Khu Giao tế Quảng Bình là nơi đã diễn ra nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của đất nước trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước: Tại địa điểm này lãnh đạo 11 quốc gia đã đến trình quốc thư và đặt quan hệ ngoại giao với Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam - Việt Nam. Nhiều nguyên thủ của các nước bạn, lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta đã đến làm việc và nghỉ ngơi tại đây, đồng thời cũng là nơi diễn ra những cuộc họp báo quốc tế quan trọng của đất nước…
Địa chỉ đỏ trong kháng chiến
Khi Hiệp định Genevơ được ký kết, khu Giao tế Quảng Bình, xã Đức Ninh, thành phố Đồng Hới được thành lập để phục vụ tổ cố định quốc tế đóng tại Đồng Hới giám sát Hiệp định Genevơ.
Tháng 5/1973, khu Giao tế là nơi đón tiếp đông đảo phóng viên báo chí trong và ngoài nước. 19 đoàn ngoại giao quốc tế và Đoàn của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam - Việt Nam do bà Nguyễn Thị Bình dẫn đầu cùng các ông Trịnh Đình Thảo, Nguyễn Hữu Thọ, Thích Đôn Hậu… đã đến khu Giao tế để làm công tác chuẩn bị cho việc ra mắt Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam - Việt Nam.
Cũng tại khu Giao tế này, tháng 7/1973, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam - Việt Nam đã đón tiếp và nhận trình quốc thư của 11 quốc gia đến đặt quan hệ ngoại giao như Rumani, Albani, Mông cổ, Nam Tư,…
Tháng 9/1973, khu Giao tế đã vinh dự đón và phục vụ Đoàn khách cao cấp của Đảng và Nhà nước Cu Ba do đồng chí Phi đen-Catxitơrô dẫn đầu. Tại đây Chủ tịch Phi đen-Catxitơrô đã ở lại nhiều ngày để vào thăm vùng giải phóng ở Quảng Trị. Đồng thời, Phi đen-Catxitơrô đã tặng người dân vùng cát Quảng Bình một món quà rất ý nghĩa là xây dựng Bệnh viện hữu nghị Việt Nam - Cu Ba ở Đồng Hới để phục vụ nhân dân.
Cũng tại khu Giao tế này, lãnh đạo cao nhất của các nước Lào, Campuchia, Tiệp Khắc, Đảng Cộng sản Pháp… đã đến làm việc và nghỉ tại đây. Nhiều lãnh đạo cao cấp của Đảng và Nhà nước ta như đồng chí Lê Duẩn, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Lê Đức Thọ đã từng vào nghỉ lại ở khu Giao tế để làm việc. Tại khu Giao tế, nhiều sự kiện lịch sử đã diễn ra, nhiều chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước bàn về giải phóng miền
Dùng dằng chuyện bảo vệ khu di tích
Tháng 12/1998, khu Giao tế Quảng Bình được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia. Với những giá trị về mặt lịch sử của khu Giao tế, nếu được quan tâm đúng mức, nơi đây sẽ trở thành điểm tham quan cho du khách trong và ngoài nước, đồng thời làm nơi dã ngoại học lịch sử cho học sinh. Nhưng đáng tiếc hiện khu di tích này đang xuống cấp trầm trọng.
Diện tích ban đầu của khu di tích là 16.000m2, nhưng nay phía trước khu di tích đã bị hàng chục hộ dân làm nhà chiếm dụng để ở. Các dãy nhà khách, nhà họp báo, nhà làm việc đã bị thời gian bào mòn. Những mảng tường bong tróc từng mảng lớn. Dãy nhà nơi ở và làm việc một thời của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam -Việt Nam hiện được giao cho Hợp tác xã Đức Ninh làm nơi làm việc, nhưng chỉ còn được 3 căn phòng cũng đã xuống cấp nghiêm trọng, còn 5 căn phòng khác đang đóng cửa chờ sập.
Theo ông Trần Sỹ Luộc, Chủ nhiệm Hợp tác xã nông nghiệp Đức Ninh (HTX Đức Ninh), do hai căn nhà được xây dựng từ lâu nên hiện đã bị xuống cấp nghiêm trọng. Hệ thống gỗ mái ngói nhiều chỗ bị mối mọt ăn rỗng có thể sụp xuống bất cứ khi nào, càng đáng lo ngại hơn là mỗi khi vào mùa mưa bão. Nếu không nhanh chóng được sửa chữa sẽ gây nguy hiểm cho xã viên của HTX và hư hỏng mất mát cả cho di tích của quốc gia. Căn nhà dùng làm kho thóc giống và chứa đủ thứ dụng cụ sản xuất nông nghiệp, máy móc, thuốc trừ sâu… đã hư hỏng tường, nền gạch và luôn bốc mùi ẩm mốc.
Được biết, hai căn nhà của di tích Giao tế được HTX Đức Ninh mua lại tỉnh Bình Trị Thiên cũ giá 55 triệu đồng năm 1989 để làm kho thóc và trụ sở. Nay khu Giao tế được công nhận di tích, nên "nhiều lần chúng tôi định sửa chữa mái hiên bị sập ngói, thay đòn tay, rui mèn bị mối ăn nhưng không được vì là di tích quốc gia" ông Luộc nói.
Ngược lại Ban quản lý di tích danh thắng Quảng Bình muốn sửa chữa cũng không được vì "di tích gắn liền với tài sản của HTX Đức Ninh". Tình cảnh tréo ngoe này làm cho di tích lịch sử nổi tiếng Giao tế càng xuống cấp hơn.
Thiết nghĩ lãnh đạo tỉnh Quảng Bình cần cấp, chuyển đổi, bồi thường để di dời HTX Đức Ninh ra khỏi khu di tích, đồng thời Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cùng UBND tỉnh Quảng Bình đầu tư thoả đáng để bảo vệ địa chỉ đỏ của cách mạng khu Giao tế Quảng Bình