nhắn hay câu chuyện nào làm con lo lắng không?”.

Khi rơi vào rắc rối trên mạng, điều các em sợ nhất không phải là tội phạm, mà là sự trừng phạt, la mắng từ cha mẹ. Nếu người lớn phản ứng bằng sự giận dữ, tước điện thoại hay cấm đoán, trẻ sẽ lập tức đóng chặt cửa lòng và lựa chọn âm thầm chịu đựng - điều đó vô tình đẩy các em sâu hơn vào cạm bẫy của kẻ lừa đảo. Ngược lại, khi được lắng nghe với thái độ bình tĩnh và tôn trọng, trẻ sẽ có thêm động lực để nói ra những điều mình đang băn khoăn.

Thay vì vội vàng kết luận rằng trẻ sử dụng internet quá nhiều hay kết bạn thiếu cẩn trọng, người lớn hãy bắt đầu bằng việc lắng nghe trọn vẹn câu chuyện, tìm hiểu cảm xúc và điều khiến trẻ lo lắng. Đặc biệt, khi trẻ tiết lộ một sự việc đáng lo ngại, người lớn cần giữ bình tĩnh, tránh đổ lỗi hoặc khiến trẻ cảm thấy mình phải chịu trách nhiệm cho những gì đã xảy ra. Tùy từng tình huống, cần phối hợp với nhà trường, cơ quan chức năng hoặc các đơn vị hỗ trợ có chuyên môn để bảo vệ trẻ, giúp các em nhận ra rằng mình không phải đối mặt với khó khăn một mình.

Theo Thượng tá Hồ Thọ Hải, Phó Trưởng Phòng An ninh mạng Công an TP Hồ Chí Minh, nếu năm 2025 chiến dịch đưa ra thông điệp “Cùng nhau an toàn trực tuyến” thì năm nay thông điệp được lựa chọn là “Kết nối không tổn thương”. Đó là kết nối để được bảo vệ, giúp trẻ em và thanh thiếu niên hiểu rằng khi gặp vấn đề trên mạng, các em luôn có cha mẹ, thầy cô và những người lớn xung quanh bên cạnh để lắng nghe, hỗ trợ.

Thượng tá Hồ Thọ Hải cho biết các chương trình tuyên truyền, trải nghiệm trong khuôn khổ Chiến dịch “Không Một Mình” đã nhận được sự hưởng ứng tích cực và đánh giá cao từ dư luận xã hội. Tiếp đà, lực lượng An ninh mạng Công an TP Hồ Chí Minh đang tiếp tục đẩy mạnh chiến dịch với nhiều giải pháp đổi mới, quyết liệt và linh hoạt hơn dưới sự chỉ đạo của Bộ Công an, Bộ GD-ĐT cùng Thành ủy, UBND TP Hồ Chí Minh.

“Chúng tôi tin tưởng rằng, chiến dịch sẽ tạo dựng một môi trường mạng trong sạch, an toàn, giúp các em yên tâm học tập, rèn luyện và phát triển toàn diện”, Thượng tá Hồ Thọ Hải khẳng định. Chiến dịch “Không Một Mình” chính là chìa khóa quan trọng để xây dựng “thế trận an ninh nhân dân” vững chắc trên không gian mạng, bảo vệ thế hệ mầm non của đất nước trước mọi cạm bẫy trong thời đại số.

Người lớn luôn là điểm tựa an toàn nhất, vững chắc nhất

Việc bảo vệ học sinh trước những rủi ro trực tuyến đòi hỏi trách nhiệm chung của toàn xã hội. Chiến dịch “Không Một Mình - Kết nối không tổn thương” diễn ra tại các trường học với sự tham gia của hàng ngàn học sinh và livestream đến hàng ngàn điểm trường trên địa bàn toàn thành phố đã đánh dấu một cách tiếp cận mới giàu tính nhân văn.

Điểm đáng ghi nhận đầu tiên là cách chiến dịch đặt vấn đề. Thay vì chỉ dừng lại ở những cảnh báo về tác hại của mạng xã hội, chương trình chọn thông điệp “Không Một Mình” như lời kết nối, với hàm ý khi học sinh gặp phải những tình huống tiêu cực trên không gian mạng, các em không hề đơn độc. Gia đình, nhà trường, lực lượng Công an, cơ quan chức năng và cộng đồng luôn bên cạnh để lắng nghe, hỗ trợ, can thiệp kịp thời. Đây là sự chuyển dịch quan trọng từ cách tiếp cận “phòng, chống” sang “đồng hành”, phù hợp tâm lý lứa tuổi và xu hướng giao tiếp hiện đại.

