Theo Nghị định 102 của Chính phủ vừa ban hành quy định về tổ chức và hoạt động của lực lượng kiểm ngư, từ ngày 25/1/2013, Cục Kiểm ngư sẽ chính thức ra mắt và đi vào hoạt động. Tuy là lực lượng dân sự nhưng kiểm ngư không chỉ có chức năng tuần tra, kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm pháp luật và thanh tra chuyên ngành thủy sản trên các vùng biển Việt Nam mà còn phối hợp với hải quân, biên phòng, cảnh sát biển bảo vệ ngư dân, góp phần bảo vệ chủ quyền an ninh quốc gia trên biển.
Theo Nghị định 102 của Chính phủ, lực lượng kiểm ngư là lực lượng chuyên trách của Nhà nước, trực thuộc Tổng cục Thủy sản (Bộ NN&PTNT), thực hiện chức năng tuần tra, kiểm tra, kiểm soát, phát hiện xử lý vi phạm pháp luật và thanh tra chuyên ngành thủy sản trên các vùng biển Việt Nam. Các kiểm ngư viên sẽ có quyền hạn xử phạt vi phạm hành chính, áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với hành vi vi phạm của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đang hoạt động trên các vùng biển Việt Nam.
Mặc dù là lực lượng dân sự nhưng khác với lực lượng thanh tra thủy sản chuyên ngành hoạt động theo đợt, theo đoàn, kiểm ngư là lực lượng hoạt động tuần tra kiểm soát thường xuyên, liên tục. Khi cấp bách, kiểm ngư sẽ phối hợp với các lực lượng khác như hải quân, biên phòng, cảnh sát biển... để thi hành công vụ. Với các quyền hạn trên, lực lượng này đủ sức để thực thi bảo vệ Luật Thủy sản và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, bảo vệ ngư dân, cứu nạn, góp phần bảo vệ chủ quyền quốc gia trên biển.
Theo Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Vũ Văn Tám, công tác chuẩn bị thành lập Cục Kiểm ngư đang được gấp rút tiến hành, kịp thời ra mắt vào 25/1/2013.
Không chỉ quan tâm đến bộ máy nhân sự của lực lượng kiểm ngư, người dân, đặc biệt là các ngư dân đánh bắt xa bờ đang đặc biệt trông chờ một lực lượng tinh nhuệ và được trang bị hiện đại, hiện nay, Tổng cục Thủy sản đang nỗ lực hiện đại hóa các tàu cá và các phương tiện thông tin cho lực lượng này. Mặc dù khi mới thành lập, lực lượng này sẽ chỉ hoạt động chủ yếu ở tuyến Trung ương và một số vùng biển nhất định. Ở các địa phương, vẫn giao cho thanh tra chuyên ngành, dần dần sẽ xây dựng quy chế phối hợp giữa lực lượng kiểm ngư và các lực lượng khác trên biển