Thay vì những buổi nói chuyện một chiều, học sinh được tham gia nhiều hoạt động tương tác, trải nghiệm nhận diện hình ảnh, video thật, giả và tìm hiểu những tình huống tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn trên không gian mạng. Các hoạt động sáng tạo như vẽ tranh, viết truyện, ghi âm những lời tâm sự xoay quanh thông điệp “Không Một Mình” tạo điều kiện để các em thể hiện suy nghĩ, chia sẻ góc nhìn và lan tỏa những giá trị tích cực.

Đây là cách giáo dục kỹ năng sống hiệu quả, không áp đặt mà khơi gợi, không chỉ cung cấp kiến thức mà còn tạo cơ hội để học sinh tự trải nghiệm và rút ra bài học cho bản thân. Việc kết hợp tuyên truyền trực tiếp với phát trực tuyến trên các nền tảng mạng xã hội, kết nối đến hơn 3.000 điểm trường toàn thành phố là một giải pháp sáng tạo nhằm mở rộng phạm vi tiếp cận.

Việc phát livestream không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn bảo đảm tính đồng bộ, kịp thời và tạo cơ hội để học sinh tại nhiều cơ sở giáo dục cùng theo dõi, tiếp nhận nội dung. Mô hình này có thể nhân rộng cho nhiều chương trình giáo dục kỹ năng khác.

Điều quan trọng là sau lễ phát động, những thông điệp và kỹ năng được truyền tải có thể duy trì, củng cố thường xuyên thông qua các hoạt động giáo dục trong nhà trường, những buổi sinh hoạt lớp, các câu lạc bộ kỹ năng sống.

Vai trò của gia đình và xã hội cũng cần được đề cao hơn nữa. Cha mẹ cần quan tâm, lắng nghe và đồng hành cùng con trong việc sử dụng mạng xã hội; nhà trường có những kênh tham vấn tâm lý học đường hiệu quả; các cơ quan chức năng xử lý nghiêm minh những hành vi vi phạm để tạo tính răn đe. Có như vậy, thông điệp “Không Một Mình” mới thực sự đi vào cuộc sống, chứ không chỉ dừng lại ở một sự kiện.

Đại diện lãnh đạo Công an TP Hồ Chí Minh, Đại tá Lê Công Anh, Phó Giám đốc Công an thành phố đã gửi tới toàn thể các em học sinh, sinh viên trên địa bàn thành phố lời nhắn nhủ đầy nhiệt huyết và trách nhiệm: “Chính quyền, lực lượng Công an, nhà trường và cha mẹ luôn mong muốn các em có một tuổi trẻ bình yên để học tập, khám phá và khẳng định mình. Nhưng sự an toàn ấy không tự nhiên mà có, nó đòi hỏi sự chủ động từ chính các em. Hãy nhớ rằng, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, trước bất kỳ đe dọa hay nguy cơ nào trên không gian mạng, các em Không Bao Giờ Một Mình! Hãy dũng cảm lên tiếng, hãy tìm kiếm sự hỗ trợ từ những người lớn đáng tin cậy và lực lượng Công an gần nhất!”.

Bà Huỳnh Lê Như Trang, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TP Hồ Chí Minh cũng chia sẻ: “Nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt tri thức mà còn là môi trường giáo dục kỹ năng sống và giá trị số. Chúng tôi mong rằng thông qua chiến dịch này, các em học sinh sẽ biết cách nhận diện, phản ứng và tự bảo vệ mình trước những hành vi thao túng, lừa đảo hay bắt cóc trực tuyến”.

Việc lồng ghép giáo dục an toàn số vào chương trình học và các hoạt động ngoại khóa sẽ giúp hình thành “văn hóa sử dụng Internet có trách nhiệm”. Sở GD-ĐT TP Hồ Chí Minh sẽ phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an, các cơ quan truyền thông và doanh nghiệp công nghệ để xây dựng hệ sinh thái học đường an toàn, thân thiện và minh bạch trên không gian mạng.

Chiến dịch “Không Một Mình” không chỉ là một chương trình truyền thông ngắn hạn, mà đã trở thành kim chỉ nam xây dựng một không gian mạng Việt Nam an toàn, văn minh, nhân văn - nơi mỗi đứa trẻ đều được bảo vệ để tự tin vươn mình trưởng thành trong kỷ nguyên số!